X
تبلیغات
کارشناس رسمی دادگستری -رشته راه وساختمان - مطالب خواندنی در مورد زلزله

کارشناس رسمی دادگستری -رشته راه وساختمان

کدام خانه‌ها در زلزله ویران می‌شوند؟

مشارکت مردمی، موثرترین راهکار برای کم کردن خطرات جانی، مالی و اقتصادی زلزله قبل از وقوع آن است زیرا مردم بیشترین حضور، دلسوزی، منافع و جدیت را در مقابله با حادثه زلزله داشته و به شرط آنکه حساسیت‌هایشان هدف‌دار تحریک شده و تعلیم داده شود، می‌توانند خود به‌عنوان پلیس ساختمان و استحکامات شهری عمل نموده و نقاط ضعف محل زندگی خود را تشخیص دهند و برای سناریوهای بحران، مطابق با آن مشکلات، راهکارهای ارزشمند برای حفظ مال و جان خود را فراگرفته و اجرایی نمایند...
طرح انتقال مفاهیم اساسی زلزله به جامعه برای کاربردی کردن راهکارهای مقابله و تقلیل خطرات و عواقب این پدیده، گرچه در ابتدا سخت و طاقت‌فرسا به نظر می‌رسد لیکن در صورت ارایه کارشناسانه راهکارها به‌صورت ساده و روان و غیره پیچیده و در عین حال جامع و رسا تحت یک برنامه آموزشی موثر، می‌تواند جذاب، باورپذیر و اجرایی بوده و در تغییر و تعیین الگوهای رفتاری مناسب جامعه در هنگام بحران زلزله شهر مثمر ثمر قرار گیرد.
● ۹ نکته‌ای که باید بدانید
در اولین بخش از این سلسله گفتارها به چند نکته مهم و ساده برای تشخیص ساختمان غیرمقاوم و یا مشکوک به مقاوم در برابر زلزله در حد اطلاعات و توانمندی‌های یک شهروند معمولی می‌پردازیم- این نکات در این مرحله صرفا برای ایجاد حساسیت استفاده‌کنندگان از ساختمان‌ها برای رجوع به کارشناسان خبره و اخذ اطمینان سلامت ساختمان محل کار و زندگی‌شان در مقابله با زلزله است.
۱) شهروندان غیرمهندس باید بدانند که اولین آیین‌نامه‌های اجباری رعایت استحکام سازه‌ها در مقابله با زلزله در ایران بعد از سال ۱۳۶۸ تدوین و در کشور به تدریج اجرایی شده است لذا کلیه ساختمان‌های سه، چهار و پنج طبقه فلزی و بتن احداثی قبل از دهه هفتاد (یعنی ساختمان‌های با عمر بیش از بیست سال) باید در حال حاضر توسط کارشناسان خبره قانونی (نظام مهندسی یا شهرداری) مورد بازدید و بررسی فنی قرار گیرد. این بررسی که جهت سنجش پایداری سازه و به صورت کتبی خواهد بود، باید در هنگام خرید یا اجاره به ساکنین مربوطه قابل ارایه باشد.
۲) ساختمان‌های یک تا سه طبقه آجری جدید یا قدیمی ساخت در صورت وجود هر یک از موارد ذیل، در مواقع زلزله قابل اعتماد نبوده و باید مورد بررسی فنی قرار گیرند:
▪ وجود نداشتن یک کلاف بتنی یا فلزی دورا دور سقف ساختمان که معمولا در نما قابل رویت است.
▪ وجود نداشتن دیوارهای باربر با ضخامت بیشتر از ۳۰ سانتی‌متر در ساختمان
▪ ارتفاع سقف بیش از ۸۰/۲ سانتی‌متر در یک یا همه طبقات ساختمان
▪ وجود دهانه‌های بیش از ۵ متر در ساختمان (حداقل در یکی از جهات در داخل ساختمان، فاصله دو دیوار حمال از هم بیش از ۵ متر باشد).
۳) ساختمان‌هایی که دارای بالکن یا طره یا کنسول هستند، در صورت وجود موارد ذیل پرخطر محسوب می‌شوند:
▪ بالکن‌ها بیش از 1/55متر در ساختمان‌های قدیمی و بیش از 1/20در ساختمان‌های جدید بیرون آمده باشند.
▪ بالکن‌ها با دیواره محصور شده باشند یعنی فضای بالکن با دیوارکشی محصور و به زیر بنای داخل ساختمان اضافه شده باشد.
۴) ساختمان‌هایی که بیش از یک طبقه بوده و مورد بازسازی قرار گرفته‌اند و در یکی یا همه طبقات آن، دیوارهای داخلی جا به جا یا حذف یا نازک‌تر یا ضخیم‌تر از قبل شده باشد. (شکل پلان طبقه یا طبقات با روز اول فرق کرده و فضاها جابه جا شده باشند) این ساختمان‌ها از نظر رفتار سازه‌ای و احتمال آسیب‌پذیری باید مورد بررسی کارشناسی قرار گیرند.
۵) در ساختمان‌های آجری تا چهار طبقه که اسکلت فلزی یا بتنی نداشته‌اند لیکن مورد بازسازی قرار گرفته و در طول زمان بعد از احداث اولیه، هر گونه جابه‌جایی در محل در، پنجره و بازشوها داشته و یا انواع دهانه‌های بازشوی آن نسبت به احداث اولیه کوچک‌تر یا بزرگ‌تر گردیده است، احتمال آسیب‌پذیری باید مورد بررسی فنی قرار گیرد.
۶) ساختمان‌های چند طبقه جدید یا قدیمی‌ساز که مورد بازسازی قرار گرفته و پلان داخلی آنها به اصطلاح اپن شده و تعدادی از دیوارها حذف یا کمتر شده‌اند حتی در صورت وجود استراکچر مطمئن‌ فلزی یا بتنی، باید از نظر عدم تشکیل طبقه نرم مورد بررسی مهندسی و کارشناسانه قرار گیرند.
۷) چنانچه به‌عنوان استفاده‌کننده فعلی ساختمان، حدس می‌زنید وزن ساختمان نسبت به روز اول احداث با ایجاد کف‌سازی‌های جدید، کاشی یا سنگ‌کاری جدید دیوارهای داخلی یا خارجی، میزان و تعداد اجسام داخل ساختمان و یا... تغییر کرده است، بهتر است به دلیل امکان تغییر مرکز ثقل ساختمان و مشکلات عملکردی سازه ساختمان در زلزله، حتما از یک مهندس خبره سازه دعوت نمایید تا ملک شما را مورد ارزیابی مجدد قرار دهد.
۸) متاسفانه افراد غیرمتخصص و بعضا سودجو، بسیار ناآگاهانه نسبت به برداشتن یا جابه جایی تیر حمال در داخل ساختمان‌ها اقدام می‌نمایند که این عمل حتی برای ساختمان‌های یک طبقه هم بسیار پرخطر و مشکل‌ساز است. در صورت وجود سابقه چنین اعمال خطرناکی در ساختمان شما، حتما با مهندسی خبره و مطمئن در امر سازه مشورت نمایید.
۹) اگر شک دارید که در طول مدت بهره‌برداری از ساختمان شما، طبقه یا طبقات یا حتی نیم طبقه‌ای هم به ارتفاع ساختمان شما اضافه شده است، این ساختمان به دلیل پرخطر بودن باید مورد بررسی سازه‌ای قرار گیرد حتی اگر این اضافه بناها با سازه‌های سبک و سقف سبک هم باشد، تحلیل سازه‌ای ساختمان را به هم زده است.

مهندس محمدرضا اردلانی
کارشناس ساختمان‌های سلامت محور

منبع : روزنامه سلامت

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

کاغذدیواری ضد زلزله

کاغذ دیواری ضد زلزله

دانشمندان انستیتو تکنولوژی کارلسروهه (KIT) کاغذ دیواری‌‌ای اختراع کرده‌اند که نیروی حاصل از زمین‌لرزه را به تمام دیوار یک ساختمان منتقل کرده و از این طریق مانع از ریزش دیوار می‌شود.

ویژگی کاغذ دیواری ضد زلزله

راز اصلی این کاغذ دیواری آن است که هم باید سفت و محکم و هم انعطاف‌پذیر باشد. به گفته‌ی موریتس اوربان، پژوهشگر علمی انستیتو تکنولوژی کارلسروهه، این کاغذ حاوی دو عنصر مهم است: یکی الیاف و رشته‌های سفت و محکم شیشه و دیگری ماده‌ی مصنوعی پولیپروپیلین. الیاف شیشه در ۴ جهت مختلف بافته می‌شوند تا اینکه بتوانند نیروهای حاصل از زمین‌لرزه را بر تمامی دیوار تقسیم کنند. اوربان می‌گوید: «چنین ویژگی‌‌ای از ایجاد درز و شکاف در دیوار جلوگیری می‌کند، زیرا نیروهای ناشی از زلزله بر سطح بزرگی تقسیم می‌گردند و دیگر نمی‌توانند بخش‌های ضعیف دیوار را متاثر سازند».

پیوستگی سنگ و آجر

اگر شدت زلزله زیاد باشد، دیوار شکاف بر می‌دارد، اما این الیاف شیشه‌ای هستند که از فروپاشی دیوار جلوگیری می‌کنند. ماده‌ی مصنوعی پولیپروپیلین که در داخل این کاغذ دیواری وجود دارد، دو طرف درز دیوار را به هم نگه می‌دارد و از این طریق از ریزش سنگ و آجر جلوگیری می‌کند.


نیاز به یک چسب مخصوص برای استفاده از این کاغذ دیواری
زمانی که زلزله رخ می‌دهد در اکثر مواقع این فروریختن ساختمانهاست که باعث مرگ مردم می‌شود. دیواری که در مقابل زمین لرزه مقاومت بیشتری داشته باشد، در هنگام زلزله به مردم امکان و زمان لازم برای گریختن از زیر آوار و نجات پیدا کردن را می‌دهد. 

کاغذ دیواری ضد زلزله همانند کاغذ دیواری‌های معمولی دیگر بر روی سطح داخلی دیوار ساختمان کشیده می‌شود. این کاغذ ویژه را نیز می‌توان رنگ کرد یا بر روی آن یک کاغذ دیواری معمولی کشید.

به گفته‌ی طراحان، این کاغذ دیواری به‌دلیل داشتن روزنه‌‌های مختلف از شکل‌گیری کپک نیز جلوگیری می‌کند.

چسبی خاص برای استفاده از کاغذ دیواری ضد زلزله

اما برای چسباندن این کاغذ دیواری بر روی دیوار استفاده از چسب معمولی کافی نیست. همانند خود کاغذ دیواری این چسب هم باید درعین حال سفت و انعطاف‌پذیر باشد.

این چسب مخصوص که توسط شرکت بایر (Bayer Material Science) تولید می‌شود، دارای ماده شیمیایی "پولی یورتان" است. با این ماده، چسب مخصوص به‌هنگام تکان‌های زمین قابلیت خاصی از خود بروز می‌دهد. در چنین وضعیتی ترکیبات هیدروژنی این چسب از هم جدا شده و در جای دیگر دوباره به هم می‌پیوندند. این امرسبب می‌شود که از گیسختگی سنگ‌ها و آجرهای ساختمان جلوگیری شود.


شادی امانی

دیبهشت 
+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

ضرورت و اهمیت کسب آمادگی در برابر خطرات زلزله


هر ساله وقوع سوانح طبیعی در کشورهای دنیا موجب زیانهای اقتصادی و تفاوت انسانی بسیار زیادی می شود. در جوامع مختلف میزان این خسارات وتلفات بستگی به میزان توسعه یافتگی و تراکم جمعیت . ایمنی ساختمان های روستاها و شهرها در برابر زلزله و آگاهی و آمادگی افراد و جامعه جهت رعایت نکات ایمنی دارد. یکی از مهمترین سوانح طبیعی زلزله است که در حال حاضر پیش بینی زمان و مکان دقیق وقوع آن امکان پذیر نیست و سعی و کوشش دانشمندان برای انجام آن هنوز در مرحله تحقیق می باشد. به همین دلیل وقوع ناگهانی زلزله در بیشتر اوقات جوامع بشری را به ویژه جوامعی که نسبت به احتمال وقوع آن بی توجه بوده و اصول ایمنی در برابر زلزله را رعایت نکرده اند) غافلگیر می کند و نتایج نامطلوبی به جای می گذارد. کشور ما ایران که روی کمربند لرزه ای فعال آلپ – هیمالیا قرار گرفته است از مناطق لرزه خیز دنیا محسوب می شود و هر چند گاه یکبار زلزله ای مخرب در بخشهای مختلف آن روی می دهد.
تجربه بین المللی نشان می دهد که علاوه بر رعایت اصول صحیح شهرسازی در مناطق زلزله خیر می توان با یادگیری و رعایت نکات ایمنی، آسیب های ناشی از وقوع زلزله را تا حد زیادی کاهش داد.

دستور العملهای ایمنی بطور کلی به سه نوع تقسیم بندی می شوند:

نکات ایمنی ساختمانی:
در برنامه ایمن سازی در برابر زلزله، ایمنی ساختمانها و کلیه بناها از اولویت و اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. زیرا بناها به هنگام وقوع زلزله های شدید در صورت عدم استحکام و مقاومت لازم آسیب می بینند و به ساکنین آنها صدمه جانی وارد می شود. به همین دلیل تعیین محل مناسب برای ساخت بنا (دور از گسلهای فعال و روی زمینی که مقاومت خاک آن مناسب است). طراحی صحیح و مقاوم در برابر زلزله توسط مهندسان با صلاحیت، استفاده از مصالح مناسب ساختمانی ، ساخت ساختمان با بکارگیری کارگران آموزش دیده و نهایتاً نظارت بر ساخت و کنترل کیفیت توسط سازمانهای مسؤول و مهندسان ناظر برای ساختمانهای جدید ، تعمیر و مقاوم سازی ساختمانهای موجود و اصول بسیاری ضروری برای ساخت بناهای مقاوم در برابر زلزله هستند.

نکات ایمنی غیرساختمانی :

رعایت اصول ایمنی در داخل ساختمان ها نیز بسیار با اهمیت است. زیرا ممکن است در برخی از زلزله های نه چندان شدید ساختمان ویران نشود ولی سقوط پرتاب و شکستن وسایل داخلی برای ساکنین ایجاد خطر کند. لذا ایمن سازی داخل ساختمانها نیز از اصول ایمنی محسوب می شود که در عین حال بسیار کم هزینه و آسان است و تأثیر به سزایی در پیشگیری از آسیب ها دارد.

آمادگی افراد جامعه :

آگاهی افراد از پدیده های جامعه زلزله و میزان خطر زلزله محل زندگی خود، برنامه ریزیهای صحیح ایمنی بطور گروهی و در اقشار مختلف جامعه، و بالاخره آمادگی فردی برای انجام اقدامات ضروری عکس العمل مناسب هنگام وقوع زلزله میزان آسیب ها را تا حد زیادی کاهش می دهد.
با توجه به مطالب بیان شده از شما دانش آموزان که نقش بسزایی در آموزش سایر افراد و سازندگی جامعه آینده دارید خواسته می شود. از ضرورت و اهمیت مقاوم بودن ساختمان برای حفظ جان و سلامتی اعضای خانواده با والدین خود صحبت کنید و از آنها بخواهید هنگام ساخت خرید و یا انتخاب منزل با مهندسان باصلاحیت و آشنا به مسایل مهندسی زلزله مشورت و به توصیه های آنها توجه کنند. قبل از هر گونه تغییرظاهری در داخل ساختمان، حذف و جابجایی قسمتهایی نظیر دیوار، ستون و در و پنجره ها بامهندسین متخصص و با صلاحیت مشورت کنند.
فراموش نکنید ساختمان مقاوم می تواند ایمنی ساکنین را به هنگام وقوع زلزله بسیار افزایش می دهد

ایمن سازی محیط :

ایمن سازی محیط در مقابل خطرات ناشی از زلزله از مهمترین اقداماتی است که قبل از وقوع زلزله باید انجام شود. در بسیاری از موارد والدین با بهره گیری از تخصصهای ویژه ای مانند آهنگری ، نجاری، سیم کشی ، لوله کشی نه تنها برای رفع نقایص منزل خود بلکه برای مدرسه فرزندان خود می توانند کمک ارزنده ای نمایند. ضمن آنکه با کمک های نقدی و غیرنقدی و تهیه وسایل مورد نیاز به خود کفایی مدرسه یاری کنند. همچنین برخی امکانات ایمنی سازی داخل ساختمان مدارس می تواند توسط تعدادی از دانش آموزان و تحت نظر معلمین و مسؤولات در قالب «گروه ایمنی» انجام شود. همین اقدامات درمنزل باید توسط اعضای خانواده انجام شوند:
پنجره و درهای شیشه ای بزرگ با تور و توسط چسب بصورت ضربدر یا در صورت امکان، با سلفونهای چسبی به نوعی تقویت گردند تا بعد از شکسته شدن به اطراف پرتاب نشوند.

گاهی اوقات گذشته از سقوط آور، خرابی قفل ها(قفل درها)، باعث می شود تا افراد در بخشهایی از ساختمان زندانی شوند. بنابراین باید قفل تمام درهای خروجی، دستشویی ، اتاقها و … بررسی شوند و نقش آنها رفع شود یا در صورت لزوم تعویض گردند.
خطر سقوط پرتاب بسیاری از اجسام و وسایل را باید با تغییر مکان و یا محکم کردن آنها در جای خود از بین برد، برای مثال باید:
اتصال وسایل سنگین و آویزان ( مانند چراغ آویز، تخته سیاه، یخچال ، آبگرمکن و …) را به دیوار محکم کرد. در صورت امکان و حتی المقدور باید محل نشستن و استراحت افراد زیر یا نزدیک این وسایل نباشد.

سیم کشی های برق و یا لوله کشیهای گاز و آب، کلید و شیرهای اصلی آنها بررسی و نقایص احتمالی توسط متخصصین و والدین، در این امور برطرف شود تا احتمال قطع آب و بروز خطر آتش سوزی که معمولاً بعد از زلزله رخ می دهد از بین می رود.
مواد شیمیایی را که احتمالاً شاید سمی و یا قابل احتراق هم باشند به داخل قفسه هایی انتقال داده شوند که در دارند و قفل می شوند. در صورت امکان توصیه می شود ظروف شیشه ای مخصوص نگهداری این مواد با ظروف پلاستیکی یا نشکن تعویض شوند.

با قراردادن میله یا نرده محافظی جلو قفسه های کتابخانه از سقوط کتاب ها در هنگام وقوع زلزله جلوگیری کنید.

تجهیز محیط :

اکنون تصور کنیم که در صورت مقاوم نبودن ساختمان پس از وقوع زلزله احتمال دارد با چه مسایلی روبرو شویم:
- عده ای زیر آوار و یا اجسام و وسایل سقوط کرده گرفتار شده اند
- تعدادی در محلهایی زندانی شده و احتیاج به کمک دارند
- برق قطع شده و امکان کمک رسانی در محلهای تاریک کاهش یافته است برخی از افراد مجروح شده و نیاز به کمک های اولیه دارند
تعدادی از افراد دچار وحشت شده و نیاز به راهنمایی و آموزش دارند
- از محل تعدادی از افراد اطلاعی در دست نیست
آب قطع شده و یا به علت احتمال برق گرفتگی بر اثر سقوط سیم برق در محلی که آب جمع شده باید جریان برق را قطع کرد.
در جایی آتش سوزی بوجود آمده است. همچنین ممکن است در مدرسه:
در نتیجه قطع تلفن امکان تماس با بیرون و ارسال تسریع پیام امدادخواهی وجود نداشته باشد. ممکن است پس از وقوع زلزله به علت بسته شدن راهها، تا رسیدن نیروهای امدادی مدتی طول بکشد. برای مقابله با مشکلات فوق بهتر است با همکاری یکدیگر و با مشورت گروهی، با توجه به شرایط ساختمان، و نیازهای احتمالی پس از وقوع زلزله ضروریات را پیش بینی نمود و در تهیه آنها کوشید. برای این کار افرادی می توانند مسؤول جمع آوری وسایل لازم گردند که گروه تدارکات نام دارند. این وسایل عبارتند از: وسایل نجات شامل : بیل، کلنگ، طناب، شیلنگ آب . جعبه ابزار آچار، پیچ گوشتی ، آچار فرانسه و انبردست. کپسول و آتش خاموش کن چراغ قوه و باطری یدک. جعبه کمک های اولیه – شمع و کبریت – بیسکویت و موادقندی ، ذخیره آب، دستمال کاغذی صابون و مایع ظرفشویی دفتری که در آن اسامی کامل افراد ساکن در محل و تعداد مشخصات آنها نوشته شده باشد.
در مورد افرادی که به بیماری خاصی مانند بیماری قلبی، قند، غدد و داخلی … مبتلا هستند و یناز به مراقبت و داروی ویژه ای دارند این موضوع ذکر شود و نام، نحوه و مقدار استفاده از دارو و نیز در کنار نام وی اضافه شود.

«گروه تدارکات» باید توجه کند که :

ذخیره آب باید دو هفته یکبار تعویض شود زیرا آب مانده ممکن است آلوده شود و ایجاد بیماری کند. توصیه می شود آب در ظرف پلاستیکی نگهداری شود. داروهای جعبه کمک های اولیه قبل از اتمام زمان اعتبار خود تجدید شوند. نوع دارو، مورد مصرف، مقدار و نحوه استفاده آن بدقت نوشته شده و همراه آن باشد. کپسول آتش فشانی هر یکسال یکبار مورد بازدید قرار گرفته و در صورت لزوم پر و آماده استفاده گردد.
سپس از تهیه این وسایل، آنها را در ساک یا جعبه های بزرگ قرار داده و در جای مشخص و قابل دسترسی قرار دهید. بهتر است این محل طوری انتخاب شود که از نظر احتمالی خرابی ساختمان پس از وقوع زلزله، ایمن تر از سایر نقاط باشد و راههای دسترسی به آن در اثر سقوط وسایل مختلف و یا آوار مسدود نشود. این محل باید با علامت نشانه گذاری شود تا در صورت نیاز، همه بتوانند براحتی آن را پیدا کنند.

بخش دوم – عکس العمل های مناسب وقوع زلزله در اماکن مختلف:

در صورت احساس وقوع زلزله باید بلافاصله چه کارهایی انجام داد و تا از صدمات و آسیب های احتمالی در امان بود؟ برای پاسخ به این سؤال ابتدا باید دانست در زلزله های شدید امکان دارد چه اتفاقاتی رخ دهد.

الف – داخل ساختمان:
در داخل ساختمان احتمال دارد حوادثی از این قبیل اتفاق افتد:
ریزش سقفها و مصالح ساختمانی – شکستن و پرتاب خرده شیشه – سقوط وسایل آویزان مانند چراغ ، پنکه سقفی و … سقوط اجسام سنگین و وسایلی که روی آنها قرار دارند مانند قفسه های کتابخانه و …

ب – خارج از ساختمان :

در خارج ساختمان ممکن است پدیده های زیر اتفاق افتد : خرابی و ریزش قسمت هایی از ساختمان .

سقوط و پرتاب خرده شیشه ناشی از شکستن پنجره ها و درهای شیشه ای ، شکستن درختان و سقوط تیرهای چراغ برق. بسته شدن خیابانها بر اثر خرابی ساختمان ها و یا احتمالاً از ریزش پل های هوایی.
قبل از هر چیز آرامش خود را حفظ کنید. ترس و وحشت ، سرعت عمل و صحت رفتار شما را کاهش می دهد. پس با اعتماد به نفس به سرعت نکات ایمنی را انجام دهید. دیگران را نیز دعوت به آرامش و انجام آنها کنید.

عکس العمل مناسب داخل ساختمان :

به محض احساس وقوع زلزله، در صورت امکان، مثلاً اگر ساختمان یک طبقه است و نزدیک در خروجی هستید، از آن خارج شوید و به فضای باز بروید . اگر هنگام وقوع زلزله در ساختمان چند طبقه ای هستید سعی نکنید با استفاده از پله و آسانسور خود را به خارج از آن برسانید. همچنین از آنجایی که در اماکن عمومی همه افراد نمی توانند در یک زمانی و با هم از درهای خروجی بیرون روند، حتی هجوم آنها به طرف درها می تواند خود عامل آسیب رساندن افراد به یکدیگر باشد. بنابراین محل امنی در داخل ساختمان انتخاب کرده و تا پایان لرزه ها آنجا پناه بگیرید.
در داخل ساختمان از پنجره و درهای شیشه ای فاصله بگیرید. از کنار وسایلی که امکان سقوط یا پرتاب دارند دور شوید.
زیر میز یا محل مناسبی پناه بگیرید. میان چهارچوب محکم در جای مناسبی برای پناه گرفتن است. چهارچوب در را با یک دست محکم گرفته و با دست دیگر مراقب بسته شدن در باشید.

اگر به میز یا چهارچوب در دسترس ندارید و در جایی مانند راهرو هستید از اجسام قابل سقوط دور شوید . به کنار دیواری بروید و به آن بچسبید و یا رو به دیوار نشسته ، سر را به طرف زانوها خم نموده آن را با بازوها بپوشانید و کف دستها را پشت سر به هم قلاب کنید.

عکس العمل مناسب خارج از ساختمان :

در خیابانهای پهن از ساختمان ها، پله های زودگذر و عابر، درخت ها و تیرهای چراغ برق دور شوید.
در خیابانها یا کوچه های باریک کنار اتومبیلهای پارک شده و دیوارهای کاملاً کوتاه پناه بگیرید و دستها را روی سر و گردن خود قرار دهید. اگر در حیط مدرسه هستید از ساختمان ، دیوار ، تیرک های زمین بازی و سبد بسکتبال فاصله بگیرید.
اگر در سرویس مدرسه هستید از راننده بخواهید خود را در محلی دور از ساختمان ، پل روگذر و یا پل عابر پیاده، درخت و تیر چراغ برق متوقف کند. همه در خودرو بمانید. روی صندلی محکم بنشینید. سر را به طرف زانوها خم کنید و با دست و بازوها از سر خود محافظت

توجه داشته باشید که بطور کلی خطر سقوط آوار ساختمانی از خطر سقوط درختان و تیرک ها بیشتر می باشد.
پس از پایان لرزه ها (در صورتی که در داخل ساختمان هستید) :
چند دقیقه در پناهگاه خود بمانید و سپس با احتیاط ازآنجا خارج شوید.
در صورت امکان به سالمندان و کودکان برای خروج از ساختمان کمک کنید. سپس ساختمان را به آرامی ترک کنید.
پس از خروج در فضایی دور از ساختمان ها و موانع قابل سقوط بمانید تا کسب اطمینان کامل از عدم وجود خطر و تأیید بزرگترها به داخل ساختمان وارد نشوید چرا که احتمال وقوع پس لرزه هایی وجود دارد که برخی از آنها می توانند شدید باشند.

تصمیم گیری :

بهتر است قبل از وقوع زلزله، نسبت به چگونگی عکس العمل، حداقل در مورد مکانهایی که معمولاً در آنها هستید، تصمیم بگیرید و در هنگام زلزله تصمیم خود را بلافاصله انجام دهید.
توجه داشته باشید که در برخی اوقات مانند زلزله سال ۱۳۷۵ بجنورد، ممکن است قبل از زلزله اصلی لرزه هایی بوقوع بپیوندد. لذا توصیه می شود به محض احساس لرزه ها با توجه به محلی که در آنجا هستید عکس العمل مناسب انجام دهید. پس از پایان لرزه ها اگر داخل ساختمان هستید از ساختمان خارج و دور شوید تا کسب اطمینان از ایمنی از طریق پیام های رادیویی و یا شفاهی به مسؤولان باز نگردید. چنانکه در زلزله بجنورد مردم به پیش لرزه ها توجه کردند و خوشبختانه در هنگام زلزله اصلی در خارج ساختمان ها بودند و آسیبی به آنها نرسید.
توجه داشته باشید که انجام عکس العملهای سریع در کوتاه ترین زمان ممکن است یکی از مهمترین اصول ایمنی در هنگام وقوع زلزله است. بنابراین سعی کنید که در هر بار تمرین ضمن بهتر انجام دادن نکات ذکر شده ، زمان عملیات را کاهش دهید.انجام بحث گروهی و بررسی نقاط ضعف و قوت تمرین بسیار مفید است.
به خاطر داشته باشید‌: تکرار این تمرین اشتباهات را کاهش و مهارت و سرعت عمل را افزایش می دهد .

بخش سوم – امداد رسانی بعد از زلزله :
تشکیل گروههای امدادی:

تجربه نشان می دهد که بیشترین اقدامات نجات و کمک رسانی قبل از رسیدن نیروهای امدادی، توسط افرادی که در محل حادثه حضور دارند انجام می گیرد. البته در برخی از موارد هم به علت بی اطلاعی و ناآگاهی افراد حوادث نامطلوبی رخ می دهد. به همین دلیل لازم است که قبل از وقوع زلزله کلیه افراد از نکات ضروری اطلاع حاصل کنند و با تمرین کافی، مهارت لازم را بدست آورند. اما برای جلوگیری از بی نظمی باید گروههای خاصی، متشکل از تعداد مشخصی در مدرسه و محله با وظایف تعیین شده، از سوی شورای ایمنی زلزله انتخاب و تعلیم داده شوند تا بتوانند در صورت نیاز اقدامات ضروری را انجام دهند.
فعالیت گروههای امدادی بعد از زلزله نیز همانند گروه تدارکات و گروه ایمن سازی تحت نظر شورای ایمنی زلزله می باشد.

نمودار
۱ – گروه پشتیبانی :‌
اولین گروهی که پس از وقوع زلزله اقدام به عمل نماید گروه پشتیبانی است. چرا که این گروه وسایل مورد نیاز سایر گروهها را در اختیار آنها قرار می دهد. پس بهتر است که اعضای این گروه بهتر از افراد دیگر از محل دقیق در وسایل ضروری زمان وقوع حادثه آگاهی داشته باشد.
وظایف :
اعضای این گروه باید پس از وقوع زلزله به محل نگهداری در وسایل ضروری زمان وقوع حادثه رفته و آنها را بین اعضای سایر گروهها تقسیم کنند ، اعضای گروه باید در صورت نیاز ، آب و مواد غذایی را بین افراد تقسیم کنند.
• چند نفر از اعضای گروه باید مانع ورود و بازگشت به سایرین به داخل ساختمان شوند.
• یک یا دو نفر باید از روی دختری که فهرست نام و مشخصات کلیه ساکنین ساختمان در آن است سعی در شناسایی کسانی کنند که در محل حضور ندارند. در صورت امکان از دوستان و حاضرین محل تحقیق کنند که آن شخص کجا می تواند باشد، سپس موضوع را به اطلاع افراد گروه «تجسس» برسانند تا آنها به کمک شخص غایب بروند.
در مدرسه ، اسامی افرادی که از مدرسه خارج می شوند علامت گذاری شود تا در صورت نیاز بتوان پاسخگوی خانواده آنها بود.

۲ – گروه تجسس :
ممکن است پس از وقوع زلزله، در جایی از ساختمان حادثه مجددی در حال تکوین باشد. فردی در مکانی زندانی یا مجروح شده و نیاز به کمک داشته باشد. بنابراین عده ای باید با دقت و تحت نظارت سرپرست گروه و با اجتناب از رفتن به مکانهای بسیار خطرناک در حال ویرانی، ساختمان را بازرسی کنند. از آنجایی که ساختمان مدرسه بزرگ است توصیه می شود طبق هماهنگی ای که از قبل انجام می شود، کل محل به چند طبقه تقسیم بندی گردد و برای کنترل هر منطقه چند نفر و یک سرپرست در نظر گرفته شوند.

وظایف A:
بررسی تمام ساختمانها و بخشهای آن به منظور یافتن مجروحین و یا زندانی شده ها\ گاهی برای یافتن افراد باید محل را ساکت کرد. فریاد کشید و منتظر جواب ماند،برخی اوقات هم می توان از رسوبات یا بر هم زدن دستها استفاده کرد.
• پس از بررسی و قسمت از ساختمان و اطمینان از اینکه کسی در آنجا نیست می توان علامت ضربدر بزرگی بر در آن گذاشت تا دیگر اعضای گروه به آنجا مراجعه نکنند.

تقسیم وسایل ضروری

علامت گذاری محل های بررسی شده

• اگر مجروحی در جایی پیدا شد باید بدقت تمام و با رعایت اصول مربوطه به روش کمک مجروحین او را به خارج از ساختمان . جایی که افراد گروه در کمکهای اولیه مستقر شده اند منتقل کرد. کسانیکه آسیب زیاد و جدی دیده اند نباید از جای خود تکان بخورند فقط در صورت امکان خطر ویرانی ساختمان و یا آتشسوری در آن محل باید به نقطه ایمن تری منتقل شوند.

• اگر فردی زیر آوار مانده باشد باید با دقت در آهستگی تکه های آوار را جابه جا نموده و از ایستادن روی آن منطقه پرهیز کرد تا صدمه بیشتر به مصدوم وارد نشود.
• چند نفر از اعضا باید امکان بروز خطر آتش سوزی را بر اثر نشت گاز یا شکست لوله های آن، واژگون شدن وسایل حرارتی و اتصال سیم های برق بررسی کنند. در صورت وجود چنین امکانی باید هرچه سریعتر شیرگاز بسته و جریان برق قطع شود. پس بهتر است که قبل از محل قرار گرفتن شیر آب، گاز و کنتور برق و چگونگی باز و بسته کردن آنها بخوبی فرا گرفته شود.

همچنین باید مراقب بود در نقطه ای که لوله های آب شکسته در آب جمع شده و سیم برق سقوط کرده است، خطربرق گرفتگی در آن منطقه بسیار است. بهتر است از رفتن به آنجا اکیداً اجتناب کرد.
هر محلی پس از بازرسی و حصول اطمینان از ایمن بودن آن باید با ضربدر سفید علامتگذاری و یا برعکس مناطقی که احتمال وقوع خطر در آن می رود با ضربدر قرمز مشخص شود تا کسی به آنجا نرود.

۳ – گروه کمک های اولیه :
با وقوع هر زلزله احتمال دارد عده ای مجروح شوند بنابراین اعضای این گروه باید از قبل بخوبی کمک های اولیه را آموخته و در این کار مهارت داشته باشند. قبل از وقوع بهتر است محل امنی در فضای باز و دور از ساختمان و اجسام قابل سقوط (مثل تیرکهای زمین بازی، درختها، چراغهای برق و …) برای استقرار گروه کمک های اولیه و انتقال مجروحین به آنجا تعیین شود.
وظایف :
افراد گروه کمک های اولیه باید بهترین کمک های اولیه مانند تنفس مصنوعی، بستن زخمها و شکستیگها و … را به مجروحین برسانند. در مورد جراحات سطحی می توان تقسیم عمل کرد ولی برای جراحتهای جدی و خطرناک باید فقط اقدامات اولیه را انجام داد و منتظر نیروهای امداد شد.
‌‌* باید سعی شود ضمن مداوا با صحبت کردن با شخص مجروح بدوی آرامش و اطمینان خاطر داده شود. این کار سبب می شود که مجروح بر وضعیت موجود غلبه کند و این امر کمک بزرگی برای امدادگران خواهد بود.

۴ – گروه آتش نشان :
این گروه با توجه به احتمال وقوع آتش سوزی پس از زلزله باید از قبل نکات لازم جهت خاموش کردن آتش را بخوبی فرا گرفته باشد و با تمرین، مهارت لازم را کسب کند تا بتواند در صورت نیاز از مهارت و آگاهی خود استفاده کند.

وظایف :
پس از شناسایی اماکنی که آتش گرفته و یا احتمال آتش سوزی در آنها وجود دارد، این گروه باید همراه و تحت نظارت سرشرست خود به محل رفته و با استفاده از کپسول آتش خاموش کن، آب و ماسه سعی کند آتش را مهار کند و مانع از سرایت آن به مناطق دیگر شود. در صورتی که آتش غیرقابل مهار باشد باید به سرعت از آنجا خارج شده و تمام اطراف آن منطقه نیز تخلیه گردد.
توجه :
با حفظ آرامش ، نظم و دقت وظایف خود را انجام دهید یک امدادگر نباید خود قربانی شود.

مانور آموزشی زلزله :
در این قسمت مطالبی در مورد مانور آموزشی ارائه می شود ولی قبل از اجرای مانور لازم است عملیات انجام شده عرضه پیشگیری کنترل شود. این عمل توسط «شورای ایمنی» مدرسه انجام می پذیرد و شامل بخشهای زیر است:
ایمنی ساختمان : میزان مقاومت ساختمان مدرسه با کمک افراد متخصص که می توانند از اولیای دانش آموزان باشند، مورد بررسی قرار می گیرد.
و موارد لازم به اداره آموزش و پرورش گزارش می شود تا نقائص برطرف شود و ساختمان مدرسه مقاوم سازی شود.

ایمن سازی محیط :
اعضای گروه «ایمن سازی» عملیات انجام شده را شرح می دهند و نتایج اقدامات توسط اعضای «شورای ایمنی» بررسی می شود.
تجهیز محیط : اعضای گروه «تدارکات» وسایل آماده شده را به نمایش می گذارند و «شورای ایمنی» وسایل را مورد ارزیابی قرار می دهند.
پس از یادگیری تمامی این آموزشها لازم است یک تمرین دسته جمعی در مدرسه، منزل و محله در برابر زلزله ی فرضی صورت گیرد که در آن گروههای تعیین شده از سوی شورای ایمنی زلزله و سرپرستها وارد عمل شده و وظایف خود را انجام دهند. اما قبل از شروع آن باید چند نکته بسیار مهم توجه کرد:
۱ – در تمام مدت تمرین از توصیه های اعضای شورا باید پیروی نموده و از هرج و مرج و بی نظمی اجتناب شود.

۲ – ضمن تمرین هر فرد باید مراقبت نماید که برای خود و دیگران حادثه ای بوجود نیاورد
۳ – با تمام اعضای گروه خود صمیمانه همکاری کنید. در این تمرین گروههایی چون :
۱ – شورای ایمنی زلزله
۲ – گروه پشتیبانی
۳ – گروه تجسس
۴ – گروه کمک های اولیه
۵ – گروه آتش نشان

۴ – با تمام اعضای گروه خود صمیمانه همکاری کنید. در این تمرین گروههایی چون :
۱ – شورای ایمنی زلزله
۲ – گروه پشتیبانی
۳ – گروه تجسس
۴ – گروه کمک های اولیه
۵ – گروه آتش نشان

مانور آموزشی زلزله باید طبق برنامه ای دقیقاً پیش بینی و زمان بندی شده و در دو مرحله انجام شود:
الف – هنگام وقوع زلزله فرضی
ب – پس از وقوع زلزله فرضی

الف – هنگام وقوع زلزله فرضی :
این مرحله با علامتی که از قبل تعیین شده مثل صدای سوت یا زنگ شروع می شود، باید وانمود شود که مثل سایر روزها دانش آموزان، افراد خانواده و یا محله در محلهایی هستند که اوقات روزهای معمولی خود را سپری می کنند. در این مرحله چگونگی عکس العمل مناسب در اماکن مختلف تمرین می شود. صدای سوت یا زنگ به منزله وقوع زلزله فرضی است. افراد باید در هر محلی که هستند به نحو صحیح و طبق نکاتی که آموخته اند عکس العمل مناسب را انجام دهند تا از آسیب در امان باشند . مدت زمان این مرحله کوتاه است، چرا که زلزله حقیقی نیز مدت زیادی طول نمی کشد، این وضعیت ادامه خواهد داشت تا زمانی که سوت یا زنگ دوم را نشانه اتمام لرزه هاست به گوش برسد.

ب : پس از زلزله فرضی :
این مرحله شامل دو قسمت است: تخلیه – شروع عملیات امداد
تخلیه :
پس از شنیدن صدای زنگ دوم همه افرادی که در داخل ساختمان پناه گرفته اند باید خود را به خارج از ساختمان برسانند. اما باید توجه داشته باشید که بطور دسته جمعی به طرف درهای خروجی هجوم نبرید، زیرا ممکن است حادثه ای بوجود آورد. شروع عملیات امداد : پس از آنکه همه خود را به محل امنی در خارج از ساختمان رساندند عملیات امداد آغاز می شود. گروههای کاری پشتیبانی ، تجسس، کمک های اولیه و آتش نشان بلافاصله سرپرست یا سرپرستان خود را یافته و با دستور توصیه های او وظایف خود را انجام می دهند. وقوع پس لرزه های احتمالی را فراموش نکنید

بسطام

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

آموزش کمک های اولیه هنگام زلزله


رعايت نکات ايمني قبل از وقوع زلزله

از آنجا که زلزله خبر نمي دهد بايد پيش از وقوع آن تدابير ايمني خاص و مهمي به شرح زير انديشيده شود:

1- اجراي دستورالعمل هاي نحوه قطع جريان آب، برق، گاز و ساير امکانات خدماتي در منزل:

الف- گاز: معمولاً شير اصلي گاز بر روي لوله ورودي و پس از کنتور نصب مي شود و دسته آن به رنگ قرمز يا نارنجي است.

ب- برق: فيوز اصلي برق در طبقه همکف يا زيرزمين و در زير کنتور قرار دارد.

در صورتي که در مجتمع هاي آپارتماني زندگي مي کنيد، محل فيوز برق خانه خود را به نام خود مشخص کنيد.

ج- آب: شير اصلي ورود آب به منزل در همان محلي است که لوله آب وارد خانه مي شود، اين شير جنب کنتور اصلي قرار دارد.

 در ساعت هاي اوليه بعد از سانحه، از غذاهاي کنسروي استفاده کنيد، و از روشن کردن وسايل پخت و پز غذا خودداري کنيد. در صورت ضرورت به کارگيري اين وسايل، سعي کنيد از گاز سفري و يا منقل ذغالي در خارج از خانه استفاده کنيد.

2- مکاني را انتخاب کنيد که همه اعضاي خانواده بعد از وقوع زمين لرزه، در آنجا جمع شوند.

3- يک يا چند نقطه امن را در هر اتاق انتخاب کنيد تا در مواقع ضروري بتوانيد به آن نقطه پناه ببريد.

4- نقاط امن محل کار و سکونت خود را در روي نقشه اي مشخص کنيد و آن را در اختيار نزديکان خود قرار دهيد.

5- تمرين هاي دوره اي نجات از خطرهاي زمين لرزه را که در مدارس و از طريق رسانه ها آموزش داده مي شود، انجام دهيد و اين برنامه را هر چند وقت يک بار تکرار کنيد.

6- دوره کمک هاي اوليه به ويژه آموزش احياي قلبي و ريوي را از طريق هلال احمر شهر خود و يا ساير مراجع ذيصلاح بياموزيد.

7- از استحکام و مقاومت ساختمان محل زندگي خود در برابر زمين لرزه مطمئن شويد. عواملي چون کم بودن شيب زمين، بالا بودن سختي زمين، اسکلت بندي محکم و اصولي ساختمان، سقف ساختمان، نقشه متقارن ساختمان و کيفيت مصالح و کيفيت ساخت ، در ايمني ساختمان نقش بسيار مهم و اساسي ايفا مي نمايد. احداث ساختمان در نزديکي گسل ها، لبه پرتگاه ها و شيب ها، مجاورت ديوارهاي حائل غير مقاوم، مجاورت ساختمان هاي غير مقاوم، نزديکي ساختمان هاي بلند، باعث آسيب پذيري ساختمان در زمان وقوع زمين لرزه خواهد بود.

8- در ساختن بناهاي جديد، اصول و مقررات ايمني و مقاومت ساختمان در برابر زلزله را به دقت رعايت کنيد.

9- محل خواب شما نبايد در کنار پنجره، زير لوستر، تابلو، آينه و ساير اشياي شکننده و آويزان باشد.

10- راهروها و خروجي هاي منزل را بررسي کنيد و وسايلي را که ممکن است بعد از وقوع زلزله سد راه شوند از آن مکان ها دور کنيد.

11- وسايل سنگيني را که هنگام وقوع زلزله ممکن است سقوط کنند، مانند کتاب ها، گلدان هاي آويز و لوسترها، در محل خود محکم کنيد.

12- اشياي بزرگ و سنگين را در قفسه هاي پايين تر قرار دهيد و قفسه ها را محکم به ديواره متصل کنيد.

13- اشيايي را که در قسمت خارجي ساختمان قرار دارند، مانند کولر، گلدان هاي پشت پنجره و ظروف مواد غذايي، در جاي مناسبي قرار دهيد يا در جاي خود ثابت کنيد.

14- شيرواني و کلاهک دودکش هاي بخاري را که در زمان وقوع زلزله ممکن است سقوط کنند، بازرسي کنيد.

15- ذخيره آب و غذا (ترجيحاً به صورت کنسرو) به اندازه مصرف سه روز آماده کنيد. در صورتي که اين ذخاير به صورت کنسرو نباشد، بايد هر دو هفته يک بار، آنها را تجديد کرد تا فاسد نشوند.

16- همواره کيف امداد و نجات هلال احمر را در منزل آماده داشته باشيد.

17- مواد شيميايي سمي و خطرناک را در ظرف پلاستيکي مطمئن و در پايين ترين قسمت گنجه ها و دور از دسترس کودکان قرار دهيد.

18- حتماً براي جلوگيري از حوادث ناشي از زلزله يک کپسول آتش نشاني در منزل داشته باشيد و حتي الامکان آن را در آشپزخانه قرار دهيد. همچنين نحوه استفاده از آن را بياموزيد و به کليه اعضاي خانواده نيز آموزش دهيد.

19- نزديک ترين محل هاي امدادرساني مانند جمعيت هلال احمر، راهداري، آتش نشاني و قرارگاه نيروي انتظامي را که در هنگام حادثه مي توانند به شما کمک کنند، شناسايي کنيد.

20- از مهندس طراح ساختمان جهت بررسي ساختمان دعوت به عمل آوريد و درباره چگونگي راه هاي مراقبت از خانه با او مشورت کنيد.

21- خانه، خانواده و اموالتان را در برابر زلزله بيمه نماييد.

رعايت نکات ايمني هنگام وقوع زلزله

حتماً در هنگام وقوع زلزله به نکات زير توجه کنيد:

1- اگر ساختمان مسکوني شما با خطر ريزش رو به رو است، به پناهگاه ها يا نقاط امن برويد.

2- از آسانسور استفاده نکنيد و از اشياي بلند، سنگين و ناپايدار فاصله بگيرد.

3- اگر در داخل ساختمان هستيد روي زمين بنشينيد و به کمک بازوها و دست هاي خود، سر و پشت گردن را محافظت کنيد، يا اين که زير يک ميز محکم بنشينيد و به پايه آن بچسبيد؛ و يا زير درگاهي يا گوشه هاي اتاق بايستيد.

4- اگر در اتومبيل هستيد، آن را در سمت راست خيابان متوقف کنيد تا سمت چپ، براي عبور خودروهاي امدادي، باز باشد، سپس اتومبيل را خاموش کنيد ولي کليد را از جايش بيرون نياوريد. در داخل اتومبيل بمانيد و از راديو براي گرفتن اطلاعات بيشتر کمک بگيريد.

5- رو يا زير پل ها يا گذرگاه ها رانندگي نکنيد.

6- اگر در مکان هاي عمومي نظير فروشگاه، سينما يا ساختمان هاي پر ازدحام هستيد، از هجوم به سمت درهاي خروجي خودداري کنيد. فقط سعي کنيد از ويترين ها، قفسه ها و ساير اشياي سنگين فاصله بگيريد.

7- در صورتي که روي ويلچر هستيد به جاي امن پناه ببريد.

8- اگر در آزمايشگاه ها و مکان هاي مشابه هستيد تا حد امکان از مواد شيميايي دور شويد.

9- براي دريافت آخرين اطلاعات و راهنمايي لازم به راديو گوش دهيد.

10- از تلفن، جز در موارد ضروري، استفاده نکنيد؛ خطوط تلفن بايد براي تماس هاي ضروري آزاد باشند.

11- اگر هنگام وقوع زمين لرزه در حال خارج شدن از ساختمان و يا خارج از آن بوديد اولين کاري که بايد انجام دهيد اين است که سر خود را در مقابل خطر ريزش به کمک اشيايي مانند کيف، کتاب و يا تخته محافظت کنيد. در صورت در دسترس نبودن اين اشيا، از پشت دستتان استفاده کنيد.

12- اگر در خارج از منزل هستيد به نقطه امني دور از ساختمان ها، درختان و سيم هاي برق پناه ببريد.

13- مراقب خيابان هاي داراي شکستگي، شکاف هاي زمين، آتش سوزي و ترکيدگي لوله هاي آب باشيد تا هنگام گريز از خانه صدمه نبينيد.

14- فوراً از خيابان ها و کوچه هاي تنگ و باريک خارج شويد.

15- از پل هاي عابر پياده و پل هاي ماشين رو دور شويد.

16- از ديوارهاي سنگ کاري شده، بخاري ديواري و شيشه هاي بزرگ فاصله بگيريد.

17- تا توقف کامل زلزله در جاي خود بمانيد.

 اگر در مکان هاي عمومي نظير فروشگاه، سينما يا ساختمان هاي پر ازدحام هستيد، از هجوم به سمت درهاي خروجي خودداري کنيد. فقط سعي کنيد از ويترين ها، قفسه ها و ساير اشياي سنگين فاصله بگيريد.

پس از وقوع زلزله چه بايد کرد؟

الف- اگر در داخل ساختمان هستيد:

1- آرامش خود را حفظ کنيد و ديگران را نيز به آرامش دعوت کنيد.

2- براي مقابله با خطرهاي ناشي از پس لرزه احتمالي آماده باشيد.

3- براي پيشگيري از وقوع آتش سوزي ، جريان برق را قطع کنيد و شير گاز را ببنديد. اگر شير گاز شکسته است و بستن آن امکان پذير نيست، به سرعت محل را ترک کنيد.

4- اگر آب هنوز در لوله ها جريان دارد، چندين ظرف آب ذخيره کنيد و شير را ببنديد. در صورتي که جريان آب قطع شده است، براي تهيه آب ضروري، از قالب هاي يخ درون يخچال و منبع آب استفاده کنيد.

5- اگر آتش سوزي در داخل ساختمان رخ داده است، فوراً براي جلوگيري از سرايت آن به ساير مناطق، آتش را مهار کنيد. اگر آتش سوزي تا حد زيادي گسترش يافته است محل را ترک کنيد.

6- براي نجات مجروحان و زير آوارماندگان، به خصوص افراد آسيب پذير نظير کودکان، سالمندان، معلولان و بيماراني که در همسايگي شما هستند، بشتابيد.

7- افرادي را که به شدت مصدوم شده اند، حرکت ندهيد، مگر آن که خطر خفگي آنها را تهديد کند.

8- راديوي خود را روشن بگذاريد تا از آخرين اخبار و دستورالعمل ها مطلع شويد.

9- از تلفن جز در مواقع ضروري استفاده نکنيد. اِشغال نبودن تلفن به کساني که از حادثه نجات يافته اند امکان مي دهد که با شما تماس بگيرند و شما را راهنمايي کنند.

10- از مصرف مواد خوراکي آلوده و يا موادي که در معرض شيشه هاي شکسته قرار گرفته اند خودداري کنيد.

11- منزل را بازديد کنيد تا از خرابي هاي مخفي مطلع شويد.

12- اگر بوي گاز به مشامتان مي رسد، کليد برق را روشن يا خاموش نکنيد و از وسايل برقي به هيچ وجه استفاده نکنيد. از روشن کردن کبريت ، فندک ، سيگار و چراغ خودداري کنيد. به سرعت شير اصلي گاز را ببنديد و در صورت امکان درها و پنجره ها را باز کنيد.

13- تا حد امکان براي پيدا کردن مکان هاي نشست گاز و نقاطي که در معرض خطر آتش سوزي هستند از چراغ قوه استفاده کنيد.

14- در ساعت هاي اوليه بعد از سانحه، از غذاهاي کنسروي استفاده کنيد، و از روشن کردن وسايل پخت و پز غذا خودداري کنيد. در صورت ضرورت به کارگيري اين وسايل، سعي کنيد از گاز سفري و يا منقل ذغالي در خارج از خانه استفاده کنيد.

15- درِ کمدها و قفسه ها را، در مواقع ضروري، با احتياط باز کنيد و مراقب سقوط اشيا باشيد.

16- از شايعه پراکني پرهيز کنيد.

ب- اگر در خارج از ساختمان هستيد:

1- از تجمع در خيابان ها بپرهيزيد و مسيرها را، براي عبور و مرور وسايل نقليه امدادي، باز بگذاريد.

2- به تماشاي مناطق اطراف نرويد و از نزديک شدن به ساختمان هاي تخريب شده خودداري کنيد.

3- به سيم ها و کابل هاي برق دست نزنيد.

4- با امدادگران و نيروهاي انتظامي در امر کمک رساني همکاري کنيد ولي مانع و مزاحم فعاليت آنها نشويد.

5- بعد از وقوع زمين لرزه، افراد زيادي مي توانند به شما کمک کنند. با والدين و مربيان خود صحبت کنيد يا از آنها بخواهيد در مورد چيزهايي که شما را ناراحت مي کند، با مددکاران هلال احمر، صحبت کنند.

6- بعد از زمين لرزه، از ناحيه تخريب شده دور شويد تا آن ناحيه پاکسازي شود.

7- تجهيزات کمکي را براي احتمال وقوع زمين لرزه هاي بعدي نگهداري کنيد.

8- سعي کنيد تا سه روز پس از حادثه، از خودروي شخصي استفاده نکنيد.

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

چگونه درحین وقوع زلزله عمل کنیم


ما براي آموزش در حين وقوع زلزله براي حفظ جان هر فرد در هر سن و جنس و در هر مكان آموزشهايي عمومي داريم كه ميتواند بصورت مشترك مورد توجه قرار بگيرد هر چند همين آموزشها در دوره هاي تخصصي كاملا داراي سر فصلهاي خاص با نحوه عملكردهاي حرفه اي ميباشد اما اكنون كه شما با خواندن این مقاله شروع به آموختن نموده ايد اين موارد ميتواند سر آغاز بسيار خوبي براي نجات جان شما باشد.

ما در دو بخش عمومی و حالتهای خاص به نحوه عملکردهر فرد در زمان بروز زلزله می پردازیم

بخش اول : عملکرد عمومی در تمامی حالتها

1-تا حد امکان خونسرد باشید

2-اگر در چارچوب درب ایستاده اید با یک دست چارچوب را گرفته و مواظب باشید تا درب برویتان بسته نشود . در این حالت شستن شما در حفظ تعائل بسیار موثر است . کافی است پشت خود را به یک لنگه چارچوب تکیه داده و پاها را به لنگه دیگر چار چوب ، البته توجه به این نکته حائز اهمیت می باشد که تنها چهارچوبهایی که دارای فریمهای محکم فلزی بوده و بکمک دوغاب ملات سیمان و ماسه و بهره بردن از شاخکهای مهار ، به دیوار محکم شده اند مورد اعتماد می باشد بنابراین بهتر است که شما برای اطمینان خود قبلا از نوع و کیفیت چارچوبهای منزل خود با کمک گرفتن از افراد ماهر در زمینه ساختمان مطلع شده باشید .

3-در هر نقطه که دچار لرزشهای سخت ناشی از لزله شدید همواره کف دستها را به هم گره نموده و با ساعدها و بازوانتان از گردن و سر خود محافظت نمایید . شکستگی گردن و آسیب دیدیگی مغزی و نیز خفگی از عوامل اصلی مرگ در زمان زلزله می باشند .

4-هرگز در کنار کمدهای بزرگ یا تابلوهای دیوارکوب و یا پنجره پناه نگیرید احتمال آسیب دیدن از این سری لوازم که ایمن سازی غیر سازه ای برای آنها انجام نگرفته کمتر از آوار نخواهد بود .

5-حتما برای خود نقاط ایمن را در محل های مختلفی که در طول روز در آن سرگرم به کار هستید در نظر بگیرید . خصوصا خانومها خانه دار که حتما میبایست برای خود در آشپزخانه این نقاط را برای زمان بروز زلزله از پیش تعیین کرده باشند . توجه داشته باشید در صورتی که در آشپزخانه مشغول به کار هستید میبایست تا حد امکان محل پناه گرفتن شما از لوازم خطر سازی که در اثر سقوط میتواند جان شما را به خطر بیندازد همچون ظروف غذایی که بروی گاز دارید و یا آبگرمکن ایستاده و یا کابینتهایی که ظروف شیشه ای و چینی در ان قرار دارد دور باشد .

6-خانمهای خانه دار می بایست توجه داشته باشند که اگر فرصت خروج از آشپزخانه را ندارند یکی از نقاطی که میتواند در صورت مهار بودن به دیوار ، بعنوان یک عامل کنج ساز ، شما را از ریزش مستقیم آوار نجات دهد یخچال می باشد . البته اگر قبلا آن را به دیوار مهار کرده باشید . هر کنجی که در زمان زلزله ایجاد گردد می تواند از خطر ریزش مستقیم اوار بروی شما بکاهد .

7- توجه داشته باشید که کمد های پر از ظروف شیشه ای و چینی و ابزارهایی همچون چاقو میبایست حتما از قبل برای زلزله ، ایمن سازی غیر سازه ای شده و مکان امن شما در آشپزخانه بدور از این لوازم باشد .پیشنهاد می کنم که هرگز این لوازم خطر ساز را در کابینتهای بالای منزل خود قرار ندهید .

8-اگر در راه پله بودید حرکت نکنید ، بنشینید و با تکیه کردن به دیوار از سر و گردن خود محافظت نمایید. احتمال صدمه دیدگی بر اثر سقوط شما بسیار بیشتر از ماندن در زیر آوار است . بعلت انکه میزان حرکتهای ایجاد شده بر اثر امواج زلزله در راه پله ها بیشتر از سایر نقاط منزل است در طی چند زلزله اخیر شاهد بوده ایم که تعداد زیادی از شهروندان بعلت شدت عجله در پائین رفتن از راه پله ها و لرزشهای فوق دچار حادثه و سقوط از ارتفاع شده اند و صدمات جانی زیادی در این خصوص گزارش شده است .

9-هرگز در زمان زلزله و بعد از آن از آسانسور استفاده نکنید زیرا به طور معمول محورهایی که اطاقک آسانسور بروی آن حرکت میکند در طی زلزله دچار تابیدگی میگردد و در صورتی که شما پس از زلزله بخواهید از آسانسور استفاده نمائید مطمئنا بعلت تابیدگی محورها در بین طبقات بنحوی گیر خواهید کرد که امکان بیرون آوردنتان بسیار سخت خواهد بود

10- در خصوص اسانسورها توجه به یک نکته مهم دیگر نیز الزامی می باشد ، در آسانسورهای جدید ترمزهای اضطراری خطر سقوط را به مراتب کم کرده است اما در آسانسورهای قدیمی تر با توجه به تکنولوژی قدیمی در صورت آسیب دیدگی کابلهای مهار یا موتور بالابر احتمال سقوط کابین آسانسور بسیار بالا است

11- در بعضی مواقع امکان دارد بر اثر زلزله ضامن دربهای آسانسورها در طبقات آزاد گردد این بدان معنی است شما بعد از باز کردن درب آسانسور کابین ان را مشاهده ننموده و در صورت عجله که خاص چنین مواقعی می باشد احتمال سقوط در چاله آسانسور برایتان محتمل می باشد .

حالتهای خاص :

1-شما در خیابان ، پیاده در حال تردد هستید : هنگامی که شما در فضای باز قرار دارید فراموش نكنيد كه پيدا نمودن يك نقطه امن بسيار مشكل خواهد بود خصوصا اگر در خيابان و در حال عبور از پياده روها باشيد براي آنكه بهتر بتوانيد با وضعيت پيش آمده روبرو شويد بهتر است به چند نكته توجه فرماييد:

•هر ساختمان بصورت معمول در صورت تخريب در بهترين حالت 3/1 ارتفاع خود در زمان تخریب شدن بصورت آوار پيشروي ميكند اين موضوع تا ساختمانهاي 4 طبقه مصداق كامل دارد.

•پیاده روی هر ساختمانی كه داراي نماي سكوريت شيشه یا پلاك هاي بزرگ سنگهاي تزييني باشد در زمان زلزله يكي از خطرناكترين نقاط را بعلت سقوط سنگ و شيشه بوجود مي آورد.

•در زمان زلزله احتمال شكستگي و فرو افتادن تيرهاي چراغ برق ؛ دكلهاي فشار قوي ؛ درختان كهنسال ، بسيار زياد مي باشد. •كنترل ماشينها در زمان زلزله بسيار مشكل بوده و به همین دلیل احتمال ورود آنها به پياده رو نيز بسيار زياد ميباشد.

•ديوارهاي پیرامون محوطه منازل در صورت تخريب كاملا ازقسمت كف فرو ميريزند و اين امكان صدمه زدن به مردمی را که در پياده رو جانبی این دیوار در حال تردد میباشند را افزايش ميدهد. بنابراین پیشنهاد می کنیم

•از ساختمانهايي بلند و داراي نماي شيشه اي و سنگهاي تزييني پلاك دوري كنيد

•مواظب تيرهاي برق _ دكلهاي برق_ درختان كهنسال_ تابلوهاي تبليغاتي باشيد

•دیوارهای حیاطها معمولا در زمان زلزله بطور کامل فرو می افتند بنابراین از حریم ديوارهاي محوطه اي منازل حداقل 2 متر دور شويد

•اگر امكان رفتن به وسط خيابان را با رعايت احتمال خطر تصادف را داريد در ميان خيابان باستيد تا زلزله پايان پذيرد

•در غير اين صورت بصورتي قرار بگيريد كه حداقل الزامات فوق را رعايت كرده باشيد.

 

2-شما در خیابان ، سوار بر ماشین در حال تردد هستید

زمین لرزه در زمان رانندگی همچون ترکیدن چرخ عقب ماشین میباشد آنانی که تجربه پنجری و ترکیدگی لاستیک عقب را دارند میدانند که ماشین به یکباره تعادل خود را از دست داده و کنترل فرمان از دست راننده خارج میشود و ماشین به چپ و راست میرود . کافی است سرعت خود را کم نموده و به منتهی الیه سمت راست حرکت کنید به شرط آنکه در کنار یک برج یا ساختمان بلند مرتبه نباشید . دقت کنید که توقف شما در زیر و روی پلهای ماشین رو و عابر پیاده در زمان زلزله خطرناک است .

3-در جاده هاي كوهستاني در حال تردد هستيد

حتما مي بايست توجه به ريزش سنگ بروي ماشين خود نماييد پيشنهاد مي كنم در صورتي كه در اثر ريزش سنگ ترافيك بوجود آمده است از ماشين خارج شويد تا بتوانيد در صورت وقوع ريزش هاي متعدي در محلي امن پناه بگيريد يادتان باشد حضور در ماشين يعني قرار گرفتن در تله مرگ در صورتي كه كدر ماشين هستيد و راه باز ميباشد با كمك گرفتن از توجه بقيه اعضا خانواده به محل ريزش در مسير ريزش از كوه اقدام به حركت نماييد به هر حال هر نفر يعني 2 چشم بيشتر و اين در لحظات بحراني يعني نعمتي بزرگ

4-شما در محل کار هستید

در اغلب موارد در زمان وقوع زلزله امکان خروج گروهی از دربهای ساختمان وجود ندارد بنابراین اگر تعداد همکارانتان زیاد است مطمئن باشید صدمه ایی که در فرار از ساختمان ممکن است به شما وارد شود کمتر از خود زلزله نخواهد بود بهتر است در این حالت به نقاط امن همچون کنجهای ساختمان ، کنار ستونهای ساختمان و یا اجسامی که بتوانند در زمان فرو ریزش اوار با ایجاد کنجهایی در کناره های خود فضایی برای زنده ماندن شما ایجاد کنند همچون کنار اختلاف سطح ها یا کنار میزها . در صورتی که میزهای شما از نوع فلزی با کیفیت عالی است این امکان که در زیر آن پناه بگیرید هم وجود دارد در اینصورت زیر میز خود را هیچگاه با لوازم و تجهیزات کاری خود پر نکنید در زمان زلزله به هر سانتیمتر آن نیاز خواهید داشت .

5-شما در منزل هستید :

•اگر شما از قبل مسیرهای خروج از ساختمان را در ذهن تكرار كرده باشید و با خانواده به صورت یك مانور چند بار خروج سریع از منزل را انجام داده باشید ، میتوانید با اولین لرزش برای خروج از منزل اقدام كنید . البته این در صورتی امكان پذیر است كه شما در یك برج و یا آپارتمان بلند مرتبه نباشید که البته در ان صورت هم اگر زلزله ای ضعیف را تجربه كردید پس از پایان آن حتما از خانه بیرون بروید حتی اگر در برج زندگی میكنید ! البته فراموش نکنید که همواره در چنین حالتهایی پله های فرار به مراتب بهتر از آسانسور می باشد .

•توجه به نقاط امن خانه ، این نقاط میتوانند در صورتی كه شما فرصت خروج از منزل را نداشته باشید به داد شما برسند . نقاط امن را بکمک نکات زیر در آشپزخانه ، هال ، پذیرایی ، اطاق خواب خود بیابید این نقاط را بکمک اهالی خانه با تکرار در ذهن بسپارید در زمان زلزله مطمئن باشید ناخودآگاه از این دانش خود بهره خواهید برد :

1-کنج دیوارهایی که دارای تیرهای اصلی هستند

2-دیوارهایی که پنجره ندارند

3-دیوارهایی که تابلوهای بزرگ و کمد و کتابخانه به آنها متصل نمی باشد

4-چارچوبهای دربهایی که کتیبه شیشه ایی در بالای سر خود ندارند

5-مکانهایی که فاصله دو ستون در آن نقاط حداقل میباشد

6-میزهای محکم فلزی و چوبی – کنار تختخوابهایی که دارای حجم مناسب در زیر خود و نیز قدرت باربری بسیار بالا باشند

این مقاله توسط مهندس علیرضا سعیدی دبیر جمعیت کاهش خطرات زلزله ایران نوشته شده است شما میتوانید با ذکر ماخذ از این مقاله کپی برداری نموده به شرطی که حقوق معنوی و مادی آن را رعایت نمایید .

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

توصيه هاي ايمني قبل و بعد از زلزله




همانطور كه مي دانيم كشور ما يك كشور زلزله خيز است ودر زمان وقوع زلزله يکي از خسارت هاي بزرگ ،انفجار و آتش سوزي ناشي از نشت گاز مي باشد . بنابراين توصيه هاي ايمني زير را دراتباط با زلزله رعايت كنيد:

  1. آبگرمكن , اجاق گاز وساير وسائل گازسوز در منازل را در جاي خود محكم كنيد تا در اثر لرزش زمين جابجا نشود.
  2. امكان آتش سوزي بعد ازوقوع زلزله وجود دارد . بنابراين حتماً در محل مسكوني خود و يا محل كار كپسول آتش نشاني شارژشده را در جاي مناسب قرار دهيد و طريقه استفاده ازآن را ياد بگيريد .
  3. هرگز مواد اشتعال‌زا را در منزل نگه نداريد . چون در اثر زلزله و تكان‌هاي زمين ممكن است مواد اشتعالزا از ظروف مربوطه خارج و برروي زمين سرازير شود و دراثر جرقه الكتريكي انفجار رخ‌دهد.
  4. در حدودنيم‌متر شيلنگ اضافي جهت جابجايي احتمالي وسائل‌گازسوز پيش‌بيني نماييد.
  5. در چند ساعت نخستين پس اززلزله و تا قبل از بررسي سيستم لوله کشي ازگاز استفاده نكنيد .
  6. امكان شكستگي لوله ها ي گاز در هنگام وقوع زلزله وجود دارد , بنابراين پس از وقوع زلزله در اولين فرصت اقدام به بستن شير اصلي گاز نماييد .
  7. پس از وقوع زلزله هرگزجرقه آتش و يا جرقه الكتريكي ايجاد ننماييد چون اگر نشتي گاز وجود داشته باشد مي تواند باعث انفجار گردد .
  8. درهنگام زلزله امكان واژگون شدن و افتادن دود كش وجود داردبنابراين بعد اززلزله دودكشهاي منزل رابازرسي نماييد .
  9. در هنگام زلزله بعلت حركت زمين وتكان هاي وارده احتمال اينكه اتصالات سست شود و نشتي گاز به وجود بيايد قوي است .چنانچه بوي كاز را استشمام كرديد ابتداشير اصلي گاز را ببنديدو سپس موضوع را بهشركت گاز اطلاع دهيد .
  10. نصب سكوي محكم و اتصال قوي به پايه (حتي‌الامكان پايه بتوني) وسايل گازسوز از قبيل آبگرمكن و اجاق گاز در هنگام زلزله مي‌تواند از حركت دستگاه تا حدود زيادي جلوگيري كند و خسارات ناشي از نشتي را كاهش دهد

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 


روز نامه همشهری

بررسی های تاریخی نشان می دهد که تهران و اطراف آن (شهرری) از هزاره اول هجری تا کنون هشت بار با زمین لرزه های ۷ ریشتری با خاک یکسان شده و دوباره بازسازی گردید. این زمین لرزه ها در سال های ۱۲۵-۲۴۱-۲۴۹-۳۴۶ و ۵۷۲-۷۸۴-۱۲۴۵ هجری شمسی اتفاق افتاده

کشور ایران بر روی کمربند زمین لرزه آلپ _ هیمالیا قرار گرفته و تقریباً تمام مناطق ایران با درجات مختلف از نظر شدت لرزه خیز محسوب می شود. این کمربند از جزیره فرمز و جنوب آسیای شرقی،اندونزی و برمه می گذرد. کمربند مذکور در ابتدا از کوه های هیمالیا و شمال هندوستان ادامه داشته و کشورهای پاکستان ،افغانستان،ایران،ترکیه و دریای مدیترانه ،یونان، ایتالیا ،اسپانیا، پرتغال و کشورهای شمال آفریقا(کشورهای جنوب مدیترانه) و قسمتی از چین و تبت و بخش های جنوبی کشورهای ترکمنستان و ازبکستان روی این کمربند قرار می گیرند.
چین خوردگی آلپ _ هیمالیا از نظر موقعیت مکانی در کره زمین بین دو فلات قاره ای اورآسیا _ عربستان و آفریقا قرار داشته و هنوز از نظر زمین شناسی و چین خوردگی به دلیل جوان بودن به حالت تعادل در کره زمین نرسیده و حرکاتی دارد، به همین سبب سرزمین ایران پهنه زمین لرزه های ویرانگر می باشد که هر چند یکبار اتفاق می افتد.
زمین لرزه حاصل عملکرد نیروهای فعال اعماق زمین است که پیوسته در صخره ها و سنگ ها و به طور کلی در آبرفت های طبقات زمین ذخیره می شود. وقتی این انرژی در پوسته زمین رها می شود زمین لرزه رخ می دهد که در ناحیه شکستگی های زمین و گسل ها اثر آن بیشتر است _ به شکستگی های پوسته جامد زمین که جابجایی نسبی طبقات زمین در امتداد آنها رو می دهد گسل می گویند- این حرکات برشی طبقات زمین از روی زمین با ژرفای زیاد (از ۱ تا ۷۰ کیلومتر) ادامه می یابد. این حرکات بیشتر ناشی از حرکات قاره هاست که به آن زمین ساخت می گویند. مثلاً فلات قاره ای اورآسیا _ عربستان که تقریباً جوان هستند (چون نسبت به سایر قاره ها دیرتر از آب خارج شده اند) و چین خورده اند به سرزمین ایران مرکزی فشار وارد می آورد و در نتیجه از دریای سرخ و آفریقا دور می شود. و با این عمل دریای سرخ که حد فاصله آسیا و آفریقاست عریض تر می شود و به طور کلی قاره آفریقا از قاره آسیا دورتر می شود. البته این رویداد و نظایر آنها هزاران سال طول می کشد که برای آدم ها با عمر فعلی قابل محاسبه و لمس نیست. این امر حاکی از آن است که بین چین خوردگی های زمین و سازگاری زمین لرزه وابستگی برقرار است.
کشور ما به سبب قرار گرفتن در روی کمربند زمین لرزه دنیا تهدید مستمری نسبت به تأسیسات و ابنیه خود احساس می کند، مخصوصاً تأسیساتی که جنبه عمومی و اجتماعی، بیمارستان ها ،مدارس و پل ها دارد، البته می توان خطرات ناشی از زمین لرزه را با مقاوم سازی تقلیل داد.
لزوم افزایش استحکام ابنیه بطور کلی به عنوان یک اقدام فنی در ارتقای کیفی موجود ساختمان ها و ایجاد سطحی از مقاومت و دوام در دوره ای قابل انتظار بر حسب نوع مصالح و روش ساخت برای پاسخگویی به نیازهای متنوع جامعه برای مدت معینی قابل تأمین و دسترسی باشد. تدوین مقررات ساختمانی نیز با این هدف صورت می پذیرد. آئین نامه ۲۸۰۰ نامی آشنا در عرصه صنعت ساختمان است که سالهاست تدوین شده که اگر در شهرهای کشور که اکثریت آنها تازه تأسیس و یا تازه توسعه یافته هستند رعایت می شد ترس زیادی برای ایمنی از خطرات زمین لرزه وجود نداشت و تا حدودی از ترس تکان زمین لرزه کاسته می شد. شهرداری های کشور و همچنین شهرداری های مناطق تهران نقش مؤثری در رعایت و اجرای مفاد آئین نامه شماره ۲۸۰۰ مخصوصاً به هنگام بررسی و صدور پروانه های ساختمانی و رعایت آن دارند. نقش شهرداری ها پررنگ تر از سایر دستگاه ها در این زمینه است، زیرا مردم عادی از جزئیات فنی ساختمان آگاهی لازم را ندارند و اغلب خریداران که حدود ۹۰ درصد آنها مردم عادی هستند بیشتر به ظاهر ساختمان توجه دارند و به مشخصات فنی ساختمان توجه نمی کنند.
بررسی های تاریخی نشان می دهد که تهران و اطراف آن (شهرری) از هزاره اول هجری تا کنون هشت بار با زمین لرزه های ۷ریشتری با خاک یکسان شده و دوباره بازسازی گردید. این زمین لرزه ها در سال های ۱۲۵-۲۴۱-۲۴۹-۳۴۶و ۵۷۲-۷۸۴-۱۲۴۵ هجری شمسی اتفاق افتاده و وقوع آخرین زمین لرزه تهران با دوران سلطنت فتحعلیشاه قاجار همزمان بوده و بیش از ۵۰ هزار نفر (با توجه به شهر تازه تأسیس تهران و کمبود جمعیت آن موقع شهر) تلفات داشته است. داده های موجود تاریخی و آرامش نسبی فعلی از نظر زمین لرزه از اواخر قرن ۱۹ میلادی در پهنه تهران، از بالا بودن احتمال بروز زمین لرزه بزرگی در آینده حکایت دارد. در تهران پس از زمین لرزه سال ۸۳۰میلادی تا کنون زمین لرزه بزرگی حادث نشده که خود زنگ خطری برای احتمال حادث شدن آن است. گفته شده مقدار انرژی آزاد شده بر اثر زمین لرزه بالای ۷ریشتر معادل حدود ۷۸برابر انرژی ناشی از بمب اتمی هیروشیمای ژاپن است که در جنگ دوم جهانی آمریکا بر روی این شهر پرتاب کرد.
تهران با ابنیه ضعیف و چند میلیونی و تجهیزات بسیار مانندگاز،آب ،برق،مخابرات و پالایشگاه در لبه خطر قرار دارد، مخصوصاً لوله کشی گاز در سطح و عمق حدود یک متری زمین ، تهران را در معرض خطر بروز آتش سوزی و انفجار ناشی از زلزله قرار می دهد.
در زمین لرزه هایی که طی سال های اخیر در دنیا اتفاق افتاده بیشتر خسارات و تلفات در اثر انفجار و آتش سوزی های وحشتناک ناشی از انفجار گاز بوده است.
البته تا کنون امکان پیش بینی عملی دقیق برای تعیین تاریخ وقوع زمین لرزه وجود نداشته و هر گونه شایعاتی در این زمینه پایه علمی دقیق و کاربردی ندارد و فقط از راه مقاوم سازی ساختمان ها می توان خطر آن را کم کرد، زیرا زمین لرزه یک واقعه طبیعی است و امکان کم کردن و حذف شدت وقوع آن در دنیا وجود ندارد. آنچه از گفتار کارشناسان فن برمی آید، پرداخت هزینه های ایمن سازی ساختمان یک ضرورت اجتناب ناپذیر مخصوصاً در ایران می باشد. مقاوم سازی دو مرحله دارد:مقاوم سازی در موقع ساختن بنا با هزینه کمتر و مقاوم سازی بعد از احداث ساختمان که هزینه نسبتاً بیشتری مصرف می کند؛زیرا بنایی که مقاوم نیست بالاترین ریسک سرمایه گذاری را خواهد داشت که لازم است بودجه های بخش دولتی و خصوصی بیشتر سوی مقاوم سازی بناها تغییر جهت دهد. باید هزینه بکنیم تا منازل ایمن داشته باشیم، موقعی که محاسبات ایمنی را در ساختن بنا رعایت نکنیم بنایی ناقص ساخته ایم. اغلب نقاط ایران زلزله خیز است و فعلاً چاره کار مقاوم سازی بناهاست. همانطور که کشورهای زلزله خیزی مانند ژاپن تجربه کرده اند. با اینکه احساس زمین لرزه را اکثر نسل های کشور درک و احساس کرده اند ولی زلزله هشتم خرداد ماه تهران هشداری بود برای مردم بر واقعیت حادث شدن زلزله در پایتخت و نقاط مختلف کشور و جدی گرفتن احتمال وقوع آن.
شهر تهران فقط یک شهر بزرگ و پرجمعیت نیست. بلکه پایتخت کشور و مرکز اداری، اقتصادی و نظامی و آموزشی کشور است و اگر خدای ناکرده در یکی از نقاط کشور زلزله حادث شود معمولاً از تهران کمک و پشتیبانی می شود، ولی اگر در تهران زمین لرزه حادث شود از کجا می شود به تهران کمک کرد. گریز مردم از تهران هم کار ساده ای نیست، اگر راه های خروجی تهران آسیب نبیند و راه های فعلی برقرار باشد ساعت ها طول می کشد که جمعیت تهران تخلیه شود. قبلاً در مورد زلزله احتمالی تهران غیر از مطالعات سازمان زمین شناسی کشور منبع دیگری وجود نداشت و اغلب مشاوران به آن استناد می کردند تا اینکه در سال های اخیر طبق اعلام رسانه های گروهی مطالعات پهنه بندی زمین لرزه تهران بزرگ با همکاری آژانس همکاری های بین المللی کشور ژاپن انجام گرفت، هدف از این مطالعات آن بود که به دو سئوال اساسی در این زمینه پاسخ داده شود:اول اینکه زلزله ای که در تهران حادث می شود کدام زلزله است، دوم اینکه اگر زلزله ای اتفاق افتاد چند دقیقه بعد با چه صحنه ای روبرو خواهیم شد.
منظور از صحنه مورد نظر بطور مثال تعداد ابنیه عمومی و اجتماعی مانند مدارس، بیمارستان ها، و پل هایی که فرو می ریزند چه تعداد است و تعداد کشته شدگان و مجروحان احتمالی چقدر خواهد بود. مطالعات اولیه زلزله پهنه تهران بزرگ از اوایل سال ۱۳۷۰ آغاز شد. تهران توسط گسل های بزرگ و کوچک احاطه شده است. تهران روی آبرفت های دوران چهارم زمین شناسی یا کواتریز (روی مخروط افکنه واقع شده) که در دو طرف آن حوزه های آبریز رودخانه جاجرود (در شرق تهران) و حوزه آبریز رودخانه کرج( در غرب تهران) قرار گرفته که از نظر زمین شناسی آبرفت های جوان به حساب می آید و به دوران چهارم زمین شناسی متعلق هستند و بالقوه لرزه زا می باشند و گسل هایی که در پهنه تهران بزرگ وجود دارند عبارتند از: گسل بزرگ مشا- فشم که از روستای مشا در شهرستان دماوند بطرف شرق امتداد می یابد و از ارتفاعات بالای رودهن و بومهن می گذرد و با حرکت به سوی فشم تا آبیک قزوین در غرب و شاهرود در شرق امتداد می یابد. گر چه این گسل بزرگ است ولی به دلیل فاصله تقریبی حدود ۲۰ کیلومتر از تهران گسل بسیار خطرناکی برای تهران محسوب نمی شود. چون هر چه از گسل فاصله بگیریم از تکان های زلزله کاسته می شود.
گسل بزرگ شمال تهران با امتداد شرقی و غربی به درازای حدود ۷۵ کیلومتر از لشکرک تا حدود کرج در غرب تهران کشیده شده و از سعادت آباد تهران می گذرد که نزدیکترین گسل بزرگ لرزه زا در تهران است و می تواند برای تهران بسیار خطرساز باشد، این گسل در جنوب پادگان لشکرک در روی زمین ظاهر می شود و گسل های محمودیه و نیاوران در نزدیکی این گسل قرار دارند. به گسل هایی که حدود ۲ تا ۱۰ کیلومتر طول دارند گسل های متوسط می گویند که به خودی خود لرزه زا نیستند ولی ممکن است به سبب زمین لرزه های بزرگ که در فاصله ای از آنها حادث می شود دستخوش لرزش و جابجایی شوند. گسل های متوسط تهران عبارتند از گسل های شاه آباد، نارمک، داوودیه، عباس آباد، ایوبی، باغ فیض، قصر فیروزه و در شرق تهران، گسل های شیان کوثر، پارچین، پیشوا و گرمسار. گسل های فرعی کوتاه تر از ۲ کیلومتر به خودی خود لرزه زا نیستند ولی به سبب آزاد شدن انرژی الاستیکی در راستای گسل مجاور خود می تواند دستخوش لغزش شوند و سازه های بالا و نزدیک خود را تهدید به خطر نمایند. تعداد گسل های کوچک تهران حدود ۵۰ گسل می باشد. گسل های شمال و جنوب شهر ری با اینکه حدود ۲۵ کیلومتر امتداد شرقی _ غربی دارند ولی برای شهر تهران مخصوصاً ابنیه جنوب شهر بسیار خطرساز هستند. گسل های اصلی و لرزه زا در تهران بطور کلی گسل های میان دشت و کوه و کوهپایه ای و گسل های تشکیل دهنده پستی و بلندی های تپه های تهران اند. خطر عمده در تهران از ناحیه حرکت مجدد این گسل ها می باشد که بیشتر از نوع گسل های فشاری بود، لذا پرانرژی هستند و ممکن است به زمین لرزه ای ویرانگر بینجامند چرا که ساختی فعال و لرزه خیز دارند.
به هر شکل زمین لرزه یک بلای طبیعی است و باید با آرامش و شهامت پذیرای آن شد. بلایی است که هر چند یکبار در یکی از نقاط کشور اتفاق می افتد.از دور شدن از این بلاگریزی نیست، مگر خداوند کمک نماید و با مقاوم سازی ابنیه مانند کشور ژاپن از خطر آن کاست.

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

ارزیابی آسیب پذیری لرزه ای ساختمان

برای ارزیابی آسیب پذیری لرزه ای ساختمان های موجود چند روش به کار گرفته می شود، در یک دسته بندی می توان این روش ها را به:
1- روش های ارزیابی کلی 2- روش های ارزیابی کیفی 3- روش های ارزیابی کمی
تقسیم کرد.
روش های ارزیابی کلی : این روش ها عموما با هدف تهیه اطلاعات لازم برای برنامه های مدیریت شهری و مدیریت بحران قابل استفاده اند. در این روش ها با استفاده از تجارب زلزله های گذشته یا مطالعات تحلیلی و آزمایشگاهی روابطی که بین سطح زلزله و میزان خسارت در تیپ های مختلف ساختمان ارتباط برقرار کند، استخراج می شوند، مثلا با کمک روابطی که برای ساختمان های کوتاه بتنی با شرایط طرح و ساخت ایران به دست می آید، می توان برای هر سطح از زلزله، از درصد تخریب ساختمان های بتنی تخمینی داشت.

در این روش ارزیابی، ابتدا سطح زلزله در نقاط مختلف شهر برآورد شده سپس برآورد درصد تخریب هر نوع ساختمانی صورت می گیرد. با کمک آمار، تعداد ساختمان موجود هر تیپ نیز در دسترس است و لذا تعداد کل ساختمان های تخریب شده در نقاط مختلف شهر قابل برآورد هستند. با توجه به آمار ساکنان می توان تخمینی از تعداد مجروحان و کشته ها نیز داشت و با این گونه اطلاعات می توان به برنامه ریزی و امور مرتبط با مدیریت بحران اقدام کرد.
روش های ارزیابی کیفی: روش های ارزیابی کلی برای کسب شمایی کلی از وضعیت آسیب پذیری ساختمان های شهر مناسب است، ولی در مورد هر ساختمان، اطلاعاتی قابل اتکا فراهم نمی کند. مزیت این روش، کسب سریع اطلاعات در مقیاس شهر یا ناحیه یا محله است.
اگر هدف بررسی آسیب پذیری ساختمان ها با در نظر گرفتن شرایط واقعی تر هر ساختمان و همراه با سرعت عمل موردنظر باشد، از روش های ارزیابی کیفی استفاده می شود. این روش ها بخصوص در مورد ساختمان هایی مثل مدارس که به تعداد زیاد در یک شهر، منطقه یا کشور وجود دارند، برای غربال و تقسیم بندی آنها از لحاظ آسیب پذیری لرزه ای مفید هستند. یعنی به جای این که هر مدرسه تحت مطالعات زمانبر و هزینه بر کمی و دقیق قرار گیرد، می توان ابتدا تعداد زیادی از مدارس را با مطالعه کیفی رده بندی کرد تا با اولویت بندی آنها، بهینه تر از بودجه اختصاص داده شده به بهسازی استفاده شود.ارزیابی کیفی در اغلب اوقات به صورت ارزیابی سریع با کمک فرم های مخصوص صورت می گیرد. در فرم ها با توجه به هندسه کلی ساختمان و منظم و نامنظم بودن آن، وجود اطلاعاتی از قبیل دفترچه محاسبه و نقشه ها درباره وضعیت ساختمان تصمیم گیری می شود. گونه ای از روش های ارزیابی کیفی در تعیین وضعیت ساختمان های صدمه دیده در زلزله به کار می رود. در این مورد، نتیجه بررسی به صورت پلاکارد سبز در مورد ساختمانی که افراد به آن اجازه ورود دارند، پلاکارد زرد برای ساختمان با اجازه ورود محدود (برخی قسمت های آن خطرناک و غیرقابل ورود است) و پلاکارد قرمز برای ساختمانی که ورود افراد به آن ممنوع است، ارائه می شود.
وقتی روش ارزیابی کیفی در ارزیابی ساختمان «موجود» به کار گرفته می شود، معمولا در فرم ها به عواملی نظیر میزان خطر زلزله در ساختگاه ساختمان، شرایط خاک محل، تیپ و نوع ساختمان و سازه آن، انواع نامنظمی های موجود در پلان و ارتفاع و اهمیت ساختمان توجه شده است و با کمک جداولی به هر مورد، امتیازی داده می شود که در نهایت امتیاز سازه ای ساختمان را معین می کند. در برخی فرم ها به اجزای غیرسازه ای نیز توجه شده است و شاخصی برای وضعیت این اعضا نیز حاصل می شود که در نهایت با ترکیب 2 امتیاز سازه ای و غیرسازه ای، امتیاز لرزه ای آن ساختمان خاص تعیین می گردد. این امتیاز برای طبقه بندی و رده بندی ساختمان مناسب است.
روش های ارزیابی کمی: این روش ها بر تحلیل و مدلسازی رایانه ای ساختمان برای ارزیابی آسیب پذیری آن متکی هستند. عموما این روش ها با شناخت وضعیت موجود ساختمان آغاز می شوند. این قسمت کار در عمل، وقت گیرترین و پردردسرترین قسمت کار است.
بخصوص اگر ساختمان موجود فاقد نقشه و مدارک فنی باشد یا در حال ساخت دچار تغییرات طراحی و اجرایی شده باشد، بخش عمده ای از دستورالعمل های ارزیابی کمی ساختمان های موجود به ضوابط و معیارهای شناخت وضعیت ساختمان اختصاص دارد. هدف از این معیارها، ضابطه مند کردن روال انجام سونداژها (برداشت نازک کاری و رویه عناصر سازه ای برای تعیین ابعاد و وضعیت اعضا) و آزمایش های مصالح موردنیاز است. پس از شناخت وضعیت موجود ساختمان به همراه ارزیابی ها و آزمایش های لازم به مدل سازی رایانه ای ساختمان اقدام می شود تا عملکرد آن در سطوح زلزله موردنظر بررسی شود.در صورتی که این مطالعات، آسیب پذیری ساختمان را برای سطح زلزله و سطح عملکرد موردنظر نشان دهند، به بررسی گزینه های مختلف برای بهسازی ساختمان اقدام خواهد شد.

منبع: jamejamonline.ir



+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

جزئیات زلزله‌های یک سال اخیر ایران




بیشترین زلزله از نظر تعداد در گسل زاگرس اتفاق می افتد از این رو بر اساس آمارها "بندرعباس" لرزه خیزترین شهر ایران است. معاون پژوهشی پژوهشگاه زلزله شناسی و مهندسی زلزله با بیان اینکه در یک سال اخیر 9 زلزله مهم با بزرگای بیش از 5 ریشتر در کشور اتفاق افتاده است گفت: در مطالعات لرزه شناسی، گسل زاگرس از فعال ترین گسل ها و بندر عباس لرزه خیزترین شهر ایران است. دکتر مهدی زارع در گفتگو با مهر، گسل های البرز، زاگرس و گسلهای ایران مرکزی را از گسلهای اصلی ایران نام برد و افزود: در مناطق مختلف کشور گسلهای متفاوتی وجود دارد که هر کدام از آنها اثرات سطحی مختلفی را بر جای می گذارند. وی با تاکید بر اینکه در مطالعات لرزه شناسی زلزله هایی با بزرگای 5 مد نظر قرار می گیرد اظهار داشت: بر این اساس در مطالعات لرزه شناسی زلزله هایی که کمتر از 5 ریشتر بوده و یا موجب گسیختگی نشده و خساراتی را وارد نکرده است مد نظر قرار نمی گیرند چرا که به سختی می توان ارتباط این نوع لرزه ها را با گسلهای فعال یافت. این امر در تمام دنیا صدق می کند. معاون پژوهشی پژوهشگاه زلزله شناسی و مهندسی زلزله به تشریح وضعیت گسلها و زلزله های یکسال گذشته ایران پرداخت و اظهار داشت: بر این اساس می توان گفت مهمترین زلزله های قابل مطرح در سال جاری (89) سه زلزله تربیت حیدریه در روز 8 مردادماه جاری به بزرگای 8/5، زلزله جنوب بردسیر کرمان روز 9 مردادماه به بزرگای 6/5 ریشتر و زلزله اشکنان فارس در روز 30 تیرماه به بزرگای 7/5 ریشتر است. وی زلزله پاکدشت را از دیگر رویدادهای زمین شناختی کشور ذکر کرد و ادامه داد: بزرگای زلزله پاکدشت 4 ریشتر بوده است ولی این زلزله به دلیل نزدیکی به تهران و مطلع شدن بیش از 10 میلیون نفر از وقوع آن جزء لرزه های مهم در سال جاری به شمار می رود. 6 زلزله مهم در سال گذشته زارع به بیان زلزله های مهم در سال 88 پرداخت و خاطرنشان کرد: در سال گذشته 6 زلزله مهم رخ داد که از آن جمله می توان به زلزله شمال غربی سراوان در 10 اردیبهشت با بزرگای 1/5 ریشتر، باختر بندر سوزا واقع در جزیره قشم در روز 31 تیرماه با بزرگای 5/5 و زلزله بخش بلده شهرستان نور در هفته سوم مردادماه اشاره کرد. بلده از 22 تا 29 مرداد ماه 88، 9 زلزله را با بزرگای 4/2 تا 2/4 تجربه کرده است.
 زارع به سایر زلزله های مهم سال 88 اشاره کرد و به مهر گفت: زلزله جنوب شرقی مسجد سلیمان در روز 13 مهر ماه با 5/1 ریشتر، زلزله پاکدشت در روز 25 مهر ماه با بزرگای 9/3 و زلزله باختر بندرعباس در روز 13 آبان ماه با بزرگای 9/4 از دیگر رخدادهای لرزه ای ایران در سال گذشته است. معاون پژوهشی پژوهشگاه زلزله همچنین زلزله فیروزکوه در سال گذشته را به دلیل نزدیکی به تهران مهم دانست و در این باره توضیح داد: این زلزله در روز 30 دی ماه سال گذشته به بزرگی 2/4 ریشتر در عمق 5 کیلومتری زمین در منطقه فیروزکوه رخ داد. دلیل این زلزله گسل مشاع است. گسل مشاع گسلی فعال است ولی نمی توان پیش بینی کرد که اتفاق افتادن زلزله ادامه خواهد داشت یا خیر. گسلهای اصلی و فرعی ایران ایران توسط گسلهای اصلی و فرعی با روندهای مختلف پوشیده شده است.
 برخی از گسلهای اصلی در زمین شناسی و منطقه ساختاری ایران باعث تخریب و وارد آوردن خسارتهای جانی شده است ولی برخی از آنها به دلیل تکرار لرزه ها به فواصل مختلف بدون ایجاد گسیختگی، لرزه هایی را ایجاد می کند. این گسل ها شامل موارد زیر است: گسل البرز: شرق گرگان تا لاهیجان بین واحد گرگان تا رشت و البرز قرار دارد. گسل آبیک - فیروزکوه: از آبیک قزوین تا فیروزکوه در بخش جنوبی البرز کشیده شده است و قسمتی از آن به نام مشا - فشم خوانده می شود. گسل سمنان: در شمال سمنان قرار دارد و جدا کننده کوه های البرز از ایران مرکزی است. این گسل از شرق تا دامغان و از غرب تا دشتهای ده نمک - گرمسار امتداد دارد. گسلهای البرز غربی و آذربایجان: شامل گسل های تبریز، آستارا و ارومیه می شود. گسلهای ایران مرکزی: گسل ترود، گسل میامی، گسل درونه (گسل بزرگ کویر)، گسل قم - زفره و گسل دهشیر - بافت (گسل نایین- بافت) از گسل های ایران مرکزی محسوب می شوند. گسل‌های شرق و جنوب شرقی ایران: شامل گسل هریرود، گسل نهبندان، گسل نایبند و گسل بشاگرد می شود. گسل‌های زاگرس معاون پژوهشی پژوهشگاه زلزله با اشاره به اثرات فعالیتهای گسل های ایران گفت: بیشترین زلزله از نظر تعداد در گسل زاگرس اتفاق می افتد از این رو بر اساس آمارها "بندرعباس" لرزه خیزترین شهر ایران است. وی با تاکید بر اینکه "لرزه خیزترین بودن" به معنای تخریب مناطق لرزه خیز نیست توضیح داد: به طور کلی منطقه زاگرس از لرزه خیزترین مناطق کشور است به گونه ای که در طول سال بیشترین تعداد زلزله ها از جنوب ایران ثبت می شود. در این مناطق به دلیل وجود لرزه های سطحی از خطرات تخریبی فعالیت های گسل زاگرس کاسته می شود.
زارع در عین حال به زلزله های مخرب در "قیر و کارزین" فارس در سال 1352و دشت "سیلاخور" بروجرد در 11 فروردین سال 85 اشاره کرد و اظهار داشت: این مناطق بر روی گسل جوان زاگرس قرار گرفته اند ضمن آنکه بیشترین تلفات و خسارات ناشی از فعالیت گسل زاگرس، در مرکز آن است که زلزله "بم" نمونه آن به شمار می آید.

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

این دیوار آوار ندارد! سبک‌ترین دیوار کشور به جنگ زلزله می‌رود

ه گزارش خبرنگار علمی ایسنا، در نبود نظام نظارتی کارآمد، آنچه بیش از هر چیز فعالان حوزه ساخت و ساز را به بی توجهی به اصول اولیه ایمنی در ساخت و سازها سوق می دهد نگرانی از بالارفتن هزینه های ساخت و ساز در صورت استفاده از مصالح و تکنیک‌های ساخت و ساز ایمن است؛ حال آن که تاملی در شیوه‌ها و تکنیک‌های نوین ایمن سازی سازه‌ها عکس این مطلب را نشان می‌دهد.

برخلاف تصور بسیاری از مردم، استفاده از شیوه‌های سبک سازی ساختمان اغلب نه تنها هزینه بر و پرزحمت نیستند که می‌توانند زمان و هزینه ساخت و ساز را هم کاهش دهند.

نمونه‌ای از این قبیل دستاوردها موفقیت محققان یک شرکت دانش بنیان کشورمان در ساخت دیوارهای پیش ساخته فوق سبک ضد زلزله است که به گفته آنها علاوه بر این که خیال ما را از خطرات ریزش دیوارها در هنگام زلزله راحت می کند، می تواند قیمت تمام شده ساختمان را هم تا 15 درصد کاهش دهد‌.

داود کریمی اقدم، مدیر عامل شرکت تعاونی دانش بنیان سازنده این محصول درباره ویژگی‌های دیوارهای کامپوزیتی فوق سبک ساخته شده به ایسنا گفت: دیوارهای کامپوزیت معدنی «ایزی وال» که در قالب پانل‌های پیش ساخته با ابعاد طولی دلخواه در اختیار سازندگان ساختمان قرار می‌گیرد، سبک‌ترین دیوارهای پیش ساخته کشور هستند که هر متر مربع از آن‌ها کمتر از چهل کیلوگرم - حدود یک پنجم دیوارهای معمولی - وزن دارد. در درون بدنه و اطراف پانل هم یک لایه توری از جنس پلی پروپیلین وجود دارد که هنگام زلزله مانع از ریزش قطعات شکسته شده پانل می شود و در واقع این نوع دیوار را در مقابل خطرات جانی ناشی از آوار دیوارها در زلزله، امن می‌کند.

این دیوارهای کامپوزیت معدنی بیش از دو ساعت در برابر آتش سوزی نفوذناپذیر است؛ همچنین با آب هیچ واکنش نداشته و تا حد قابل توجهی نسبت به رطوبت مقاوم بوده و عایق صدا و گرما نیز به شمار می‌روند. با استفاده

از ایزی وال می‌توان ساختمان‌ها را سبک‌تر، ایمن‌تر، ارزان‌تر و سریع‌تر ساخت.

بهزاد آقامحمدی، کارشناس معدن و مدیر تولید شرکت هم که طراح اصلی و ایده پرداز پانل‌های سوپر سبک کامپوزیت معدنی است درباره ساختار این دیوارها گفت: دیوارهای سبک کامپوزیت معدنی ابداعی شامل پنل‌هایی ساخته شده از ترکیب چندین ماده معدنی با مقداری از دو نوع رزین و آب است که هنگام نصب با چسب مخصوصی به هم چسبانده می‌شوند. مقاومت دیوار با وجود سبکی آن به حدی است که کابینت و تلویزیون و ... به سادگی روی آن نصب می شوند و نیازی به اجرای زیر ساخت مخصوصی در این مورد ندارد. قطر و عرض پانل‌ها به ترتیب 12 و 46 سانتی‌متر و ارتفاع آن بنا به درخواست متقاضی از 2.7 تا 3.5 متر متفاوت است.

وی با بیان این که در طرح گسترش تولید این محصول، بلوک‌هایی با قطر هشت سانتی متر هم برنامه ریزی شده که تولید آن‌ها به زودی در دستور کار قرار می‌گیرد، تصریح کرد: هر پانل سه حفره (داکت) طولی سراسری دارد که ضمن کاهش وزن پنل افزایش مقاومت صوتی و حرارتی و همچنین مقاومت خمشی محصول را به دنبال دارد. در درون بدنه و اطراف پانل هم یک لایه توری از جنس پلی پروپیلین وجود دارد که برای افزایش استحکام خمشی محصول و ایمنی در برابر زلزله طراحی شده و همزمان با قالب گیری مواد کامپوزیت معدنی با فناوری خاصی در درون محصول قرار داده می‌شود.

 

ایزی وال

آقامحمدی تصریح کرد: این لایه همانند یک لایه لمینت که شیشه خودرو را پس از شکسته شدن محافظت کرده و مانع ریزش آن می‌شود هنگام زلزله مانع از ریزش قطعات شکسته شده پانل می شود و در واقع این نوع دیوار را هنگام زلزله کاملا امن می‌کند. از طرف دیگر، درون مواد کامپوزیت معدنی، مقدار مناسبی الیاف مخصوص ترکیب شده که باعث افزایش استحکام محصول در برابر شکست شدن گردیده و نیز مانع از ریزش قطعات ریز وایجاد غبار و خفگی می‌شود.

کریمی اقدم در ادامه درباره ویژگی‌های خاص این پانل‌های کامپوزیتی ضد زلزله که سه ثبت اختراع داخلی و یک ثبت اختراع بین‌المللی هم دارد، گفت: این نوع از پانل ها، مواد اولیه، دانش فنی و تجهیزات تولید پانل‌های سبک کامپوزیت معدنی صد درصد ایرانی بوده و حاصل دانش فنی و تحقیقات اعضای این شرکت می باشد. همچنین این محصول ویژه شرایط اقلیمی متنوع و خاص ایران طراحی و ساخته شده است. ما در این شرکت موفق شده ایم ضمن ثبت سه اختراع داخلی، پتنت محصول را در آمریکا نیز به ثبت برسانیم و از نظر بدیع بودن آن در سطح جهان نیز اطمینان حاصل کنیم. در حال حاضر نیز در حال ثبت پتنت آن در اتحادیه اروپا می باشیم.

وی خاطرنشان کرد: در این نوع کامپوزیت معدنی که ترکیبی ابداعی دارد، خواص ضعیف مواد پایه اعم از شکنندگی، ضعف در مقابل رطوبت و مقاومت فشاری و خمشی پایین، اصلاح شده و با استفاده از ترکیبات کربنات و سایر مواد معدنی به همراه الیاف و مش‌بندی داخلی، مقاومت کششی و فشاری بسیار بالایی را به ترکیبات اولیه آن افزوده تا حدی که ضمن پایین آوردن فوق العاده وزن محصول، مقاومت آن تا حد بسیار زیادی افزایش یافته است. این محصول که آکوستیک و مقاوم در برابر صدا و حرارت است با توجه به سایر مشخصات عالی همچون وزن سبک - کمتر از یک پنجم دیوارهای معمولی - توان خمشی و کششی بالا و نیز وجود الیاف و مش بندی داخلی در صورت بروز زلزله به هیچ عنوان منجر به ایجاد آوار و آسیب جانی نمی‌شود.

ایزی وال

اما قیمت این دیوارها در مقایسه با دیوارهای معمولی چقدر است؟ آقامحمدی در این زمینه می‌گوید: با توجه به این که مواد اولیه و تکنولوژی ساخت این محصول کاملا ایرانی است و همچنین با توجه به عدم احتیاج دیوار نهایی ساخته شده به گچ خاک و گچ زیر کار و نیز با در نظر داشتن سرعت نصب دیوار که بیش از سه

برابر دیوارهای معمولی است و صرفه جویی در سایر مصالح، با این روش هزینه احداث ساختمان نه تنها افزایش پیدا نمی‌کند بلکه با لحاظ وزن محصول در محاسبات سازه، میتواند تا 15 درصد نیز کاهش یابد.

وی در ادامه در خصوص روند اجرای طرح گفت: طرح در مرحله تولید نیمه صنعتی است و محصول از بهار سال آینده به تولید صنعتی می‌رسد. با این حال تاکنون در بیش از 40 پروژه ساختمانی در تهران و سایر شهرها از پانل‌های کامپوزیت معدنی ایزی وال استفاده شده است. علاوه بر این تحقیقاتی را در زمینه ساخت سقف‌های سبک کامپوزیت معدنی آغاز کرده‌ایم که امیدواریم تا اوایل سال آینده به نتیجه برسد.

آقامحمدی خاطرنشان کرد: خوشبختانه استقبال از دیوارهای ایزل وال به حدی بوده که در خواست‌هایی برای خرید دانش فنی و سرمایه‌گذاری از انگلستان، آلمان، کانادا، سوئد، هلند و کویت داشته‌ایم. در زمینه صادرات محصول هم اولین محموله صادراتی را به نجف ارسال کرده‌ایم که به زودی به روندی دائم تبدیل خواهد شد.

کریمی اقدم هم اضافه کرد: ایزی وال ضد زلزله ضمن استفاده در چند برج بلند مرتبه در غرب تهران، قرار است در برج 35 طبقه مرکز تجارت جهانی آذربایجان در شهر تبریز هم استفاده شود. با توجه به این که پانل‌های کامپوزیت معدنی ابداعی در مقابل آب کاملا مقاوم هستند دیوارهای خارجی در برابر تاثیرات بارش هم مقاوم می‌باشند؛ از این رو تاکنون در چندین پروژه به عنوان دیوار خارجی کار شده است.

وی در عین حال در پاسخ به این سوال که آیا در صورت استفاده از این پانل‌های کامپوزیت معدنی در دیواره خارجی

ساختمان مشکلی در نماسازی و استفاده از مصالح سنگینی در نما پیش نمی‌آید، اظهار داشت: قاعدتا کسی که دنبال سبک کردن ساختمان با استفاده از دیوارهای کامپوزیت معدنی ایزی وال است نمای ساختمان را سنگین و سیمانی نمی‌سازد و از مصالح سبکی نظیر آلومینیوم، چوب، نماهای رزینی و یا پوششهای آلکوبان استفاده می‌کند که به سادگی بر روی دیوارهای ایزی وال قابل اجرا هستند.

با همه مزایای ایزی وال، فرهنگ سبک سازی ساختمان‌ها که نیازمند استفاده از فن‌آوری‌ها و مصالح جدید است در کشور ما چندان رایج نیست. از محققان طرح نظر آنها را در خصوص چگونگی ترغیب جامعه و به خصوص فعالان صنعت ساختمان به سبک سازی پرسیدیم.

 

 

ایزی وال

آقامحمدی در پاسخ به ایسنا گفت: برای شکل گیری بهتر فرهنگ سبک سازی باید مزایای آن را برای جامعه روشن کرد از مهمترین فواید سبک سازی و اساساً صنعت سازی ساختمان، افزایش سرعت احداث ساختمان است که با کاربرد بیشتر ماشین به جای انسان، تبدیل ساخت کامل به مونتاژ کاری در محل ساختمان، افزایش کمی تولید مصالح ساختمانی در کارخانه ها (به صورت پیش ساخته)، اجرای سیستم‌های خشک به جای سیستم‌های سنتی ‌تَرکاری، و حمل ونقل آسان مصالح سبک نسبت به مصالح سنتی

محقق می شود. مثلا با استفاده از پانل‌های کامپوزیت معدنی ایزی وال، به جهت حذف گچ خاک و گچ زیر کار، زمان احداث ساختمان حدود دو ماه کاهش می یابد که صرفه جویی قابل توجهی در زمان و هزینه‌ها است.

 

وی افزود: مزیت دیگر سبک سازی افزایش ضریب ایمنی ساختمان است. طبق شرح آیین نامه 2800 ایران نیروی زلزله با افزایش وزن ساختمان رابطه مستقیم دارد. به عبارت دیگر با کاهش وزن ساختمان می‌توان نیروهای برش پایه ناشی از زلزله و در نتیجه نیروهای طراحی را کاهش داد که به کاهش آسیب‌پذیری ساختمان در برابر زلزله منجر می‌شود.

صنعتی سازی و استفاده از مصالح پیش ساخته - با توجه به کنترل و تضمین کیفیت محصول در واحد کنترل کیفی کارخانه و کاهش حجم کار نیروی انسانی در محل پروژه - باعث ارتقای کیفیت ساختمان می‌شود. با استفاده از دیوار پیش

ساخته، انتقال حرارت از دیوارها که یک سوم کل انرژی مصرفی ساختمان را تشکیل می دهد به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد که اقدامی موثر در کاهش انرژی مصرفی است.

 

کریمی اقدم هم که معتقد است وارداتی بودن مصالح پیش ساخته از موانع شکل گیری فرهنگ سبک سازی ساختمان

در کشور بوده اظهار داشت: از نکات مهم طرح ما توجه به ملی و بومی سازی مصالح نوین است و در این راستا محصولی صد درصد ایرانی تولید کرده ایم که می‌تواند نیاز کشور را از داخل تامین کرده و

در ضمن پاسخگوی تناسبات جغرافیایی و ظرفیت‌های بومی کشور باشد. در ترکیب کامپوزیت پانل‌های ضد زلزله از مواد معدنی استفاده شده که به وفور در داخل کشور یافت می‌شوند و مسائلی مثل تحریم‌ها و نوسانات ارزی مشکلی در دسترسی به آن‌ها ایجاد نمی‌کند.

wecom

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

پیش بینی زلزله توسط ابر زلزله

این سوال که آیا پیش بینی زمین لرزه امکان پذیر است یا خیر به مدت بیش از یک قرن مورد بحث بوده است. گروهی به پاسخ مثبت این سوال خوشبین هستند و گروهی دیگر بدبین. برای پایان دادن به این جدال طولانی، تنها دو راه وجود دارد. راه اول اینکه گروه بدبینان بتوانند اثبات کنند پاسخ این سوال منفی است. درست مثل اینکه در هندسه امکان تقسیم یک زاویه به سه قسمت مساوی غیر ممکن است و یا در فیزیک قوانین انرژی بقا دارند.
 در این صورت هیچ یک از افراد گروه خوش بینان دیگر تلاش نخواهد کرد که زلزله را پیش بینی کند و این بحث با صلح و دوستی خاتمه می یابد. رسانه ها، رادیو و تلویزیون، نهادهای رسمی و همه مردم کره زمین از این پس یقین خواهند داشت که پیش بینی زلزله امکان ناپذیر است و دیگر بازار شایعه پراکنی و حدس و گمان هم خریداری نخواهد داشت.اما راه دوم این است که گروه خوش بینان بتوانند نمونه ای واقعی از دستاورد خود را مثل ساخت نخستین هواپیما نشان دهند. در این صورت گروه بدبینان کم کم ناپدید می شوند و ادعای خود را مبنی بر غیرممکن بودن پیش بینی زلزله به فراموشی می سپارند.در این مقاله، نویسنده (حامد تاج آبادی)تلاش می کند نشان دهد روش های نوینی وجود دارند که محققانی خوش بین و پرتلاش با آزمودن آنها و کسب نتایج درخشان در پیش بینی نسبتا موفق برخی از زلزله ها توانسته اند نشان دهند که رویای پیش بینی زمین لرزه در آستانه محقق شدن می باشد.

ابرزلزله چیست و آیا ارتباطی بین یک ابرزلزله و زمین لرزه وجود دارد؟

نظریه ابرهای زلزله یکی از نظریات جدید است که روشهای مشابه آنرا نخستین بار محققین چینی و ایتالیایی حدود 300 سال پیش برای پیش بینی زلزله به کار برده اند. این روشهای قدیمی با گذشت زمان و عدم وجود امکانات فنی برای توسعه بیشتر به دست فراموشی سپرده شد تا اینکه در سال 1990 به طور جدی توسط یک محقق چینی به نام ژونگائو شو (Zhonghao Shou) مورد توجه قرار گرفت.مطابق این نظریه، قبل از وقوع زلزله در نقطه ای که گسل زلزله خیز وجود دارد، بخارات و گازهای گرمی از زمین خارج می شوند که پس از سرد شدن به ابر تبدیل می شوند.

 بر خلاف ابرهای معمولی که منشا آن فعل و انفعالات جوی است و علم هواشناسی به مطالعه رفتار آنها می پردازد، این ابرها منشا هواشناسی ندارند و تشکیل آنها نشاندهنده فعالیت های گسل موجود در نقطه خروج گازهای گرم از زمین است. این ابرها به طور ناگهانی و خطی شکل ایجاد می شوند و با ابرهای جوی که تدریجا و توده ای ایجاد می شوند تفاوت دارند. در واقع علم هواشناسی نمی تواند وجود چنین ابرهایی را توجیه کند.

شبیه سازی ابر زلزله بم با پشت سر هم قرار دادن تصاویرماهواره ای از این نقطه در زمان خروج گازهای گرم گسل زمین در این منطقه، به خوبی بیانگر حقیقت وجود ابرهای زلزله است.

با توجه به ویژگیهای این ابرها که ابرزلزله نام گرفته اند، اگر بتوانیم در مورد مکان، حجم و زمان خروج گازهای گرم که با رسیدن به منطقه سرد به ابر بدل می شوند اطلاعات دقیقی بدست آوریم، این امکان وجود دارد که بتوانیم سه عامل مهم در پیش بینی زلزله یعنی به ترتیب محل وقوع، شدت و زمان دقیق آنرا (با خطای علمی تعریف شده) تخمین بزنیم یا به بیان دیگر احتمال وقوع زلزله را پیش بینی کنیم.بنا براین در مطالعه ابرهای زلزله، مساله این نیست که خود گسل و فعالیت آن را از نزدیک مطالعه کنیم بلکه هدف مطالعه اثر و نتیجه این فعالیت است که ممکن است به صورت گاز از چندین ساعت گرفته تا حدود 103 روز قبل از وقوع زلزله رخ نمایی کند .

طبیعی است اگر اطلاعات موثقی در اختیار داشته باشیم که نشان دهد بین این ابر و زلزله ارتباط دقیقی وجود دارد می توانیم با پشتوانه علمی وقوع زلزله را پیش بینی کنیم و مثلا بگوئیم به احتمال 68% ممکن است بین 10 روز آینده در منطقه ای مثلثی شکل به مرکز تهران و مساحت معین، زلزله ای با قدرت حدود 7 ریشتر رخ دهد (یا دوزلزله با قدرت حدودی 5 ریشتر یا زلزله های خفیف تر اما با تعداد بیشتر).این پیش بینی می تواند کاملا علمی باشد و البته با جمله کاملا صحیح " امکان پیش بینی دقیق (یعنی 100%) زلزله وجود ندارد" نیز در تضاد نیست. تنها تفاوت در این است که جمله اول ممکن است منجر به نجات جان ملیونها نفرشود (با جدی گرفتن احتمال خطر و تلاش برای کسب راههای مقابله با خطرات حین و بعد از زلزله) اما جمله دوم هشداری در بر ندارد و حتی احتمال صحت جمله اول را نیز به طور غیر مستقیم نفی می کند!

نظریه ابرهای زلزله و علل شکل گیری آنها در طول 14 سال گذشته توسط آقای شو که یک شیمیدان بازنشسته می باشد مورد بررسی و مطالعات علمی جدی قرار گرفته است. او مبتکر نظریه پسابش (Theory Dehydration) است که علت ایجاد و فوران گازهای گرم و بخارات شیمیایی حاصل از فعالیت درونی گسل ها را توضیح می دهد. وی زندگی خود را وقف تلاش برای بررسی ابرهای زلزله و شناسایی آنها به کمک تصاویر ماهواره های هواشناسی نموده و در این راه با موفقیت چشمگیری نیز مواجه شده است. او بدون حمایت جدی سازمان یا دولتی خاص به بررسی تصاویر ماهواره های هواشناسی از نقاط مختلف زمین و تجزیه و تحلیل ابرهای موجود در این تصاویر می پردازد تا بتواند ابرهای زلزله را از ابرهای معمولی دیگر تشخیص دهد. نتایج فعالیت های او به طور مرتب از طریق سایت رسمی او منتشر می شود.

پس از شناسایی ابر زلزله، وی با استناد به تجربیات قبلی خود برای پیش بینی زلزله های دیگر و محاسبات علمی سعی می کند حدس بزند به کمک این نتایج آیا قادر است موقعیت مکانی، بازه زمانی احتمال وقوع زمین لرزه و شدت حدودی آنرا پیش بینی کند یا خیر. او یک دانشمند مستقل است و با گذشت 14 سال از فعالیت خود در این زمینه توانسته است به دقتی در حدود 70 درصد در مورد پیش بینی هایی که انجام می دهد دست یابد.

نخستین مشاهده ابر زلزله توسط او در تاریخ 20 ژوئیه سال 1990 رخ داد. وی توانست یک ابرطولانی و خطی شکل را در ناحیه شمالغربی شهر محل سکونت خود در چین شناسایی کند. درست 18 ساعت بعد زلزله ای با قدرت 7.7 ریشتر در مرکز رودبار به وقوع پیوست که 370 هزار کشته و مجروح بر جای گذاشت. از آنجایی که قریب به مدت 300 روز، از تاریخ 31 می 1990(21 روز قبل از زلزله رودبار) تا 28 آوریل سال بعد، تنها زلزله ای که با قدرت بیش از 7 ریشتر و در جهت مذکور به قوع پیوسته بود زلزله رودبار بود، شو به این اعتقاد رسید که احتمالا ارتباطی بسیار قوی بین آن ابر زلزله و زمین لرزه رودبار وجود داشته است. سپس وی تلاش نمود تا به برسی بیشتر نظریه ابرهای زلزله بپردازد و از آنجایی که این نظریه منسوخ شده بود احساس کرد وظیفه خود اوست که این روش را توسعه دهد و مطالعات جدی تری را بر مبنای آن انجام دهد.

او تا کنون پیش بینی های متعددی را به طور رسمی در مرکز مطالعات زمین شناسی ایالات متحده به ثبت رسانده است که حدود 70% این پیش بینی ها درست بوده ا ند. در بین پییش بینی های موفق او پیش بینی زمین لرزه های بزرگی در طول سالیان اخیر (زلزله رودبار، ترکیه، افغانستان، پاکستان، چندین زلزله ژاپن و زمین لرزه بم که دقیق ترین پیش بینی او تا کنون بوده است) نیز به چشم می خورد.

او معتقد است گازهای گرم در منطقه گسل، در حدود 30 دقیقه طول می کشد تا از زمین خارج شود اما ماهواره های هواشناسی فعلی از یک منطقه خاص در بازه های زمانی 1 تا 6 ساعت و بیشتر، تصویر برداری می کنند. لذا فرایند تعیین مرکز احتمالی وقوع زلزله با خطا همراه است.

 بعلاوه در مواردی که گسل در ماههای سرد سال فعال شود تشکیل ابردر محل خروج بخارها سریعتر بوده و امکان تعین کانون احتمالی زلزله با دقت بالاتری امکان پذیر است. در واقع به همین دلیل بود که او در روز 25 دسامبر سال 2003 یعنی درست یکروز قبل از وقوع زمین لرزه بم موفق به مشاهده ابر زلزله در آن منطقه و پیش بینی وقوع یک زمین لرزه قوی با شدت 6.5 ریشتر در سایت خود شده بود. اما در مواردی که گسل در منطقه ای گرم فعال شده باشد امکان تشخیص ابر زلزله از روی تصاویر ماهواره ای تنها زمانی امکان پذیر می باشد که این بخارات گرم به منطقه ای سرد برسند تا تشکیل ابر دهند.

در واقع عامل اصلی خطا در پیش بینی زلزله با روش تحلیل ابر زلزله، ناکافی بودن اطلاعات مورد نیاز در تصاویر حاصل از ماهواره های هواشناسی فعلی است و این خطا در ماههای گرم سال بیشتر است.

در صورتی که شو موفق شود با حمایت دولتهای بزرگ سیستم جدیدی از عکسبرداری را در ماهواره های فعلی به کار گیرد که امکان تصویر برداریهای دقیق تری از زمین را در بازه های زمانی کوتاه تر فراهم آورد (بازه 15 دقیقه ای)، می توان امیدوار بود که جنجال بر سر امکان پیش بینی زلزله به نفع گروه خوش بینان و با پشتوانه دقیق علمی و خطای بسیار کم پایان پذیرد. در این صورت بدون شک حیات ملیونها انسان در زمان حال و آینده مرهون تلاش و فداکاریهای او خواهد بود.

بررسی مساله زمین لرزه در ایران و نتایج تحقیقات ژونگائو شو

نتایج علمی بررسی های شو از تصاویر ماهواره ای شمال ایران در طول ماههای گذشته که منجر به پیش بینی زمین لرزه بلده شده بود، این تردید را ایجاد می کند که ممکن است به دنبال وقوع زمین لرزه در بلده، زمین لرزه دیگری نیز تا تاریخ 15 ژوئیه (26 خرداد ماه) در محدوده ای مثلثی شکل در اطراف تهران رخ دهد. (ایشان در آخرین نظر رسمی خود در زمان نگارش این مقاله احتمال وقوع زمین لرزه ای به قدرت 6 ریشتر را در منطقه ای که با علامت X نشان داده شده پیش بینی نموده است(.

علت این تردید به تحلیل وضعیت ابر زلزله منطقه شمالی ایران مربوط است که در24 فوریه (اوائل بهار) ایجاد شده است.در تاریخ 1 مارس (یک هفته پس از ایجاد ابر)، دکتر شو پیش بینی نمود که دو زمین لرزه به قدرت 6 و 7 ریشتر ایران یا همسایگان آنرا در یک بازه 100 روزه خواهد لرزاند. در تاریخ 28 می، یعنی حدود 90 روز بعد، زمین لرزه ای به بزرگی 6.2 ریشتر در کانون بلده به وقوع پیوست.آنچه از تصاویر ماهواره ای بدست می آید این امکان را می دهد که از دو نقطه نزدیک به هم، بخارات گرمی از زمین خارج شده اند و به علت گرم بودن هوا و جریانات جوی، این بخارات به منطقه ای سردتر حرکت کرده و دو ابر را بوجود آورده اند.

احتمال دوم این است که کانون اصلی خروج گازها و بخارات گرم یک نقطه بوده (بلده) و به علت وجود منطقه ای کوهستانی، این ابر زلزله با عبور از یک کوه مرتفع به دو بخش تقسیم شده است. با مراجعه به مستندات تصویری ماهواره ای که در سایت وی موجود است، خود شما هم می توانید هر دو احتمال فوق را بررسی و تائید کنید.
شو موفق به کشف پدیده ای موسوم به شکم گرمازمینی (geothermal bulge) شده است که نشان می دهد گرمای حاصل از یک گسل فعال باعث تغیر در شکل ابرهای سرد بالای گسل میشود. این پدیده به خوبی در گسل های منطقه ای مثلثی شکل به مرکزیت تهران رخ داده است که شاهدی دقیق بر فعالیت این گسل ها است. در حالیکه علم هواشناسی قادر به توجیه این پدیده نیست، نظریه شو به خوبی آنرا توجیه می کند و نشان می دهد که تغیرات ناگهانی یا موضعی در شکل ابرهای یک منطقه سرد حاکی از داغ بودن گسل های آن منطقه می باشد.

در پایان شو اظهار می دارد بر خلاف داده ها و شواهد دقیق زلزله بم، اطلاعات فعلی با قطعیت وقوع یک زمین لرزه در تهران را پیش بینی نمی کنند اما با توجه به در نظر گرفتن شیوه های متعدد تحلیل نتایج، این امکان وجود دارد که در طول 14 روز آینده از تاریخ 3 ژوئیه و به احتمال قوی تر 10 روز(یعنی تا حدود 28 خرداد ماه)، به احتمال 68% زلزله ای با شدت حدودی 7 ریشتر منطقه ای در شمال مرکزی ایران (حوالی تهران) را بلرزاند و این پیش بینی در صورتی است که فرض کنیم دو ابر خطی شکل زلزله که در اواخر فوریه سال جاری در شمال ایران ایجاد شده اند از دو کانون خارج شده باشند. (در غیر اینصورت زلزله بلده نتیجه تنها ابر زلزله تلقی می شود).

لازم به ذکر است از تاریخ 8 خرداد که زمین لرزه شدیدی در کانون بلده رخ داده است، تا کنون بیش از 300 پس لرزه در این شهرستان اتفاق افتاده و طی سه روز اخیرنیززمین لرزه هایی به شدت 3، 1/4 (چهار ممیز یک)، 4/4 ، 5/3 (سه ممیز پنج) و 6/3 (سه ممیز شش) ریشتر به ترتیب در نواحی سمنان، نور و نوشهر ، چهاردانگه کیاسر و اراک رخ داده است که نشان از انرژی زیاد درونی گسلها و فعال شدن آنها دارد.این وقایع با پیش بینی های نظریه ابرزمین لرزه در نواحی بین شمال مرکز و مرکزایران (مرکزیت حدودی تهران) که درتاریخ 1 ماه مارس میلادی توسط شو انجام شده بود همخوانی کامل دارد.

نتیجه گیری

خواه نتایج پیش بینی های انجام شده به روش ابر زلزله توسط شو دقیق یا غیر دقیق باشد، این روش در جامعه دانشمندان با اقبال مواجه شده است و در آینده ای نزدیک، دانش بشری به آستانه مورد نیاز برای توانایی پیش بینی دقیق تر زلزله ها به کمک تکنیک های متعدد علمی خواهد رسید. در آن زمان اگر حتی همه ساختمانها نیز مطابق استاندارهای مهندسی ساخنه نشوند حداقل جان ساکنان آنها از خطرات این واقعه طبیعی در امان خواهد ماند.اما راه حل فعلی چیست؟ با علم به وقوع احتمالی زلزله هیچ مشکل و خطری دفع نمی شود و بدون انجام اقدامات لازم هیچ نتیجه ای جز نگرانی و تشویش خاطر وجود نخواهد داشت.

 بنابر این توجه به موارد زیر توصیه می شود:راه های مقابله با خطرات احتمالی وقوع زلزله را بیا موزید و سعی کنید با خانواده خود بدون اینکه باعث نگرانی آنها شوید در این مورد صحبت کنید.دوره فعالیت های شدید گسل های تهران توسط زمین شناسان در حدود 150 سال ارزیابی شده است. آخرین بار در سال 1830 میلادی زمین لرزه شدیدی در این شهر اتفاق افتاد و در حال حاضر، خطر فعالیت شدید این گسل ها بیش تراز ده یا 50 سال گذشته می باشد. تهران شهر امنی برای زندگی نیست.سعی کنید ساختمان محل سکونت خود را با معیارهای مقاوم سازی در برابر زلزله مطابقت دهید.
معماری نیوز
+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

گسل ها كجاست؟ نقاط زلزله خيز تهران

شهر تهران بين دو گسل عمده؛ گسل شمالى تهران و ديگرى گسل شهررى قرار دارد و گسل هاى فرعى ترى نيز از درون شهر عبور مى كنند. آخرين زمين لرزه شديدى كه تهران را تكان داد در ۱۷۴ سال پيش، سال ۱۸۳۰ ميلادى رخ داده است كه در جريان آن هزاران نفر كشته شدند و از آن زمان زمين لرزه اى شديد در تهران و اطراف آن رخ نداده است.
       براساس بررسى هاى آژانس تحقيقاتى همكارى هاى بين المللى هشتاد درصد ساختمان هاى تهران به خصوص در مناطق مركزى و جنوبى كه داراى بافت فرسوده ترى هستند نابود مى شوند. علت اين تخريب هم مربوط به نوع و كيفيت مصالح به كار رفته در ساختمان ها و هم به اشكالات متعدد طراحى در آنها باز مى گردد. تخريب ساختمان ها علاوه بر ايجاد تلفات و خسارات، در صورتى كه در ساختمان هاى دولتى رخ دهد، فرماندهى بحران را هم دچار مشكل مى كند و نيز تخريب بيمارستان ها، مراكز آتش نشانى و ... كه بايد پس از زلزله خدمات ارائه كنند وضع را پيچيده تر مى كند.
      شريان هاى حياتى شهر؛ آب، برق، مخابرات و... نيز در زلزله در معرض خطر هستند. بيشتر خطوط برق تهران هوايى هستند. بنابراين قطع كامل برق به علت سقوط دكل هاى انتقال نيرو بر اثر زلزله احتمالى، همچنين خسارات مشابهى به خصوص در نيروگاه هاى قديمى قابل پيش بينى است. گازرسانى تهران از طريق دو خط انتقال جنوب و غرب وارد مى شود. گرچه در شبكه گازرسانى استانداردهاى فنى رعايت شده است و لوله هاى مدفون در مقابل ارتعاشات چندان آسيب پذير نيستند ولى شيبدار بودن برخى از مناطق شهر و وجود گسل هاى اصلى و فرعى بسيار ممكن است صدمات جدى به اين شبكه وارد كند و باعث گسيختگى لوله ها شود و احتمال آتش سوزى ناشى از آنها به وجود آيد. در صورت بروز آتش سوزى با توجه به احتمال زياد قطع آب و امكان نشت سوخت از مخازن ذخيره سوخت هاى مايع خطرات جدى به بار مى آيد.
        از نقاط حساس ديگر در زلزله ها سيستم ترابرى شامل بزرگراه ها، خيابان ها، مترو و فرودگاه ها است. در تهران علاوه بر احتمال آسيب ديدگى پل هاى موجود در بزرگراه ها، خطر جارى شدن سيل بر اثر آسيب ديدگى سد كرج، دو بزرگراه جنوبى و غربى شهر (قم و كرج) را تهديد مى كند. ريزش پل ها، خيابان هاى زير آنها را مى بندد. ريزش ساختمان هاى بلند و سقوط تيرهاى برق نيز انسداد مجارى عبورى شهر را تشديد مى كند. در مورد متروى تهران كه يك سازه زيرزمينى است خطر ارتعاشات چندان مطرح نيست اما امواج زلزله مى تواند منجر به خروج قطارها از ريل شود كه حادثه فاجعه انگيز است.
      به نظر مى رسد فرودگاه هاى تهران به ويژه فرودگاه بين المللى مهرآباد براى مقاومت در برابر نيروهاى ناشى از زلزله طراحى نشده اند. زلزله اى بزرگ مى تواند با تخريب ساختمان هاى فرودگاه ها و آشيانه هاى هواپيما عمليات امداد و نجات را با مشكل روبه رو كند.
      سيستم مخابراتى ايران بدون در نظر گرفتن خطر زلزله طراحى شده است و نابودى بسيارى از بخش هاى مخابرات تهران چه از لحاظ ساختمان ها و چه از لحاظ تجهيزات قابل پيش بينى است.
     وضع مشابهى در مورد ساختمان هاى اصلى راديو، تلويزيون، پست و روزنامه ها نيز امكان پذير است.
    آب تهران از سه منبع سد كرج، سد لار، لتيان و منابع زيرزمينى تهيه مى شود. ۴۵ مخزن ذخيره آب در تهران وجود دارد كه عمر اكثر آنها بيش از ۳۵ سال است. اين مخازن از جنس بتن مسلح و داراى سقف هاى مسطح هستند كه به جز چند مورد براى نيروهاى ناشى از زلزله طراحى نشده اند و احتمال آسيب جدى به آنها در هنگام زلزله وجود دارد.
     شبكه توزيع آب تهران در اغلب مناطق از جنس لوله هاى چدنى است و حدود ۴۰ سال عمر دارد و روزانه به طور معمول ۳۰۰ مورد تركيدگى و نشت در آنها رخ مى دهد. در جريان يك زلزله شديد ۵ برابر شدن اين تعداد كاملاً قابل پيش بينى است.
        چهار تصفيه خانه آب تهران با دارا بودن تعداد زيادى تلمبه خانه از داشتن برق اضطرارى محروم هستند، نشت و تركيدگى لوله هاى آب به نوبه خود با نفوذ به مسير كابل هاى مخابراتى يا تماس پيدا كردن آب با خطوط برق و ... خسارات ثانوى به وجود مى آورد.
    تهران سيستم فاضلاب سراسرى ندارد ولى در شبكه موجود فاضلاب بايد مقاومت در مقابل زلزله مدنظر باشد. سيستم جمع آورى آب هاى سطحى تهران از دو لحاظ دچار اشكال است. اولاً طراحى آن به صورتى است كه جوابگوى ورودى آب زياد نيست و فرهنگ غلط ريختن زباله ها در مسيرهاى تخليه آب انسداد آنها را باعث مى شود.
    اما اينكه چه بايد كرد و با چه برنامه زمانى، امرى است كه بايد مورد بحث كارشناسان قرار گيرد. از مدت ها قبل طرح انتقال پايتخت به مناطق ديگر از جمله اصفهان عنوان شده است، اما انتقال پايتخت هزينه و وقت زيادى را طلب مى كند. در هر حال تهران نياز به كمك فورى دارد.
منبع: وب سايت موسسه بين المللى مهندسى و زلزله شناسى ايران www.iiees.ac.ir

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

زلزله و نکات مهم در ساختمان سنتی(مصالح بنایی+ کلاف افقی)


زلزله و نکات مهم در ساختمان سنتی(مصالح بنایی+ کلاف افقی) زلزله جدی ترین حادثه طبیعی است که منجر به آسیب های انسانی،اجتماعی،اقتصادی و سیاسی بسیار شدید می شود.آئین نامه 2800 زلزله در پیوست 1 خود درجه بندی خطر نسبی زلزله را برای شهر ها و نقاط مختلف ایران بر اساس چهار تقسیم بندی خطر نسبی زلزله شامل : کم،متوسط،زیاد و خیلی زیاد انجام داده است که بهبهان را در درجه خطر نسبی زیاد قرار داده و این بیان کننده وضعیت خاصی است برای مردم،دست اندرکاران و ادارات مرتبط و نیز مهندسان و هم چنین سازندگان مسکن و سایر مجریان پروژه های عمرانی و زیربنایی و ... مبحث زلزله بسیار گسترده بوده و سعی داریم که در مقالات متعدد اطلاعات لازم برای کاربران محترم در رده های مختلف ارائه نماییم و لیکن در این مقاله کلیاتی از توصیه های لازم الاجرا در بخش ساختمان سازی سنتی که توسط آیین نامه های معتبر و مقررات ملی ساختمانی ایران صادر شده یادآوری می کنیم:

 1-در ساختمان های با مصالح بنایی،شناژبندی افقی و قائم اجباری است. 2-طول ساختمان (زیر بنا) از سه برابر عرض آن یا 25 متر بیشتر نباشد.در غیر اینصورت استفاده از درز انقطاع الزامی است.3-ساختمان نسبت به هر دو محور اصلی تقریبا قرینه باشد. 4-حداکثر تعداد طبقات در این ساختمان ها شامل زیر زمین + دو طبقه روی زمین می باشد. 5-تراز روی بام نسبت به متوسط زمین زمین مجاور از 8 متر بیشتر نباشد. 6-حتی المقدور از ایجاد اختلاف سطح در طبقه پرهیز شود(مگر با تمهیدات خاص) 7-روی هیچ قسمت از پیشامدگی ساختمان نباید دیواری ساخته شود ولی ساخت جان پناه تا 70 سانتی متر مجاز است. 8-ساخت شالوده به صورت شیب دار مجاز نیست. 9-کلیه دیوارهای پیرامونی (بار بر و غیر بار بر) باید 35 سانتی متر اجرا شود. 10-رگ های دیوار چینی در تمام قسمتهای ساختمان باید همزمان (در ارتفاع) اجرا شود و استفاده از روش هشت گیر در ساخت دیوارها مجاز نمی باشد. 11-دیوارها در محل اجرای کلافهای قائم بتن مسلح به صورت هشت گیر اجرا گردند.به جای استفاده از هشت گیر می توان در هنگام اجرای دیوار با تعبیه شاخکها یا میلگردهای افقی در هر 50 سانتی متر ارتفاع،اتصال بین دیوار و کلاف را تامین نمود. 12-دیوارها باید پس از اجرا حداقل به مدت سه روز مرطوب نگه داشته شوند. 13-در ساخت دیوارها باربر از یک نوع آجر استفاده شود. 14-باز شوها (در و پنجره و ...) نباید سبب قطع کلافها شوند. 15-طول نشیمن نعل درگاه بر روی دیوار در هر طرف باید حداقل 25 سانتی متر باشد. 16-در کلیه دیوارهای باربر،باید کلاف های افقی در تراز زیر دیوار و زیر سقف ساخته شود. 17-کلاف های قائم باید در محل تقاطع دیوار ها تعبیه گردند.در صورتی که طول دیوار بین دو کلاف بیش از 5 متر باشد باید کلاف های قائم با توزیع یکنواخت در فواصل کمتر از 5 متر در داخل دیوار تعبیه گردد. 18-کلاف افقی نباید در هیچ جا منقطع باشد.عبور لوله با قطر بیش از یک ششم عرض کلاف از درون کلاف مجاز نمی باشد. 19-میلگرد مورد استفاده در بتن پوشش سقف،حداقل به قطر 6 میلی متر و به فواصل حداکثر 25 سانتی متر در جهت عمود بر تیرچه ها قرار داده شود. 20-بتن پوشش روی بلوکها حداقل دارای 5 سانتی متر ضخامت باشد. 21-در صورت تجاوز دهانه تیرچه ها از 4 متر،تیرچه ها به وسیله کلاف عرضی (شناژ مخفی) به هم متصل شوند. 22-حداکثر ارتفاع جان پناه به ضخامت 20 سانتی متر برابر 70 سانتی متر می باشد. 23-ارتفاع خر پشته از طبقه زیرین خود حداکثر 3 متر و اجرای کلاف افقی و قائم آن الزامی است. 24-در نماسازی در صورتی که آجر نما پس از احداث آجر پشت کار چیده می شود باید با مهار کردن مفتول های فلزی در داخل ملات پشت کار و قرار دادن سرآزاد این مفتولها در ملات آجر نما،این دو قسمت آجر کاری به هم متصل شوند.فاصله این مفتولها در هر یک از جهات افقی و قائم نباید از 50 سانتی متر بیشتر باشد.

 منابع :

1-آیین نامه طراحی ساختمانها در برابر زلزله

2-مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

آسيب شناسي ومدیریت آسیب های سیاسی زلزله احتمالی تهران


مقدمه
بر اساس گفته ها و نوشته های متخصصان امر ،احتمال وقوع زلزله ای مهیب در تهران دور از انتظار نیست.این گزاره کلی که در سالهای اخیر جزئیات آن بیشتر مورد کنکاش قرار گرفته ،مسوولان کشور را به واکنش واداشته و به نوبه خود یکی از مهمترین مباحث مطرح در مسائل کلان جامعه شده است.اما مطالعه اقدامات پیشگیرانه و مدیریتی حاکی از درک شناخت ناقص ابعاد گسترده این مساله مهم و به تبع آن ساده سازی جنبه های مدیریتی آن است.از جنبه نظری ،تحقیقات انجام گرفته در این زمینه که با هدف شناخت آسیب پذیریها و ارائه راهکارهای مدیریتی انجام گرفته،کمتر معطوف به شناخت ابعاد اجتماعی و مهندسی بحرانهای آن بوده وحتی برخی حوزه ها مثل آسیب پذیری های نظم سیاسی به فراموشی سپرده شده است(افضلی،1385).این مقاله با هدف پر کردن این خلا مطالعاتی و فائق آمدن بر خطاهای روشی مطالعات محدود انجام گرفته،به يكي از جنبه های فراموش شده يعني آسیب پذیری های سیاسی شهری می پردازد.


روش تحقيق:

روش تحقيق در اين مقاله تحليلي -توصيفي و شيوه گرداوری اطلاعات ،کتابخانه ای است.

الف-زلزله احتمالی تهران و بحرانهای سیاسی آن

قرار گرفتن ایران در یکی از مناطق لرزه خیز جهان و احتمال وقوع زلزله های مخرب درهمه نقاط کشور، شناخت سرشت لرزه ای ایران را ازدیدگاه لرزه خیزی با اهمیت ساخته است. به طوری کلی کشورایران ازجمله کشورهای زلزله خیز جهان است که90 درصد خاک آن برروی نوارزلزله، واقع شده است(امبرسز و ملویل،1370 375-442) .

از مجموع 83 شهر ايران -كه بيش از 75 هزار نفر جمعيت دارند- مردم 33 شهردر پهنه هاي با خطر بسياربالا ، ونسبتاً بالا زندگي مي كنند (بربریان و همکاران،1371،ص255). دراین میان تهران بزرگ، یکی ازشهرهای زلزله خیز کشورمحسوب می شود . عامل اصلی وقوع زلزله درتهران وجود 15 گسل در این منطقه است که سه گسل در این میان(راندگي شمال تهران، گسل ري وگسل مشا) هریک به تنهایی پتانسیل ایجاد زلزله ای بیش از 7 ریشتر را دارند(غفوری آشتیانی و همکاران،ص5).. با توجه به بررسي سابقه ي تاريخي زلزله هاي اتفاق افتاده درعرصه ي تهران مي توان دريافت كه دوره ی بازگشت زلزله های تهران در حدود 158 سال است (عکاشه،1385،ص5)از آن جا که از آخرین زلزله نیرومند این شهر حدود 176 سال گذشته است لذا وقوع زلزله ی آن حدود 18 سال تاخیر زمانی دارد .بنابراین درنقشه ي پهنه بندي خطر زلزله ي ايران، تهران در پهنه ي با خطر نسبتاًبالا قراردارد .


بطور کلی بر اساس یک مطالعه انجام شده پهنه بندی زمین لرزه در گستره تهران -ری شامل پنج حوزه می باشد.حوزه حریم گسل-حوزه ویرانی خیلی شدید-حوزه تکانهای شدید با فراوانی گسترده-حوزه حرکتهای تند با خسارات زیاد وحوزه با توان روانگرایی و ویرانی متوسط(محمدینی و همکاران،1387،ص 210 ).از منظر آسیب های سیاسی و اجتماعی ،نحوه قرار گرفتن نهادهای سیاسی اجتماعی نسبت به گسلها مهم می باشد. مطالعات انجام شده نشان می دهد که اکثر نهادهای سیاسی -اجتماعی در منطقه 6 یعنی در حوزه پنجم قرار دارند.بنابر این ویرانی گسترده ای شامل انها نمی شود.تنها 3 درصد از این نهادها در حوزه اول و 5/14درصددر حوزه دوم قرار دارند(افضلی،1385،ص216-217). در هر حال وجود گسلهای متعدد در سطح شهر ،احتمال آسیب پذیری نهادهای سیاسی -اجتماعی را شدت می بخشد (افضلی،1386،ص75-89).


ب-پیامدهای سیاسی شهری زلزله احتمالی تهران

روی هم رفته ، در صورتی که نظام اجتماعی شهری (که سیستم سیاسی در قالب آن فعالیت می کند) دارای ساختار قدرتمندی نباشد ، وقوع زلزله و حوادث پس از آن در شهر ، نه تنها بحران زا خواهد شد ، بلکه فرصت مناسبی برای احیاء ضعف های سیستم سیاسی پدید می آورد،مانند انچه در کشورهای جنوب شرق اسیا اتفاق افتاد(archives.cnn.com,2000). اما در جهت عکس، ساختار شهری نامناسب و ضعیف به طور بالقوه نظام سیاسی را نیز مورد تهدید قرار می دهد(هریسون و همکاران،1387،ص170) . به گفته متخصصین ، نظام اجتماعی وشهری تهران دارای پتانسیلهای بحران زایی گسترده ای است که در صورت بروز یک حادثه انسانی مثل جنگ ویا طبیعی مثل زلزله ، بحرانهای متعددی را دامن گیر نظام سیاسی می کند(شادی طلب و همکاران،1371،ص205 ). نظام اجتماعی شهری به عنوان محیط پیرامونی سیستم سیاسی دارای پتانسیل بحران زایی است که در ادامه به مهم ترین آنهامی پردازیم.

1 ـ ظهور گروههای لمپن مخالف نظام و آسیب پذیری نظام سیاسی

احتمال این که بعد از زلزله احتمالی شهر تهران ، بحرانی به اسم ظهور گروههای لمپن در عرصه حیات اجتماعی به منصه ظهور برسد ، بسیار زیاد است. یکی از خصوصیات لمپن های اجتماعی ، محرومیت است.دومین ویژگی لمپن های اجتماعی ، فاصله فرهنگی که با قشرهای دیگر دارند ، می باشد.لمپن های اجتماعی عموما دارای فرهنگ منحط ، فاسد ، دزدی ، تکدی گری ،لا ابالی گری ، انگل بودن ، جهل ، خرافی بودن ، خشونت و انحراف جنسی می باشند. طبق تحلیل های مارکسیستی ، لمپن ها به قشری اطلاق می شوند که در عین محرومیت شدید اقتصادی ، فاقد نقش تولیدی هستند و به سبب ناآگاهی حاکم بر جامعه ، خصلتهای طبقاتی خود را از دست داده اند و به فساد و انحطاط دچار شده اند(بشیریه،1374،ص20) .

علت این که این گروه ، یعنی لمپن های اجتماعی به راحتی در اختیار قدرت از هر نوعی (سیاسی و غیره ) قرار می گیرند به دلیل ماهیت قدرت نیست .بلکه به سبب به دست آوردن سود و منافع است که از طریق قدرت سیاسی نصیب آنها می شود.از طرفی لمپنهای اجتماعی این نکته را به درستی درک کرده اند که نمی توانند ، هیچ گاه قدرت سیاسی را در اختیار بگیرند ، اما قادرند راه را برای هر گروه که خواهان قدرت سیاسی باشند ، تسهیل کنند(مشیرزاده،1381،ص252).


در شرایط بحرانی پس از زلزله تهران که در هر حال اسکان موقت به طور گسترده ای ایجاد خواهد شد ، ظهور گروههای لمپن امری طبیعی است. اکثر این افراد و یا گروهها با انگیزه های مادی وارد عمل می شوند ولی در ادامه احتمالا تحت القاء وخواست افراد و یا گروههای هدایت کننده داخل و خارج با تطمیع های مالی وارد عرصه خرابکاری های سیاسی شده و در راستای نیات و انگیزه های گروههای هدایت کننده به نظام سیاسی ضربه می زنند. اسکان موقت به ویژه در مراحل آغازین همراه با هرج و مرج ، نارضایتی های گسترده مردم ، یاس و ناامیدی ، اضطراب و استرس ناشی از وضعیت احتمالی آینده و غم و اندوه از دست رفتن اعضا خانواده یا مال و اموال است.ا


ین وضعیت در نبود یک مدیریت سازمان یافته ، شرایط را برای فعالیت گروههای لمپن در ضربه زدن به نظام سیاسی فراهم می کند. لمپن ها ممکن است به چند شکل وارد عمل شوند : مثلا این گروهها با ایجاد آشوب و تنش در میان جمعیت حاشیه نشین می توانند ، موج نارضایتی های نسبی مردم را از عمل کرد ضعیف نظام در امداد رسانی به موقع دامن زده وشرایط را برای آشوب های سیاسی فراهم کنند . با توجه به این که در این زمان سایر ارکان نظام سیاسی و به ویژه مراکز نظامی - امنیتی نیز دچار آسیب شده اند ، آشوب ها و تنش ها ی سیاسی به راحتی می تواند شعله ور شده و کل جامعه را در بگیرد . در سطحی گسترده تر ، این گروهها ممکن است با هدف راه اندازی انقلاب های سیاسی وارد عمل می شوند


2ـ ناامنی های اجتماعی شهري و پیامدهای سیاسی آنها

به طور کلی ناامنی های اجتماعی ناشی از زلزله در دو سطح قابل مطالعه است. نخست ناامنی هایی که احتمالادر فقدان مرکزنظامی ـ امنیتی در قالب فساد ، قتل وغارت ایجاد می شوند و دوم نا امنی هایی که ناشی از شرایط وقوع زلزله و همچنین مدیریت آن است.

در فقدان مراکز نظامی- امنیتی و فضای متشنج پس از زلزله ، عرصه مناسبی برای انجام اقدامات خرابکارانه ضد نظام فراهم می شود . در این شرایط سیستم سیاسی از جانب هر دو محیط اجتماعی داخلی و محیط خارجی مورد تهدید واقع می شود. در عرصه ی داخلی ، در صورتی که نهادها و مراکز نظامی ـ امنیتی در اثر زلزله تخریب و نظام امنیتی شهر دچار نا کارکردی شده باشد ، ناامنی سیاسی بر محیط اجتماعی مستولی شده و فضا را برای ظهور سایر بحرانهای سیاسی ـ اجتماعی مهیا می سازد. در چنین شرایطی ، فرصت مناسبی برای ظهور و یا قد برافراشتن گروههای معارض نظام ایجاد می شود.


آن دسته از گروههای سیاسی که در دوره حیات نظام ،سهم کمتری از قدرت سیاسی داشته اند به نسبت نارضایتی خود ، فضای ایجاد شده را جولانگاه مناسبی برای کسب مشروعیت خود در به دست آوردن بخشی از قدرت سیاسی و نیز تخریب پایه های نظام سیاسی می یابند. بنابراین دور از انتظار نیست که در دوره پس از زلزله ، در نبود نظام امنیتی مناسب، این گروهها وارد عرصه مشاجرات سیاسی جامعه شده و برای کسب قدرت سیاسی تلاش کنند ، آن چه عملا فعالیت این گروهها را به سمت ایجاد ناامنی سیاسی در جامعه سوق می دهد ، مساله تخریب مراکز و نهادهای نظامی و سرقت اسلحه است که در هر حال ممکن است باعث بروز جنگ داخلی بین گروهها شود.


وسعت و گستردگی شهر تهران و همچنین عدم استاندارد های لازم در زمینه ساخت و سازهای طراحی شهری وضعیت بحرانی استثنایی را در شرایط پس از زلزله پدید می آورد.این شرایط وخیم که فرصت هر گونه عمل کرد مدیریتی را در زمینه های مختلف اجتماعی ساقط می کند ، فضای متشنجی را برای بروز جنگهای داخلی بین گروههای سیاسی و حتی در سطح خرد بین افراد و گروههای معارض اجتماعی پدید می آورد . بنابراین بحران امنیت در شرایط پس از زلزله ازعمیق ترین بحرانهایی است که می تواند نظام سیاسی را تا آستانه فروپاشی پیش ببرد.در چنین شرایطی ممکن است ناهنجاری های اجتماعی مثل سرقت،قتل،آدم ربایی و سوءاستفاده از اموال دولتی رخ دهد(عنبری،1378،ص76).


بنابراین نمی توان دائما به وجود احساسات عاطفی و نوع دوستی ایرانیان در زمان بروزحوادث غیر مترقبه دل خوش کرد و بدون مشاهده تجارب تاریخی و کنکاش پیرامون علل اجتماعی پدید آمدن آنها ، پیش داوری نمود. این موارد که عملا در تجربه زلزله های قبلی مثل زلزله رودبار نیز تکرار شده است ، احتمالا در تجربه های آتی زلزله به ویژه در زلزله احتمالی تهران در زمینه گسترده تر و با پیامدهای سیاسی اجتماعی عمیق تری خود را نشان خواهد داد. به طور کلی، شهر تهران با ویژگیهای خاص خود احتمال بروز این دسته از نا امنی های اجتماعی را بیشتر خواهد کرد.


کلان شهر تهران با جمعیتی حدود 9 میلیون نفر و ترکیب جمعیتی نامتجانس که عملا از آن با عنوان دهکده بزرگ یاد می کنند(بولتن معرفی مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران،1387،ص9). سرشار از مقوله بی اعتمادی اجتماعی به عنوان مهمترین عامل ناامنی اجتماعی است. این وضعیت با رقم جمعیت متغیر (ورودی و خروجی ) آن که چیزی حدود 4 میلیون نفر است ، حادتر می شود. در ترکیب جمعیتی تهران وجود گروههای قومی و نژادی مختلفی دیده می شود که در شرایط بحرانی پس از زلزله ممکن است منجر به اختلافات نژادی ـ قومی و جنگ داخلی شود.


تهران محل سکونت سازمان یافته ترین گروههای اجتماعی و باند های سارقین و عاملین فساد است. این مسئله را می توان تنها با مطالعه نشریات روزانه و هفتگی این شهر در مورد میزان فساد ایجاد شده درک کرد. تصور این وضعیت در شرایطی که امنیت دولت کاملا برقرار است ، ناخواسته این فکر را به ذهن متبادرمی کند که در شرایط هرج و مرج گونه پس از زلزله و در نبود کامل امنیت چه وضعی پیش خواهد آمد.


غیر از ویژگیهای جمعیتی شهر ، ساختار فیزیکی شهر تهران نیز ، ماهیتا ناامنی های اجتماعی گسترده ای پدید می آورد. بزرگی و گستردگی شهر ، طراحی نامناسب فضای شهری، خطر پذیری مراکز حیاتی شهر مثل مراکز آب و برق و گاز و..... فرایند مدیریت بحران پس از زلزله را با مشکل مواجه می کند و فضای مناسبی را در اختیار افراد و گروههای معاند قرار می دهد. افراد،گروهها و باندهای کجرویی که در تهران تنها از این طریق ارتزاق می کنند ، احتمالا تجربه سوء استفاده از فرایند مدیریت بحران را در این شرایط مهیاتر و فاجعه آمیزتر تکرار می کنند.


3 ـ مهاجرت ، انبوه جمعیت و پیامدهای سیاسی آنها

انبوه و ازدحام جمعیت در شرایط ضعف حاکمیت مرکزی و در فضایی که قدرت تحریک و تهییج افکار عمومی از جانب مخالفان نظام در داخل و خارج وجود دارد، یکی از آسیب های سیستم سیاسی در دوره بحران پس از زلزله قلمداد می شود. به گفته جامعه شناسان در چنین شرایطی ، مردم ممکن است کنشهای متفاوت رفتاری نشان دهند. این کنشهای متفاوت در هر حال می تواند نظام سیاسی را آسیب پذیر سازد.فرض اصلی این است که تشکیل انبوه خلق در مناطق حاشیه شهر تهران پس از زلزله احتمالی، اجتناب ناپذیر می باشد.

چرا که بعد از زلزله به دلیل مهاجرت بی رویه ای که به این شهر خواهد شد ، احتمال افزایش غیر منتظره جمعیت وجود دارد. عده ای به قصد کمک کردن به اقوام و خبر گرفتن از اوضاع و احوال بستگان به این شهر مسافرت می کنند، عده ای به دلیل امداد و نجات و کمک به مردم آسیب دیده و عده ای برای به دست آوردن منافع فردی و سود جویی وارد تهران می شوند،مانند آن چه در بم اتفاق افتاد(عنبری،1378،ص76). در هر حال به هر دلیل که مردم به تهران مهاجرت می کنند ، این شهر با افزایش و تراکم شدید جمعیت و ا مواجه خواهد شد.


در چنین شرایطی ، ما باید منتظر پیامدهای سیاسی ازدحام جمعیت و انبوه خلق در تهران باشیم. مهمترین پیامد سیاسی این امر ایجاد جامعه ی توده ای غیر عقلانی و به مهیای حرکت به سمت و سوی سیاسی خارجی است.درچنین فضایی احتمال دارد افراد و یا گروههای مخالف ظهور کرده و تحریکات گسترده ای علیه نظام سیاسی ایجاد کنند.زیرا این گروهها به چنین فضاهایی نیاز دارند و استفاده از آن را به دلیل صرف کمترین هزینه و کمترین زمان، بهترین موقعیت برای پیش بردن اهداف خود می دانند.


با این وجود حتی اگر تحلیل گیدنز را از عقلانیت حاکم بر چنین فضاهایی قبول کنیم(گیدنز،1378،ص214) ، در آن صورت نیز می توان با استفاده از تجارب تاریخی، پیامدهای منفی آن را در شرایط بحران پس از زلزله احتمالی تهران حدس زد. در این صورت آسیب های سیاسی وارده احتمالی از جانب گروه سوم یعنی کسانی که به قصد منافع فردی و سودجویی وارد تهران می شوند و همچنین از جانب گروههای سودجو با انگیزه های مالی ایجاد می شود. رفتار عقلانی این گروهها بخش عمده ای از مردم راکه به تعبیر گیدنز فضا را برای احیا یا فرصتهای زندگی فردی مهیا می کنند ،وارد دسته بندی های عملیاتی گروههای معارض می کند.


ازدحام جمعیت ، امکانات مادی زیاد ، پول و ثروت رها شده ناشی از تخریب زلزله و عدم مدیریت صحیح، افراد را جذب می کند. انبوه جمعیت و کمک رسانی به آسیب دیدگان بهانه مناسبی برای افراد است . قتل ، غارت ، فساد که در ذیل مقوله ناامنی اجتماعی قرار می گیرنند ، پیامد این وضعیت است.


چه از دیدگاه لوبون و چه از منظر گیدنز ، رفتار انبوه جمعیت را عقلانی و یا غیر عقلانی بدانیم ، به این نتیجه رهنمون می شویم که انبوه جمعیت و ازدحام جمعیت در تهران ، بحران اجتماعی ـ سیاسی گسترده ای ایجاد می کند. اگر به گفته لوبون معتقد شویم ، در حاشیه نشینی های تهران با توجه به کنشهای غیر عقلانی موجود در رفتار ایرانیان ، مردم علیه مدیریت بحران بسیج شوند(بشیریه،1378،ص18). در صورتی که به تعبیر گیدنز کنشهای رفتاری در چنین فضایی ، عقلانی باشد باز هم چنان که در بخش ناامنی اجتماعی اشاره شد ، وجود گروهها و افراد سودجو احتمال پدید آوردن آسیب های سیاسی را برای نظام سیاسی خواهد داشت.


4 ـ اسکان موقت و آسیب های سیاسی آن

یکی از تبعات شهری زلزله احتمالی تهران ، اسکان موقت و آسیب ها و یا فرصتهای سیاسی برآمده از آن است. فرض اصلی این است که اسکان موقت ایجاد شده بعد از زلزله احتمالی تهران به خودی خود برای نظام سیاسی تهدید محسوب نمی شود ، بلکه در جهت عکس پتانسیل آن را نیز دارد که به عنوان ابزاری در جهت تقویت پایه های مشروعیتی نظام و فائق آمدن بر بحرانهای سیاسی زلزله نیز مورد استفاده قرار گیرد(ناطق الهی،1379،ص127-130)

بعد از زلزله به ویژه در صورتی که قدرت تخریب آن زیاد باشد ، حاشیه های شهر در قالب چادر و یا امکانات موقت دیگر ، محل اسکان موقت جمعیت آسیب دیده خواهد شد. این محل اسکان جدید به دلیل شرایط خاص انسانی و فیزیکی از ابعاد مختلف آسیب ها و یا فرصتهای اجتماعی قابل مطالعه است.مراکز اسکان موقت پس از زلزله عمدتادارای ابعاد اجتماعی گسترده ای هستند به طوری که می توان آن ها را از هر دو جهت آسیب و فرصت موضوع تحقیق خاصی قرار داد. اما از منظر ابعاد سیاسی دامنه مطالعه محدودتر می شود چرا که مطالعه این ابعاد صرفا در شهرهایی که به لحاظ سیاسی و استراتژیک مهم محسوب می شوند ، عملی است.


مطالعه اسکان موقت پس از زلزله در شهر تهران از این جهت که مستقیما نظام سیاسی را آسیب پذیر می سازد ، مهم است. در یک نگاه کلی ، متغیرهای تعیین کننده آسیب ها و فرصتهای ناشی از اسکان موقت شامل هردوبعد انسانی و فیزیکی حاشیه نشینی می شوند. از بعد انسانی میزان ازدحام و تراکم جمعیت ، ترکیب نسبی جمعیت ، ویژگیهای روحی و روانی جمعیت ، مشارکت گروههای داخلی و خارجی دراسکان و نوع مدیریت و از بعد فیزیکی محل و یا منطقه مورد نظر برای اسکان موقت ، نحوه اسکان و امکانات به کار رفته در مراکز اسکان موقت تعیین کننده اند.ازدحام و ترکیب جمعیت در مراکز اسکان موقت ، مساله مهمی در نحوه مدیریت آن محسوب می شود.


جمعیت زیاد ،چنان که اشاره شد، علاوه بر ایجاد انگیزشهای سیاسی به لحاظ مدیریتی نیز قابل کنترل نیست و به راحتی در معرض تحریکات گروههای سیاسی معارض قرار می گیرد.ازدحام جمعیت در حاشیه با تحریک گروههای معارض می تواند تولید آشوب ، تنش و یا حتی انقلاب های سیاسی کند.. جمعیت عمده ای از تهران در صورت زلزله شدید در حاشیه ها اسکان داده می شوند.غیر از این، تعداد کثیری از شهرستانها جهت یاری اقوام وآشنایان به این جمعیت اضافه می شوند. بنابراین ازدحام شدید جمعیت در مراکز اسکان موقت قدرت کنترل و مدیریت صحیح را سلب خواهد کرد وپتانسیل های لازم را برای بروز آشوب و تنش سیاسی پدید می آورد.


ترکیب جمعیت مراکز اسکان موقت نیز نا متجانس است . در واقع ترکیب نا متجانس گروهها و اقوام مختلف و پررنگ شدن اختلافات و نزاعهای گروهی وقومی از جانب محرکین داخلی و خارجی احتمال بروز جنگ های داخلی و همچنین نزاعهای شدید قومی را بیشتر می کند. به لحاظ روحی و روانی نیز این جمعیت وضعیت مناسبی ندارد. اضطراب و استرس ناشی از آسیب های جانی ومالی، افراد را خود به خود در آسیب قرار می دهد. این وضعیت در صورتی که با عدم مدیریت صحیح همره شود ، اعتراض ها و آشوب های سیاسی کوچک را به شورش ، جنبش و حتی انقلاب سیاسی تبدیل خواهد کرد. عدم مدیریت صحیح در اسکان دادن مردم در حاشیه ها و همچنین در برآوردن به موقع نیازها و انتظارات آنهاپتانسیل بحران زایی دارد.


پ-اقدامات مدیریتی

به طور کلی برای مدیریت بهینه این آسیب پذیری ها می توان به چهار دسته اقدامات مدیریتی قبل از زلزله،اقدامات مدیریتی حین زلزله ،اقدامات مدیریتی پس از زلزله و اقدامات مدیریتی بلند مدت توسل جست.

1- اقدامات مدیریتی قبل از زلزله:

- پیش بینی و تعیین مکانی خاص برای اسکان موقت پس از زلزله :
انجام مطالعات و تحقیقات تخصصی لازم برای تعیین منطقه خاصی در اطراف شهر تهران یکی از مهمترین اقدامات مدیریتی قبل از زلزله در حوزه شهرنشینی است. این محل باید علاوه بر ویژگیهای جغرافیایی مناسب مثل میزان فاصله با شهرهای دیگر و همچنین دسترسی به امکانات و خدمات شهری، به لحاظ امنیتی نیز ویژگیها و شرایط لازم را دارا باشد . پس از تعیین محل، اقدامات تامینی لازم بایددرآن صورت گیرد . پیش بینی ایجاد پایگاههای نظامی در محل ، تعبیه سیستمهای شنود و تشکیل تیم ویژه نظامی ـ امنیتی برای تامین امنیت لازم در محل از مهم ترین اقداماتی است که از قبل باید پیش بینی و انجام شود. پیش بینی و انجام این امور عملا زمینه های سوء استفاده ی گروههای مخالف نظام و خرابکار را از بین برده و درجهت عکس، آن را به محیطی سرشار از فرصتهای مشروعیت ساز بدل می کند.


ـ شبیه سازی و استفاده از مانورهای آمادگی زلزله در جهت کاهش دادن آثار و تبعات سیاسی بحران شهرنشینی

شبیه سازی و انجام مانور با مطالعه و برنامه ریزی های قبلی تا اندازه زیادی به فرایند مقابله با بحران های سیاسی حوزه شهرنشینی در دوره پس از زلزله کمک خواهد کرد. انجام مانورهای آمادگی برای مقابله باآثار جانی و مالی زلزله هم اکنون در دستور کار نهادهای مربوطه قرار گرفته است که به نوبه خود بسیار مفید و سازنده است(گزارش سازمان مدیریت بحران شهر،تهران،1384،ص75) . پیشنهاد می شود چنین مانورهایی در حوزه سیاسی ـ امنیتی زندگی شهر نشینی نیز انجام گیرد. انجام گونه های شبیه سازی از شرایط و فضای حاشیه نشینی پس از زلزله و همچنین ابعاد امنیتی درون شهر(که در قالب آن ممکن است از طریق فساد و غارت و جنایتهایی که انجام می گیرد نظم سیاسی ـ اجتماعی دچار ضعف شود) می تواندبه آگاهی مردم کمک کرده و زمینه های سوء استفاده خرابکاران و گروههای مخالف نظام را از بین ببرد.

ـ تهیه برنامه جامع مهاجرت زلزله و پیش بینی راههای جلوگیری از تراکم شدید جمعیت در تهران

افزایش جمعیت و مهاجرت بی رویه هنگام زلزله عمدتا با انگیزه های خرابکارانه و سود جویانه صورت می پذیرد که نظم سیاسی را خدشه دار می سازد.ایجاد امنیت و اقدامات تامینی لازم در شرایطی که تراکم جمعیت زیاد باشد مشکل است. علاوه بر این ، در چنین فضایی گروههای مخالف و لمپن های اجتماعی فرصت بیشتری برای ظهور و ضربه زدن به نظم سیاسی دارند.بنابراین تهیه برنامه ی جامع مهاجرت و انبوه خلق زلزله، مفید و سازنده است. منظور از برنامه جامع مهاجرت و انبوه خلق زلزله ، پیش بینی شرایط و ویژگیهای احتمالی جمعیتی در دوره پس از زلزله و ارائه راهکارهای مفید و سازنده برای مقابله با آن است . این برنامه مدیریتی باید خاص زلزله احتمالی بوده و شرایط و لوازم آن از قبل توسط نهادها و مراکز ذیصلاح به تصویب رسد. برنامه جامع مدیریتی مهاجرت و تراکم جمعیت زلزله احتمالی تهران را باید گروههایی از متخصصین حوزه شهری تهیه کرده و مندرجات آن به طور دقیق مشخص شود.

ـ پیش بینی انجام اقدامات تامینی در مراکز اسکان موقت

مراکز اسکان موقت فضای مناسبی را برای فعالیت گروههای مخالف ، لمپن های اجتماعی و خرابکارن سیاسی ایجاد می کنند، به طوری که عدم کنترل و مهار آن نظام سیاسی را دچار آسیب می سازد.در مرحله قبل از زلزله، پس از آن که محل و یا منطقه خاص حاشیه نشینی انتخاب شد، اقدامات تامینی در آن به عهده نیروهای نظامی وامنیتی است.پیش بینی ایجاد مراکز نظامی ـ امنیتی در قالب پاسگاهها و پایگاههای امنیتی و همچنین اختصاص تعدادی نیروهای متخصص در امر شنود اطلاعات محرمانه از مهمترین اقدامات تامینی قبل از زلزله است که می توان با آن ها، بحرانهای احتمالی سیاسی را در مراکز اسکان موقت مهار وکنترل کرد. نحوه پراکنش این مراکز نظامی ـ امنیتی وچگونگی عمل کرد نیروهای متخصص امنیتی به هنگام زلزله مستلزم برنامه ریزی قبلی و تنظیم دقیق محتوای برنامه های امنیتی است.

2- اقدامات مدیریتی حین زلزله

انجام اقدامات مدیریتی حین زلزله از این جهت که در مدیریت بحرانهای این حوزه اولویت دارد از حساسیت بیشتری برخوردار می باشد.آسیب هایی که در اثر زلزله در حوزه شهری رخ می دهند باید در همان اوان حادثه مدیریت شده(افضلی،1386،ص77) تادرادامه، محیطی مناسب برای ظهور بحرانهای سیاسی فراهم نگردد.

ـ کنترل و نظارت دائمی بر مراکز اسکان موقت جهت مقابله با فعالیت گروهها و افراد مخالف نظام

کنترل و نظارت دائمی از همان اوان وقوع زلزله در قالب تاسیس پایگاهها و مراکز نظامی ـ امنیتی ، ایجاد سیستمهای شنود و استفاده از سیستمهای جاسوسی یکی از راهکارهای مدیریتی جهت مقابله با این معضل است . پایگاهها و مراکز نظامی باید با مطالعات قبلی توسط مراکز ذیربط نظامی ـ امنیتی و با مشارکت کمیته مدیریت بحران ایجاد شوند وطبق برنامه از پیش تعیین شده کلیه فعالیت ها و تحرکات مرموز افراد و گروههای مختلف را تحت کنترل داشته باشند. سیستم های شنود را نیز می توان در مکانهای خاص تعبیه نمود و با استفاده از آنها بر تحرکات و فعالیتهای افراد و گروهها نظارت کامل داشت. علاوه بر این استفاده از مامورین نظامی ـ امنیتی در لباس های مبدل جهت اعمال کنترل های لازم بر فرایند سکونت و زندگی مراکز اسکان موقت مفید و سازنده است.غیر از این می توان زندگی شهری سکونتگاههای حاشیه شهر را از طریق برنامه های تبلیغاتی مناسب در قالب برنامه های رسانه ای صدا و سیما و یا پخش پوستر و عکس به سمت همگرایی ملی و ایجاد روحیه وفاداری به نظام سیاسی سوق داد.

ـ کنترل مهاجرت های بی رویه به شهر تهران و کنترل راههای ورودی و خروجی شهر

انبوه جمعیت به خودی خود زمینه های شورش و آشوب سیاسی را در درون خود نهفته دارد(کاظمی،1378،ص105) و طبعا در صورتی که سایر عوامل به ویژه تحرکات فعالان و مخالفین سیاسی وجود داشته باشد، زمینه های بسیج سیاسی مردم علیه نظام فراهم می شود. علاوه بر این حتی اگر انبوه جمعیت پیامدهای سیاسی مقتضی نداشته باشد ، کنترل و تامین امنیت آن به ویژه در شرایط بحرانی، مشکل و مستلزم صرف هزینه های انسانی و مالی گزافی است .بنابراین مدیریت کنترل مهاجرت های بی رویه پس از زلزله یکی از مهمترین اقدامات مدیریتی حین زلزله است تا از طریق آن بتوان بر مشکل انبوه خلق در تهران و مشکلات عدم کنترل آن فائق آمد. در واقع باید از همان اوان وقوع زلزله از ورود جمعیت به شهر تهران جلوگیری کرد. جمعیت داخل شهر بسیار گسترده است به طوری که کنترل و تامین امنیت آن در شرایط بحرانی زلزله، مستلزم مدیریت مناسب و دقیق و در عین حال کار مشکل و دشواری است. در چنین شرایطی ورود جمعیت بیشتر به شهر که با انگیزه های مختلف سودجویانه ، سرکشی از بستگان و اقوام و ... صورت می پذیرد ، مشکلات را دو چندان می سازد.

کنترل و نظارت دائمی بر فرایند مهاجرت پذیری شهر بسیاری از زمینه های بحران خیز سیاسی را خنثی می سازد. غیر از کنترل مهاجرت پذیری شهر تهران ، کنترل راههای ورودی ـ خروجی شهر نیز از همان اوان وقوع زلزله مهم وحیاتی است که باید به عنوان یک اقدام مدیریتی حین زلزله در دستور کار قرار گیرد. با وقوع زلزله علاوه بر جمعیت مهاجر ، افراد وگروههای مخالف داخلی و خارجی نیز با اهداف خرابکارانه و توطئه علیه نظام، قصد ورود به شهر را دارند. قطعا کنترل و نظارت بر ورودی های شهر به تشخیص هویت و دستگیری این عوامل کمک می کند. علاوه بر این کنترل راههای خروجی نیز لازم است.


ـ اطلاع رسانی دقیق در مراکز اسکان موقت

یکی از مهمترین مسائلی که ارتباط تنگاتنگی با مدیریت موفقیت آمیز بحرانهای سیاسی زلزله دارد. اطلاع رسانی مناسب به جامعه است . در حوزه زندگی شهری که احتمالا بخش عظیمی از آن در اثر زلزله تخریب می شود و نوع جدیدی را از حیات در سکونتگاههای حاشیه شهر پدید می آید، اطلاع رسانی مناسب ارزش مهمی می یابد. اهمیت این موضوع وقتی بیشتر آشکار می شود که با تخریب احتمالی مراکز مهم اطلاع رسانی کشور به ویژه صدا و سیما، تحرکات رسانه های خارجی جامعه را به سمت واگرایی و تخریب پایه های نظام سیاسی سوق دهد. در چنین شرایطی لازم است تا در حاشیه نشین ها که فضای مستعدی برای بروز آشوب و شورش های سیاسی اجتماعی وجود دارد ، اطلاع رسانی با هدف همبستگی ملی و تقویت پایه مشروعیتی نظام انجام گیرد.

اطلاع رسانی می تواند به صورت چاپ پوستر و عکس و یا از طریق رسانه ملی (در صورت تخریب مرکز صدا وسیما از طریق شبکه ملی زلزله) با محتوای متفاوت عرضه شود. مثلا می توان از طریق اطلاع رسانی مردم را به آرامش دعوت نمود ،از ترفندها و توطئه های گروهها و افراد مخالف داخلی و خارجی پرده برداشت ، فاجعه و مصیبت ایجاد شده را کمرنگ جلوه داد و رعایت هنجارهای اجتماعی زندگی موقت در مراکز اسکان موقت را آموزش داد. رسانه ملی ( صدا و سیما ) ممکن است در اثر زلزله تخریب شود، دراین شرایط می توان با برنامه ریزی قبلی از طریق شبکه ملی زلزله برنامه های رادیویی و تلویزیونی خاص زندگی اسکان موقت را پخش کرد.


ـ نظارت دقیق بر کمک رسانی

تجربه زلزله بم نشان داد که عدم نظارت بر فرایند کمک رسانی علاوه بر آثار و جوانب مالی که در اثر آن مقادیر زیادی از کمک های مردمی به سرقت رفت ، به لحاظ سیاسی ـ امنیتی نیز دارای پیامدهای منفی می باشد. سرقت این اموال که به دفعات مکرر صورت گرفت ، عملا فضای سیاسی شهر و مناطق پیرامونی آن را ناامن ساخته بود. آثار این گونه سرقتها به گونه ای بود که منطقه شهری بم و مناطق پیرامون آن تا ماهها پس از زلزله همچنان ناامن بود . غیر از سرقت هایی که به صورت کلان انجام می گرفت به فعالیت های افراد سودجو در داخل شهر نیز باید اشاره کرد که به اموال مردم و کمکهای مردمی دستبرد می زدند(عنبری،1378،ص78) .تکرار این تجربه های تلخ در زلزله احتمالی تهران به مراتب آثار و پیامدهای سیاسی و اجتماعی گسترده تری به دنبال خواهد داشت. شایعاتی که معمولا به دنبال انجام چنین سرقتهایی سربرمی آورد ، می تواند تا اندازه زیادی مشروعیت اقدامات مدیریتی دولت را زیر سؤال برده و به نوبه خود عاملی در جهت تحریک گروههای متعرض علیه نظام گردد.

ـ استفاده از مشارکت مردم در جهت کاهش آثار نا امنی های اجتماعی

تجارب پیشین زلزله در کشور ما نشان داده است که آثار مثبت مشارکت اجتماعی مردم در کاهش پیامدهای منفی اجتماعی زلزله به مراتب مهمتر از آثار مدیریت دولتی بوده است و چه بسا در بسیاری از موارد در نبود این مشارکت، مدیریت دولتی بحران نیز راه به جایی نمی برده است . در حوزه زندگی شهری از این لحاظ که ابعاد سیاسی محدودتری دارد و با روان اجتماعی درگیر است ، استفاده از مشارکت اجتماعی مردم در کاهش آثار نا امنی اجتماعی مهم و حیاتی است. با اقناع افکار عمومی مردم مبنی براین که تلاش مسوولین از سر دلسوزی و با نیت خیر خواهانه انجام می پذیرد ، مردم نیز وارد عرصه فعالیت شده و چه بسا با همکاری آنها بتوان بر بسیاری از بحرانهای نهفته سیاسی ـ اجتماعی که ممکن است در حاشیه نشین ها ایجاد شود فائق آمد. در صورتی که مردم خود درگیر مسائل شهری و نظام سیاسی خود باشند ، هر یک از آنها حکم یک پلیس امنیتی دارد که می تواند ترفندها و توطئه های مخالفین را نافرجام گذارد(تاجیک،1371،ص57).

3-اقدامات مدیریتی پس از زلزله


ـ ارتباط مستمر مقامات و مسوولین با مردم و بازدید از مراکز اسکان موقت

بازدید مقامات و مسئولین با مردم و نشان دادن توجه خاص به امور آسیب دیدگان در مراکز اسکان موقت ، حداقل برای مدتی فضای سیاسی ـ اجتماعی موجود را آرام می کند. این بازدیدها ، هرچند به صورت نمادین اما به شکل برنامه ریزی شده، بر جو پرتنش سیاسی مراکز اسکان موقت که احتمالا در اثر نارضایتی ها و یا تحریکات گروههای مخالف نا آرام شده است ، تاثیر مهمی دارد. هر چه از وقوع زلزله دور می شویم ، چون بی توجهی نسبت به امور آسیب دیدگان بیشتر می شود ، باید این ارتباط مستمر مقامات و بازدید آنها از امور آسیب دیدگان بیشتر شود

- تبلیغات مناسب جهت افزایش روحیه عمومی و امید به زندگی

یکی از شیوه های مناسب مدیریتی در مرحله پس از زلزله ، تبلیغات مناسب در حاشیه نشین ها ، جهت افزایش روحیه عمومی و امید به زندگی است. زندگی در شرایط سخت حاشیه نشینی که همراه با فشارهای روحی و روانی و کمبودهای رفاهی و تامینی است ، به لحاظ روحی ، افسردگی و از نظر سیاسی ـ اجتماعی زمینه را برای انتقاد از وضعیت موجود ایجاد می کند. تبلیغات مناسب از طریق رسانه های عمومی مثل صدا وسیما و در صورت تخریب از طریق رسانه های جایگزین مثل شبکه ملی زلزله ، روزنامه ها و سایر نشریات و از طریق پخش اعلامیه ها و پوسترهای خاص باعث افزایش روحیه عمومی امید به زندگی و به تبع آن کمرنگ شدن زمینه های روحی و روانی و اجتماعی اعتراضات، انتقادات و احتمالا آشوب ها و شورش های سیاسی ـ اجتماعی خواهد شد

4-اقدامات مدیریتی بلند مدت

به طور کلی هر سه دسته اقدامات ذکر شده در بالا اقدامات مدیریتی کوتاه مدت محسوب می شوند. اقدامات مدیریتی بلند مدت باید قطع نظر از میزان احتمال وقوع زلزله در طرحهای کلان مدیریتی کشور وجودتعبیه شود..مهمترین این اقدامات عبارتند از:

-سیاستگذاریهای مناسب جهت برطرف کردن میزان نارضایتی های نسبی در شهر تهران

از آنجا که تهران با جمعیت کلان خود ،پتانسیل های بحران زایی گسترده ای دارد و با توجه به اینکه این پتانسیل ها ممکن است در اثر بروز یک سانحه طبیعی و یا یک پدیده انسانی فعال شوند،لذا شایسته است که دولت با شناسایی دقیق نارضایتی های مردم و برطرف کردن آنها ،پتانسیل های منفی بحران زایی را خنثی سازد.

ـ جلوگیری از رشد بی رویه شهر

«برای پیشگیری از فعال شدن بحرانهای بالقوه اجتماعی در سطح شهر، تهران باید مانع از رشد بی رویه شهر شد.(نائب السلطنه،1384،ص123) ».این گفته متخصصین برنامه ریزی شهری به بهترین شکل بیانگر اقدامات مدیریتی بلند مدت در این حوزه است. تهران با وضعیت کنونی دارای گستردگی شهری زیادی است و این خود یکی از مهمترین عوامل بحران خیزی اجتماعی به ویژه قتل ، فساد و سرقت در شرایط ویژه بحرانی است. در صورت وقوع زلزله و پدیدار شدن شرایط بحرانی ، گستردگی و کلانی شهر تهران عامل مهمی در ظهور و تعمیق بحرانهای سیاسی ـ اجتماعی پس از زلزله است.

ـ کاهش تراکم جمعیت در مناطق زلزله خیز تهران

مطالعات انجام گرفته در زمینه پراکنش جمعیت در مناطق مختلف تهران نشان می دهد که تراکم جمعیت عمدتا در مناطق زلزله خیز بیشتر است . علاوه براین تراکم جمعیت غالبا در مناطقی است که کیفیت ساخت وساز ها در آنجا بسیار پایین و نامطلوب است(افضلی،1385،ص 210). مثلا جمعیت کثیری از ساکنین تهران در جنوب شهر زندگی می کنند و این در حالی است که جنوب یکی از زلزله خیز ترین مناطق تهران است و در عین حال ساخت و سازهای انجام شده در این منطقه بسیار نامطلوب بوده و طراحی فضای شهری نیز نامناسب است. این شرایط باعث می شود که با وقوع زلزله ای مخرب در تهران و به ویژه با فعال شدن گسل های جنوب ، آسیب های جانی و مالی گسترده ای به این منطقه وارد شود ،به طوری که به تنهایی پتانسیل ایجاد بحرانهای سیاسی ـ اجتماعی برشمرده شده در این پژوهش را داشته باشد. تمرکز جمعیت در سایر مناطق زلزله خیز تهران در پهنه گسل مشاء در شرق و یا در پهنه گسل شمال نیز زیاد است.اما در این مناطق ، کیفیت ساخت و سازها ، مطلوب و طراحی شهری بهتر است.

درهرحال یکی از اقدامات مدیریتی بلند مدت برای مدیریت آسیب های احتمالی زلزله تهران ، تنظیم جمعیت ساکن، بر اساس میزان زلزله خیزی مناطق مختلف است. در مرحله اول باید با برنامه ریزی های بلند مدت در زمینه چگونگی توسعه آینده شهر، از ازدیاد جمعیت در مناطق زلزله خیز جلوگیری شود. علاوه براین ،طبق یک برنامه منظم و بلند مدت باید از جمعیت ساکن مناطق زلزله خیز کاست و با عرضه امکانات رفاهی، آنها را به سایر مناطق کمتر آسیب پذیر سوق داد. اجرای این برنامه هر چند ممکن است ضمن دشواری های خاص خود ، دارای آثار و تبعات مختلف اقتصادی و اجتماعی باشد ، با این وجود اجرای آن در بلند مدت از هزینه های آسیب پذیری خواهد کاست.


ـ انجام مطالعه تخصصی در مورد ماهیت گروههای لمپن اجتماعی و همچنین گروههای مخالف نظام در تهران و سنجش میزان فعالیت و تحرک آنها در شرایط بحرانی

چنان که در بخش آسیب شناسی این حوزه به تفصیل اشاره شد ، فضای شهری تهران به علت شرایط و ویژگیهای خاص خود بستر مناسبی برای رشد و پرورش لمپن های اجتماعی و همچنین گروههای مخالف نظام است . یکی از اقدامات مدیریتی در مورد خنثی کردن تهدیدات این گروهها این است که از هم اکنون نسبت به ماهیت وجودی و پتانسیل ها و ویژگیها و شرایط خاص فعالیت آنها شناخت لازم به دست آید. چون در هر حال شناخت کافی نسبت به ماهیت این گروهها، زمینه را برای کنترل و نظارت مطلوب تر فراهم می کند . شناخت این گروهها مستلزم انجام مطالعات عمیق جامعه شناختی است تا به شیوه تخصصی ماهیت آنها مشخص شود. طبعا با چنین مطالعاتی در بلند مدت زمینه های نظارت و کنترل در مراحل قبلی زلزله بیشتر شده و پس از زلزله می توان برپایه این مطالعات نسبت به تحرکات و تهدیدات احتمالی از سوی آنها اقدامات مدیریتی مفید و مناسبی اتخاذ کرد.

نتیجه گیری:

برطبق شواهد و مدارک مستند مهندسی زلزله،شهر تهران یکی از زلزله خیز ترین شهرهای ایران به شمار می رود و در حال حاضر دوره فعالیت گسلهای اصلی آن فرا رسیده است. بنابراین وقوع یک زلزله مخرب می تواند آثار و پیامدهای جانی ،مالی و عمرانی گسترده ای داشته باشد. اما زلزله تهران را نباید صرفا از منظر این آسیب ها نگریست.تهران به عنوان پرجمعیت ترین شهر ایران وپایتخت نظام سیاسی، از جنبه های سیاسی و اجتماعی نیز آسیب پذیر است.با وقوع زلزله ای مخرب در تهران،احتمال بروز بحرانهای سیاسی و اجتماعی متعددی وجود دارد که یکی از آنها آسیب های سیاسی ناشی از بحران در نظم شهری است .ظهور گروههای مخالف دولت وآسیب پذیر شدن نظام سیاسی، ناامنی های اجتماعی شهری وپیامدهای سیاسی مخرب آنها، پیامدهای سیاسی ناشی از انبوه جمعیت ومهاجرت های گسترده پس از زلزله و آسیب های سیاسی اسکان موقت پس از زلزله مهمترین شاخص های مطالعاتی حوزه پیامد های سیاسی تخریب نظم شهری هستند که در این مقاله مورد مطالعه قرار گرفتند. فائق آمدن بر این بحرانها ی احتمالی مستلزم برنامه ریزی وانجام اقدامات مدیریتی در سطوح مختلف مدیریت بلند مدت وکوتاه مدت است.

منابع:

1-افضلی ، رسول(1385)، پروزه تحقیقاتی اسیب شناسی و مدیریت اسیب های سیاسی زلزله احتمالی تهران،وزارت کشور، معاونت خدمات و پشتیبانی.
2-افضلی، رسول(1386) ،"آسیب شناسی و مدیریت آسیب های سیاسی زلزله احتمالی تهران"،فصلنامه سیاست داخلی،شماره4.
3- امبرسز، نیکلاس و ملویل،چارلز(1370)،تاریخ زمین لرزه های ایران،ترجمه ابوالحسن رده،تهران،نشرآاگاه.
4- بربریان،مانوئل و همکاران(1371)،لرزه زمین ساخت در گستره تهران و پیرامون آن،تهران،نشر سازمان زمین شناسی.
5-بشیریه،حسین(1378)،جامعه مدنی و توسعه سیاسی در ایران،تهران،نشر موسسه علوم نوین.
6-بشیریه، حسین (1374)،دولت عقل،گفتارهایی در جامعه شناسی سیاسی ،تهران ، نشرموسسه علوم نوین.
7-تاجیک، حمید رضا(1371)،مدیریت بحران،نقدی بر شیوه های تحلییل و تد بیر بحران در ایران،تهران، نشر فرهنگ گفتمان
8-شادی طلب،ژاله و همکاران(1371)، بررسی آسیب پذیری شهر تهران در برابر زلزله،ابعاد اجتماعی و اقتصادی،تهران ،نشر پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله.
9-عکاشه،بهرام (1383)، پدیده زمین لرزه در گستره تهران،انتشار یافته در سازمان حوادث غیر مترقبه.
10-عنبری، موسی(1378)، بررسی عملکرد اجتماع سازمانی امداد و نجات در مدیریت فاجعه بم،انتشار یافته در سازمان مدیریت و برنامه ریزی.
11-غفوری آشتیانی،محسن و همکاران(1380)، کاهش خطر پذیری لرزه های شهر تهران، نشربنیاد مسکن انقلاب اسلامی،1380.
12-کاربرد مدیریت بحران در کاهش ضایعات ناشی از زلزله(1378) ، تهیه شده در مرکز مقابله با سوانح طبیعی ایران،تهران،نشر مرکز مطالعات مقابله با سوانح طبیعی ایران.
13-سید علی اصغر کاظمی (1378)، مدیریت سیاسی و خط مشی دولتی ،تهران ،نشر فرهنگ اسلامی
14-گزارش سازمان مدیریت بحران شهر تهران،آشنایی اجمالی با سازمان مدیریت بحران شهر تهران (اردیبهشت 1384).
15-گیدنز،آنتونی(1378)، سیاست،جامعه شناسی و نظریه اجتماعی،تهران ،نشر نی
16-محمدینی،سید مجدالدین و همکاران(1378)، ریز پهنه بندی جنوب شرق تهران در برابر روانگرایی،تهران، نشر موسسه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله تهران.
17-مشیر زاده، حمیرا (1381)، درآمدی بر جنبشهای اجتماعی،تهران، نشر عروج.
18-ناطق الهی، فریبرز (1379)، مدیریت بحران زمین لرزه ابر شهرها(بارویکردی به برنامه ریزی مدیریت بحران:زمین لرزه شهر تهران)،نشر پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله.
19- نائب السلطنه، سعید(1377)، تهران در انتظار زلزله،تهران،نشر علوی.
20-هریسون،جفری و کارون،جان(1378)، مدیریت استراتژیک،ترجمه بهروز فاطمی،تهران نشرآبتین.
http://archives.cnn.com/2000/ASIANOW/southeast/04/20/Indonesia 21-


The Pathology and Management of Tehran Earthquake and its Effect on the City


By: Dr, Rasoul Afzali


Abstract

Generally speaking earthquake of the cities have different kinds of negative effects on the death of population, financial, destruction, and services of the urban areas. Any kind of lack of management may be related to political disorders. Tehran as a capital of the Iran is one of the important political city of the country. The main idea is that any kind of problems even earthquake, flood, or similar natural events in this city automatically can be related to government.
So, earthquake in this city can be end and relate to the political systems of the government. High population, economic, and social systems in Tehran is the base for concern to the political effect of the earthquake. Any way, if a kind of disaster such as war or natural one like earthquake is happen in Tehran, certainly, decision-makers have to answer to the peoples' questions. Therefore, being overcome to this kinds of political problems, and make all the effect of the disaster and events of the Tehran in order, we have to have a good managerial system to be able to control the city before, during, and after an earthquake.


دکتر رسول افضلی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران

دکتر سید مجید حسینی دکترای علوم سیاسی دانشگاه تهران

فصلنامه علمی پژوهشی انجمن جغرافیای ایران- تابستان 1388 -شماره

پارسینو

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

آنچه برای مقابله با زلزله نیاز داریم

ایمن سازی سازه ای و غیر سازی
 الف - ایمن سازی سازه و بنا ساختمانی که در آن زندگی میکنیم از طراحی تا اجرای آن میبایست تابع اصول مهندسی ساختمان بوده و در تمامی مراحل اجرای آن از نیروهای متخصص استفاده گردد و بر نحوه اجرای آن نیز همواره نظارتی دقیق توسط مهندسان ناظر تایید صلاحیت شده صورت بگیرد . متاسفانه اغلب ما در منازلی زندگی میکنیم که خود بر نحوه طراحی و اجرای آن نظارتی نداشته و از میزان ایمنی آن در برابر زلزله آگاه نیستیم . گاهی ما با برداشت دیوارها برای بازسازی منزل قدیمی خود و یا باز نمودن پنجره ایی در دهانه هایی که بادبندها در آن اجرا شده است ناخواسته به تضعیف سازه خود اقدام میکنیم . ایمن سازی یعنی مشخص نمودن نقاط ضعف یك ساختمان اجرا شده در طراحی واجرا و رفع آن که این كار با توجه به پیچیدگی و تخصصی بودن آن باید توسط نیروهایی كه دارای تخصص ویژه در مهندسی سازه و زلزله هستند انجام بگیرد. برای تعیین میزان ایمنی اینگونه ساختمانها بحثی بنام ایمن سازی سازه و بنا همواره مطرح بوده و کارشناسان خاص خود را دارا میباشد . كارشناسان این رشته قادرند پس از بازدید از ساختمان برای ایمن سازی منازل شما طرحهای مربوطه را ارائه كنند .
 ب - ایمن سازی غیر سازه ای ( ایمن سازی دكوراسیون و لوازم داخلی منزل) در صورتی كه منزل شما در برابر زلزله دوام بیاورد ، ممكن است لوازم و دكوراسیون منزل موجب صدمه به اعضاء خانواده شما گردد پس ایمن سازی در داخل منزل را به همان اندازه ساخت خانه جدی بگیرید
 ! 1.تمام تابلو ها را به دیوار مهار کنید و از نصب تابلو بالای مکان خواب خود و فرزندانتان خودداری کنید
2.کتابخانه . کمد لباس . ساعت دیواری ، کامپیوتر و هر چیزی که با سقوط آن موجب صدمه زدن به کودکتان میگردد را مهار و از مکان خواب او دور کنید
 3.تخت خواب را در کنار پنچره خصوصاً پنجره های بدون پرده های کلفت قرار ندهید، شیشه های شكسته میتواند صدمات جبران ناپذیری به خانواده شما وارد كند ، فراموش نكنید كه مشكلات زلزله با پایان حركت زمین ، تازه آغاز می گردد . بر چسبهایی اکنون در ایران وجود دارد که میتواند ایمنی شیشه منزل شما را تضمین کند .
 4.میز توالت همسرتان را در مسیر خروج از اطاق خواب قرار ندهید . 5.نحوه قطع جریانهای آب و برق و شوفاژ و گاز را به اعضای خانواده آموزش دهید تا در صورت عدم حضور شما هم بتوانند اقدامات لازم را انجام دهند .
 6.پس از پایان زلزله به دقت شیر های اصلی گاز را قطع كرده و بسیار دقت كنید كه موجب آتش سوزی نگردید ، یك جرقه می تواند خطر ساز باشد ، روشن كردن چراغ اطاق یا روشن كردن یك كبریت برای روشنایی میتواند خسارت جبران ناپذیری را در پی داشته باشد ، در صورت روبرو شدن با آتش سوزی فراموش نكنید كه به همان اندازه كه خود آتش میتواند خطرناك باشد دود نیز میتواند موجب خفگی شما گردد . در صورتی كه با دود ناشی از آتش سوزی روبرو شدید تا میتوانید در سطوح پایین زمین حركت كنید تا كمتر مواد سمی را استنشاق كنید . به این منظور چهار دست و پا برروی زمین حرکت کنید و یا اگر مجبور شدید سینه خیز بروید اما تا جایی که امکان دارد گازهای ایجاد شده را استنشاق نکنید . برای عبور از یک دیواره آتش استفاده از یک پتوی خیس در اولویت میباشد در صورت عدم دسترسی ، لباس خود را به شرط آنکه نایلونی ( از جنس مواد و پشم شیشه ) نباشد خیس کرده بر روی سر خود بکشید و از آتش عبور کنید .
7.اگر در منزل آبگرمكن دارید آنرا حتما به دیوار مهار كنید، سوختگی كم از آوار نیست.
برگرفته از : سازمان غیردولتی جمعیت کاهش خطرات زلزله ایران http://ehrsi.com
+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

زلزله و اصول ساخت و ساز پايدار

چكيده :

در اين نوشتار تلاش گرديده نگاهي به موقعيت ايران در پهنه كره  زمين و نقش زلزله در اين منطقه ، در كنار وضعيت عمومي بناهاي كشور در شهر و روستا از حيث پايداري در مقابل اين پديده طبيعي صورت گيرد در گام بعدي به پراكنش بناهاي موجود غير پايدار در سطح كشور و به درسهايي كه در زمينه توجه به پايدارسازي پس از زلزله هاي مهم صورت گرفته اشاره شده است. وضعيت پيش رو و اينكه چه بايد كرد با رويكرد توجه به ساختمانهاي موجود كشور و ساخت و سازهاي جديد در انتها مد نظر بوده است.

 ايران و زلزله:

كشورمان به لحاظ استقرار در روي كره زمين در موقعيتي قرار گرفته است كه يكي از فعالترين كمربندهاي زلزله خيز جهان تحت عنوان « آلپ هيماليا » از آن مي گذرد.

اين موقعيت خاص در طول تاريخ ايران را هم زيست با زلزله هاي متعدد و با شدتهاي متفاوتي قرار داده است وقوع حدود 3500 زلزله در طول يكصد سال گذشته مويد اين همزيستي است.

به طور ميانگين هر سال يك زلزله بزرگ و هر 10 سال يك زلزله با بزرگي 7 درجه در مقياس ريشتر به بالا حاصل اين همزيستي است. سوال عمده اي كه مي تواند مطرح شود اين است « آيا تا چه اندازه اين همزيستي منجر به توجه ، درك و حساسيت و اهميت موضوع و نهايتاً آمادگي علمي ، مديريتي ، اجتماعي ، فرهنگي و اجرائي ما شده است؟»

نتايج حاصل از زلزله طي ساليان گذشته نشان مي دهد اگر چه برنامه ريزان ، متخصصين و مجريان پندهايي از اين حوادث گرفته و اصلاحات و تمهيداتي در جهت مقابله با اين پديده طبيعي صورت پذيرفته است ليكن تا نقطه مطلوب فاصله نسبتاً زيادي است.

در حاليكه ايران 1 درصد از جمعيت دنيا را در خود جاي داده است ليكن تلفات جاني ناشي از اين حوادث 6% كل تلفات جهان است . بخش عمده اي از جمعيت كشور در پهنه خطرناك زندگي مي كنند. اكثر مناطق پر جمعيت و مراكز شهري مهم در پهنه با خطر بالا قرار       گرفته اند.  76 درصد شهرهاي بزرگ و متوسط كشور و عمده مناطق روستايي بر روي پهنه هاي با خطر زلزله بالا  قرار گرفته اند. از مجموع حدود 68 هزار نقطه روستائي كشور بيش از  2/3 ميليون واحد مسكوني از مصالح غير پايدار و بي دوام ساخته شده اند.

و در سطح شهرهاي كشور نيز بالغ بر 8/2 ميليون واحد مسكوني موجود ناپايدار و غير مقاوم در برابر زلزله هستند.

به ديگر سخن از مجموع بيش از 13 ميليون واحد مسكوني شهري و روستايي كشور حدود 6 ميليون واحد غير مقاوم و نا پايدار در برابر زلزله هستند.

پراكنش واحدهاي ناپايدار شهري در 3 حوزه شكل گرفته است:

الف: حوزه بافتهاي فرسوده شهري:

 اين مناطق كه عمدتاً هسته هاي اوليه پيدايش و رشد شهرها و شهر نشيني هستند از يكسو واجد معماريهاي ارزشمند بومي و اسلامي اند كه هويت ساز و الهام بخش براي امروز و آينده معماري و شهرسازي اين مرز و بوم هستند و از سوي ديگر به دليل استفاده از مصالح نا پايدار و فرسودگي شديد كالبد در اين مناطق به همراه عدم برخورداري از خدمات روبنائي و زير بنائي مناسب  من جمله دسترسيها و معابر از جمله آسيب پذير ترين مناطق شهرهاي كشور محسوب مي شوند.

ب: مناطق اسكان غير رسمي ( حاشيه نشيني ):

اين مناطق كه عمدتاً به دليل رشد سريع و خارج از برنامه ريزي شهر نشيني و مهاجرتهاي گسترده به شهرهاي بزرگ بصورت خودرو و غير رسمي شكل گرفته و احداث شده اند به لحاظ كالبدي از مصالح  بي دوام و غير استاندارد ساخته شده و فاقد هر گونه خدمات زير بنائي و روبنائي هستند.

ج: بافتهاي نوين شهري:

عمدتاً توسعه هاي قانونمند شهري كه طي كمتر از يكصد سال اخير و به ويژه با ورود خودرو به زندگي شهري شكل گرفته و توسعه پيدا كرده اند داراي تركيبي از ساخت و سازهاي پايدار و ناپايدار با پراكنش متفاوت اند.

هر چند كه با نزديك شدن عمر ساختمانها به دهه هاي اخير استفاده از مصالح با دوام نسبت به گذشته وضعيت بهتري را فراهم نموده است ليكن با اطمينان خاطر نمي توان از مقطعي مشخص كليه ساخت و سازها را پايدار در مقابل زلزله قلمداد نمود.

درسهاي زلزله:

زلزله هاي سهمگين در كشورمان بويژه طي دهه هاي اخير كه علوم جديد در خدمت توسعه و پيشرفت بشر قرار گرفته است هر چند هر يك از آنها فاجعه اي فراموش نشدني بر خاطره اين ملت حك نموده است ليكن در هر برهه بصورت غير مستقيم بركاتي نيز براي كشور به ويژه عرصه ساخت و ساز به همراه داشته است كه آثار خود را بصورت تصميم هاي خاص منبعث از شكل گيري اراده ملي در اين عرصه بجا گذاشته است.

نخستين قواعد بهبود كيفيت ساخت و ساز هر چند ابتدائي پس از زلزله طبس تدوين و عملياتي مي گردد .

زلزله رودبار و منجيل منجر به تدوين آئين نامه طرح ساختمانها در برابر زلزله مي شود كه امروز به آئين نامه 2800 معروف است و نهايتاً زلزله بم زمينه ساز اجباري شدن مقررات ملي ساختمان در سراسر پهنه كشور به همراه تدوين سياستهاي كلي مقابله با حوادث به ويژه زلزله و ابلاغ آن از سوي مقام معظم رهبري مي گردد كه نقطه عطفي براي برنامه ريزيها و سياستگزاريهاي آتي كشور خواهد گرديد.

آنچه پيش روست:

صدمات ناشي از زلزله مي تواند بسيار گسترده باشد. ابعاد سنگين خسارات مالي و فيزيكي تحميل شده به همراه فرصتهاي ارزشمندي كه از كشور صرف بازسازي منطقه خسارت ديده مي شود تنها بخشي از خسارات وارده است. بخش عمده خسارت از بين رفتن جان انسانهايي است كه در مباني اعتقادي ما بيش از هر چيزي كرامت دارد و در كنار هزينه هاي سنگيني كه كشور صرف رشد و تعالي اين انسانها نموده در يك لحظه نابود مي گردد به همراه آثار مخرب رواني ناشي از زلزله از ديگر  ابعاد بيانگر عمق فاجعه در صورت عدم توجه ماست.

بر اساس برآوردهاي صورت گرفته خسارات ناشي از زلزله رودبار و منجيل بالغ بر 2/7 ميليارد دلار و معادل 8 درصد كل توليد نا خالص ملي در سال 1369 بوده است و همچنين بر اساس محاسبات ديگري وقوع زلزله اي با شدت 6 ريشتر به بالا در تهران معادل يك سال توليد ناخالص داخلي كشور را خواهد بلعيد. در حاليكه هزينه هاي پيشگيري در مقايسه با درمان در اين حوزه هم بسيار ناچيز بوده و اين فقط از جنبه مقايسه مالي است نه ديگر خسارات !

چه بايد كرد؟

زندگي با زلزله در پهنه سرزمين ايران اجتناب ناپذير است و اتخاذ تمهيداتي در همه زمينه ها به ويژه پژوهشي و علمي ، فرهنگي ، اجتماعي ، فني و اجرائي ضروري است و لازم به بيان نيست كه هر لحظه درنگ مي تواند فاجعه اي بزرگ را بدنبال داشته باشد. در اين بخش از يادداشت بيشتر مي خواهيم بر حوزه ساخت و ساز مسكن و ساختمان بعنوان حوزه بسيار مهم و تأثير گذار بر ديگر مباحث ناشي از زلزله متمركز شويم.

گام اول: پايدارسازي ساختمانهاي موجود

همانگونه كه اشاره شد بهبود پايدارسازي تأسيسات زير بنائي و ساختمانهاي موجود « نوسازي واحدهاي روستائي » ، « نوسازي و بهسازي بافتهاي فرسوده شهري» ، « توانمند سازي مناطق با اسكان غير رسمي (حاشيه نشين ها) » و « مقاوم سازي ساختمانهاي نا پايدار شهري » تحت دو برنامه تدوين و در حال عملياتي شدن است . برنامه اول تحت عنوان نوسازي و مقاوم سازي روستاها آغاز گرديده است . بر اساس اين برنامه طي 10 سال سالانه 200000 واحد مسكوني ، پايدار روستائي با نظارت فني و ارائه خدمات مهندسي در كنار تأمين تسهيلات با سود و كار مزد كم تحت مديريت بنياد مسكن انقلاب اسلامي انجام خواهد شد.

در حكم ديگري در ماده 30 قانون برنامه چهارم دولت مكلف شده است ظرف مدت 10 سال نسبت به مقاوم سازي واحدهاي مسكوني شهري اقدام نمايد . در همين راستا برنامه 10 ساله اي تدوين گرديده كه طي آن بايد بالغ بر 8/2 ميليون واحد مسكوني شهري واقع در بافتهاي نوين شهري ، بافتهاي فرسوده و مناطق حاشيه اي ظرف مدت مذكور حسب مورد در برنامه مقاوم سازي ، نوسازي و بازسازي قرار گيرند و با حمايت دولت از طريق ارائه خدمات فني و مهندسي ، ارائه تسهيلات يارانه دار ، اولويت دادن در نوسازي و تأمين خدمات زير بنائي و روبنائي اين محلات با محوريت حضور و مشاركت فعال ساكنين و بخش خصوصي و تعاونيهاي تخصصي مربوطه كار پايدارسازي واحدهاي مسكوني شهري طي 10 سال صورت گيرد. هر چند كه تسهيلات پيش بيني شده در قانون بودجه سال 85 با آنچه در برنامه مذكور ديده شده فاصله نسبتاً زيادي دارد ليكن آنچه در قانون بودجه در جهت حمايت از نوسازي بافتهاي فرسوده آورده شده براي نخستين بار است كه در برنامه هاي سالانه مالي دولت مد نظر و توجه قرار مي گيرد.

گام دوم: ساخت و ساز پايدار بناهاي جديد

بطور متوسط درحال حاضر بالغ بر 2000 واحد مسكوني جديد روزانه در كشور احداث مي گردد به مفهوم ديگر هر 10 روز معادل ساخت شهري در حد بم در كشور ساخته مي شود. نقش اساسي كه بخش ساختمان در توليد نا خالص ملي دارد در كنار حفظ جان شهروندان هيچ گزينه ديگري جز توجه ويژه و ساخت بناهاي پايدار و مستحكم در برابر زلزله را پيش رويمان قرار نمي دهد.

و اين توجه به مفهوم دقت در تك تك عناصر زنجيره توليد ساختمان است:

منابع انساني ، زمين و ويژگيهاي آن ، مصالح ساختماني ، قوانين و مقررات حاكم بر ساخت و ساز و روشها و تكنيكهاي ساخت از جمله مهمترين حلقه هاي اين زنجيره مهم به شمار مي آيند.

در بخش منابع انساني ، احراز صلاحيت نيروهاي درگير ، آموزش و ارتقاء مهارت ، تعريف فرايندهاي مناسب به منظور اطمينان از نقش عوامل انساني اعم از مهندسين ، كاردانها ، معماران و كارگران ساختماني در طراحي ، نظارت و اجراي ساختمان بايستي مد نظر قرار گيرند. تعريف و ايجاد ساختارهاي حرفه اي در قالب دفاتر حرفه اي مهندسي ، اشخاص حقوقي حرفه اي با تخصصهاي طراحي ، نظارت ، اجراء بازرسي و كنترل كيفيت از گامهاي مهم اين بخش است كه برخي شكل گرفته و برخي اقدامات بايد در آينده عملياتي شود.

در مبحث زمين ، توجه به ويژگيهاي ساختاري زمين ، مطالعات پهنه بندي در سطح كشور و انطباق سياستهاي توسعه سكونتگاههاي شهري و روستائي بر اساس نتايج اين مطالعات از گامهاي مهم ديگر است.

استانداردهاي اجباري براي مصالح و توليدات قابل بهره برداري در ساختمان به ويژه در زمينه مصالحي كه در پايدارسازي بناها كاربرد پيدا مي كنند و نظارت دائمي بر فرايند توليد آنها از جمله وظايف مهمي است كه موسسات مربوطه بايد عمل نمايند هر چند كه طي ساليان اخير چندمين قلم از مصالح عمده ساختماني در چرخه استاندارد اجباري قرار گرفته اند ليكن تا تكامل بحث فاصله داريم.

مقررات فني ساخت و ساز كه در كشور ما تحت عنوان « مقررات ملي ساختمان » نامگذاري شده است از جمله ابزارهاي مهم براي حصول اطمينان از محاسبه ، طراح و اجراي ساختمانهاي پايدار در صورت رعايت آنهاست. تا كنون 20 مبحث از مقررات ملي ساختمان تدوين و بعضاً بازنگري شده و خوشبختانه بر اساس آئين نامه ماده 33 قانون نظام مهندسي و كنترل ساختمان در سال 1384 رعايت كليه اين مقررات در كليه ساخت و سازهاي سراسر كشور الزامي شده است.

فن آوريهاي مناسب جهت ساخت بناهاي سبك ، مقاوم و متناسب با اقليم و شرايط بومي كشور از جمله مباحث مهم ديگري است كه بايد در حوزه ساخت و ساز كشور مورد توجه خاص قرار گيرد و شرايطي فراهم گردد تا از كليه متخصصين دانشگاهي و اجرائي كه با اين هدف نسبت به طراحي و ابداع مصالح و روشهاي اجراي نوين ساختمان اقدام نمايند حمايتهاي مادي و معنوي مناسب صورت گيرد.

بديهي است تحقق اين امر يعني ايجاد ساختمانهاي پايدار و مطمئن در برابر حوادث به ويژه زلزله در كشور بايد به باور عمومي و عزم ملي به دور از شعار تبديل شود و در اين راستا دانشگاهها و مراكز علمي كشور ، دستگاههاي اجرائي مرتبط به ويژه وزارت مسكن و شهرسازي ، شهرداريها ، وزارت كشور ، كار و امور اجتماعي ، سازمان مديريت و برنامه ريزي بعنوان دستگاههاي خط مقدم اين جبهه ، مجلس شوراي اسلامي و دستگاه قضائي كشور و بالاخره مطبوعات و رسانه ملي وظايف مهم و حساسي بعهده دارند كه بايد همسو با جامعه حرفه اي بخش مهندسي كشور متعهدانه و مسئولانه نقش هاي تاريخي خود را ايفا نمايند وگرنه زلزله و زلزله هاي بعدي نزديك است. بسيار نزديكتر از آنچه فكر مي كنيم و اگر به وظايفمان خوب عمل نكنيم پاسخمان به ملت دو تاريخ و در پيشگاه باريتعالي چه خواهد بود؟

اردشیر ش

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

آمادگی در برابر زلزله

قبل از وقوع زلزله

 قسمت اول پیش نشانگرها

•گاه حرکت گسلها موجب می گردد که در لایه های از زمین که سفره های آب زیر زمینی را در خود نگه میدارند شکستهایی ایجاد گردد که در اثر آن گاه دو یا چند سفره آب زیر زمینی با همدیگر ارتباط برقرار میکنند در این حالت بروز اتفاقات زیر را شاهد خواهیم بود

 1-دمای آب چشمه ها و قنوات و چاهها كاهش و یا افزایش ناگهانی پیدا میكند

 2-چاهها و قنوات از نظر طعم ومزه دچار تغییراتی محسوس میگردد

 3-در حجم و مقدار آب دهی قنوات ؛چشمه ها و سطح آب در چاهها فزایش و یا كاهش محسوسی بوجود میاید

•پیش از وقوع زلزله های ادواری شكافهایی در سنگها و پوسته زمین به وجود می آید كه همگی در جهت خاصی هستند و بعد از وقوع زلزله شكافهای حاصل از زمین لرزه دقیقا در امتداد شكافهای قبل از وقوع آن امتداد میابد لذا توجه به شکافهای ناگهانی که طی چند دقیقه تا چند روز در سطح زمین خصوصا در مناطقی که بروی گسل های فعال قرار دارند بوجود میاید میتواند به پیش بینی زلزله کمک فراوانی نماید . در زلزله بم گزارشاتی از صداهای عجیب که از زمین شنیده میشده است موید این مطلب میباشد که صدای ایجاد ترکها حتی در اعماق زمین گاه همچون بم قابل شنیدن بوده و میتواند قبل از حدوث زلزله بعنوان یک پیش نشانگر مهم مورد توجه باید قرار بگیرد

• •معمولا حیوانات قادر به درک امواج P هستند این امواج که تنها در جامدات منتقل می گردند دارای سرعت بیشتری نسبت به امواج دیگر بوده و لذا این امواج چند ثانیه زودتر از امواج مخرب زلزله که به آن امواج S میگوئیم به ما میرسند و این امواج معمولا بروی حیوانات تاثیر بیشتری داشته لذا حیوانات قبل از وقوع زلزله بطور غریزی از خود در برابر درک این امواج یکسری واکنش خاص نشان میدهند این رفتارها در حیوانات اهلی همچون خر و الاغ و خرگوش فرار به سوی سر بالایی میباشد . آنان هیچگاه به سمت سراشیبی حركت نمیكنند و در ماهی ها مرگ گروهی و بی دلیل و در پرندگان اهلی همچون اردك و غاز كه در مسیر تابش امواج ماوراء صوت قرار گرفته اند سوختگی در امحا و احشای داخلی و مرگ گزارش شده است .حیواناتی كه در منزل نگهداری میشوند همچون سگها ، به شدت پارس میكنند و مضطرب میگردند و گربه های خانگی با جمع كردن بدن به صورت گلوله و یا انداختن خود در داخل ظرفهای گود همچون سطل آشغال رفلكس نشان میدهند .

• در خصوص علائم غیر طبیعی همچون مشاهده شدن اشیاء نورانی در شبهای قبل از زلزله نیز گزارشات زیادی دریافت شده این اشیاء در جهت جنوب حركت كرده و به ناگهان به سمت شرق تغییر مسیر میدهند * ( * ) (هرچند این چنین علائمی هنوز در هیچ مجمع علمی مورد تائید واقع نگردیده است اما با توجه به تکرار آن در ایران توجه به آن به نظر مولف الزامی میباشد . برای اطلاعات جامع تر در خصوص مشاهده نورهای غیر طبیعی قبل از وقوع زلزله میتوانید به روزنامه ایران به تاریخ 23 دی ماه 1382 در صفحه 4 مراجعه فرمائید. )

 

 قسمت دوم نشانگرها یا علائم منتهی به زلزله

 پس از آشنایی با پیش نشانگرها میرسیم به علام منتهی به وقوع زلزله که در حقیقت این علائم با ورود موج اصلی ( s ) زلزله به منطقه ؛ مشاهده میگردد و همواره پس از مشاهده آنها تنها چند ثانیه وقت برای شما باقی است که شاید با پناه بردن به زیر یک میز محکم یا کنجی از اطاق یا نقطه ای امن بتوانید جان خود را نجات دهید . شاهدان زیادی پس از زلزله گفته اند كه در آغاز زلزله با صدایی عجیب روبرو شده اند. بله درست است در ابتدا معمولا صدای نامتعارف شنیده میگردد ، در زلزله های بزرگ ابتدا صدای عجیبی همچون زوزه باد و حركت درختان و برگها و سپس صدای ضعیف شیشه های منزل شنیده میشود و به سرعت لرزش های اولیه که معمولا با شدت بالا نیستند آغاز میگردد و پس از آن موج اصلی با مدت زمان چند ثانیه ای و پس از آن پس لرزه هایی با شدت پائین و سپس اتمام زلزله ! عزیزان من گاهی این چند لحظه ، چند دقیقه و حتی همچون بم چند ساعت است ، به صورتی كه خود پیش لرزه ها را ما با زلزله اصلی اشتباه میگیریم ، بم در ساعات پایانی شب دو بار لرزیده بود اما عزیزان ما یا با بی توجه به آن در منازل خود خوابیدند و یا چند ساعتی را که سرمای بیرون به آنها امکان تحمل داده بود را در حیاطها ماندند و به داخل باز گشته ، خوابیدند ! ..... پس اول از همه اگر زلزله کوچکی را تجربه کردید فراموش نکنید که ممکن است موج اصلی در راه باشد مکان های امن خانه را که برایتان توضیح خواهم داد برای استراحت در نظر بگیرید حتما با هوشیاری بخوابید اگر امکان خوابیدن در حیاط را دارید به عنوان یک تفریح هم شده شبی را با عزیزانتان در حیاط بیدار بمانید البته توجه كنید كه از آوار دیوارهای حیاط و خود ساختمان ایمن باشید .

 آنچه برای مقابله با زلزله بدان نیاز داریم

ایمن سازی سازه ای و غیر سازی

 الف - ایمن سازی سازه و بنا ساختمانی که در آن زندگی میکنیم از طراحی تا اجرای آن میبایست تابع اصول مهندسی ساختمان بوده و در تمامی مراحل اجرای آن از نیروهای متخصص استفاده گردد و بر نحوه اجرای آن نیز همواره نظارتی دقیق توسط مهندسان ناظر تایید صلاحیت شده صورت بگیرد . متاسفانه اغلب ما در منازلی زندگی میکنیم که خود بر نحوه طراحی و اجرای آن نظارتی نداشته و از میزان ایمنی آن در برابر زلزله آگاه نیستیم . گاهی ما با برداشت دیوارها برای بازسازی منزل قدیم

 در حین وقوع زلزله

چگونه درحین وقوع زلزله عمل کنیم

 ما براي آموزش در حين وقوع زلزله براي حفظ جان هر فرد در هر سن و جنس و در هر مكان آموزشهايي عمومي داريم كه ميتواند بصورت مشترك مورد توجه قرار بگيرد هر چند همين آموزشها در دوره هاي تخصصي كاملا داراي سر فصلهاي خاص با نحوه عملكردهاي حرفه اي ميباشد اما اكنون كه شما با خواندن این مقاله شروع به آموختن نموده ايد اين موارد ميتواند سر آغاز بسيار خوبي براي نجات جان شما باشد.

ما در دو بخش عمومی و حالتهای خاص به نحوه عملکردهر فرد در زمان بروز زلزله می پردازیم

 بخش اول : عملکرد عمومی در تمامی حالتها

 1-تا حد امکان خونسرد باشید

 2-اگر در چارچوب درب ایستاده اید با یک دست چارچوب را گرفته و مواظب باشید تا درب برویتان بسته نشود . در این حالت شستن شما در حفظ تعائل بسیار موثر است . کافی است پشت خود را به یک لنگه چارچوب تکیه داده و پاها را به لنگه دیگر چار چوب ، البته توجه به این نکته حائز اهمیت می باشد که تنها چهارچوبهایی که دارای فریمهای محکم فلزی بوده و بکمک دوغاب ملات سیمان و ماسه و بهره بردن از شاخکهای مهار ، به دیوار محکم شده اند مورد اعتماد می باشد بنابراین بهتر است که شما برای اطمینان خود قبلا از نوع و کیفیت چارچوبهای منزل خود با کمک گرفتن از افراد ماهر در زمینه ساختمان مطلع شده باشید .

3-در هر نقطه که دچار لرزشهای سخت ناشی از لزله شدید همواره کف دستها را به هم گره نموده و با ساعدها و بازوانتان از گردن و سر خود محافظت نمایید . شکستگی گردن و آسیب دیدیگی مغزی و نیز خفگی از عوامل اصلی مرگ در زمان زلزله می باشند .

 4-هرگز در کنار کمدهای بزرگ یا تابلوهای دیوارکوب و یا پنجره پناه نگیرید احتمال آسیب دیدن از این سری لوازم که ایمن سازی غیر سازه ای برای آنها انجام نگرفته کمتر از آوار نخواهد بود .

 5-حتما برای خود نقاط ایمن را در محل های مختلفی که در طول روز در آن سرگرم به کار هستید در نظر بگیرید . خصوصا خانومها خانه دار که حتما میبایست برای خود در آشپزخانه این نقاط را برای زمان بروز زلزله از پیش تعیین کرده باشند . توجه داشته باشید در صورتی که در آشپزخانه مشغول به کار هستید میبایست تا حد امکان محل پناه گرفتن شما از لوازم خطر سازی که در اثر سقوط میتواند جان شما را به خطر بیندازد همچون ظروف غذایی که بروی گاز دارید و یا آبگرمکن ایستاده و یا کابینتهایی که ظروف شیشه ای و چینی در ان قرار دارد دور باشد .

 6-خانمهای خانه دار می بایست توجه داشته باشند که اگر فرصت خروج از آشپزخانه را ندارند یکی از نقاطی که میتواند در صورت مهار بودن به دیوار ، بعنوان یک عامل کنج ساز ، شما را از ریزش مستقیم آوار نجات دهد یخچال می باشد . البته اگر قبلا آن را به دیوار مهار کرده باشید . هر کنجی که در زمان زلزله ایجاد گردد می تواند از خطر ریزش مستقیم اوار بروی شما بکاهد .

7- توجه داشته باشید که کمد های پر از ظروف شیشه ای و چینی و ابزارهایی همچون چاقو میبایست حتما از قبل برای زلزله ، ایمن سازی غیر سازه ای شده و مکان امن شما در آشپزخانه بدور از این لوازم باشد .پیشنهاد می کنم که هرگز این لوازم خطر ساز را در کابینتهای بالای منزل خود قرار ندهید .

 8-اگر در راه پله بودید حرکت نکنید ، بنشینید و با تکیه کردن به دیوار از سر و گردن خود محافظت نمایید. احتمال صدمه دیدگی بر اثر سقوط شما بسیار بیشتر از ماندن در زیر آوار است . بعلت انکه میزان حرکتهای ایجاد شده بر اثر امواج زلزله در راه پله ها بیشتر از سایر نقاط منزل است در طی چند زلزله اخیر شاهد بوده ایم که تعداد زیادی از شهروندان بعلت شدت عجله در پائین رفتن از راه پله ها و لرزشهای فوق دچار حادثه و سقوط از ارتفاع شده اند و صدمات جانی زیادی در این خصوص گزارش شده است .

 9-هرگز در زمان زلزله و بعد از آن از آسانسور استفاده نکنید زیرا به طور معمول محورهایی که اطاقک آسانسور بروی آن حرکت میکند در طی زلزله دچار تابیدگی میگردد و در صورتی که شما پس از زلزله بخواهید از آسانسور استفاده نمائید مطمئنا بعلت تابیدگی محورها در بین طبقات بنحوی گیر خواهید کرد که امکان بیرون آوردنتان بسیار سخت خواهد بود

10- در خصوص اسانسورها توجه به یک نکته مهم دیگر نیز الزامی می باشد ، در آسانسورهای جدید ترمزهای اضطراری خطر سقوط را به مراتب کم کرده است اما در آسانسورهای قدیمی تر با توجه به تکنولوژی قدیمی در صورت آسیب دیدگی کابلهای مهار یا موتور بالابر احتمال سقوط کابین آسانسور بسیار بالا است

 11- در بعضی مواقع امکان دارد بر اثر زلزله ضامن دربهای آسانسورها در طبقات آزاد گردد این بدان معنی است شما بعد از باز کردن درب آسانسور کابین ان را مشاهده ننموده و در صورت عجله که خاص چنین مواقعی می باشد احتمال سقوط در چاله آسانسور برایتان محتمل می باشد .

 حالتهای خاص :

1-شما در خیابان ، پیاده در حال تردد هستید : هنگامی که شما در فضای باز قرار دارید فراموش نكنيد كه پيدا نمودن يك نقطه امن بسيار مشكل خواهد بود خصوصا اگر در خيابان و در حال عبور از پياده روها باشيد براي آنكه بهتر بتوانيد با وضعيت پيش آمده روبرو شويد بهتر است به چند نكته توجه فرماييد:

 •هر ساختمان بصورت معمول در صورت تخريب در بهترين حالت 3/1 ارتفاع خود در زمان تخریب شدن بصورت آوار پيشروي ميكند اين موضوع تا ساختمانهاي 4 طبقه مصداق كامل دارد.

•پیاده روی هر ساختمانی كه داراي نماي سكوريت شيشه یا پلاك هاي بزرگ سنگهاي تزييني باشد در زمان زلزله يكي از خطرناكترين نقاط را بعلت سقوط سنگ و شيشه بوجود مي آورد.

 •در زمان زلزله احتمال شكستگي و فرو افتادن تيرهاي چراغ برق ؛ دكلهاي فشار قوي ؛ درختان كهنسال ، بسيار زياد مي باشد. •كنترل ماشينها در زمان زلزله بسيار مشكل بوده و به همین دلیل احتمال ورود آنها به پياده رو نيز بسيار زياد ميباشد.

 •ديوارهاي پیرامون محوطه منازل در صورت تخريب كاملا ازقسمت كف فرو ميريزند و اين امكان صدمه زدن به مردمی را که در پياده رو جانبی این دیوار در حال تردد میباشند را افزايش ميدهد. بنابراین پیشنهاد می کنیم

 •از ساختمانهايي بلند و داراي نماي شيشه اي و سنگهاي تزييني پلاك دوري كنيد

•مواظب تيرهاي برق _ دكلهاي برق_ درختان كهنسال_ تابلوهاي تبليغاتي باشيد

 •دیوارهای حیاطها معمولا در زمان زلزله بطور کامل فرو می افتند بنابراین از حریم ديوارهاي محوطه اي منازل حداقل 2 متر دور شويد

 •اگر امكان رفتن به وسط خيابان را با رعايت احتمال خطر تصادف را داريد در ميان خيابان باستيد تا زلزله پايان پذيرد

 •در غير اين صورت بصورتي قرار بگيريد كه حداقل الزامات فوق را رعايت كرده باشيد.

2-شما در خیابان ، سوار بر ماشین در حال تردد هستید

زمین لرزه در زمان رانندگی همچون ترکیدن چرخ عقب ماشین میباشد آنانی که تجربه پنجری و ترکیدگی لاستیک عقب را دارند میدانند که ماشین به یکباره تعادل خود را از دست داده و کنترل فرمان از دست راننده خارج میشود و ماشین به چپ و راست میرود . کافی است سرعت خود را کم نموده و به منتهی الیه سمت راست حرکت کنید به شرط آنکه در کنار یک برج یا ساختمان بلند مرتبه نباشید . دقت کنید که توقف شما در زیر و روی پلهای ماشین رو و عابر پیاده در زمان زلزله خطرناک است .

3-در جاده هاي كوهستاني در حال تردد هستيد

حتما مي بايست توجه به ريزش سنگ بروي ماشين خود نماييد پيشنهاد مي كنم در صورتي كه در اثر ريزش سنگ ترافيك بوجود آمده است از ماشين خارج شويد تا بتوانيد در صورت وقوع ريزش هاي متعدي در محلي امن پناه بگيريد يادتان باشد حضور در ماشين يعني قرار گرفتن در تله مرگ در صورتي كه كدر ماشين هستيد و راه باز ميباشد با كمك گرفتن از توجه بقيه اعضا خانواده به محل ريزش در مسير ريزش از كوه اقدام به حركت نماييد به هر حال هر نفر يعني 2 چشم بيشتر و اين در لحظات بحراني يعني نعمتي بزرگ

 4-شما در محل کار هستید

 در اغلب موارد در زمان وقوع زلزله امکان خروج گروهی از دربهای ساختمان وجود ندارد بنابراین اگر تعداد همکارانتان زیاد است مطمئن باشید صدمه ایی که در فرار از ساختمان ممکن است به شما وارد شود کمتر از خود زلزله نخواهد بود بهتر است در این حالت به نقاط امن همچون کنجهای ساختمان ، کنار ستونهای ساختمان و یا اجسامی که بتوانند در زمان فرو ریزش اوار با ایجاد کنجهایی در کناره های خود فضایی برای زنده ماندن شما ایجاد کنند همچون کنار اختلاف سطح ها یا کنار میزها . در صورتی که میزهای شما از نوع فلزی با کیفیت عالی است این امکان که در زیر آن پناه بگیرید هم وجود دارد در اینصورت زیر میز خود را هیچگاه با لوازم و تجهیزات کاری خود پر نکنید در زمان زلزله به هر سانتیمتر آن نیاز خواهید داشت .

5-شما در منزل هستید :

 •اگر شما از قبل مسیرهای خروج از ساختمان را در ذهن تكرار كرده باشید و با خانواده به صورت یك مانور چند بار خروج سریع از منزل را انجام داده باشید ، میتوانید با اولین لرزش برای خروج از منزل اقدام كنید . البته این در صورتی امكان پذیر است كه شما در یك برج و یا آپارتمان بلند مرتبه نباشید که البته در ان صورت هم اگر زلزله ای ضعیف را تجربه كردید پس از پایان آن حتما از خانه بیرون بروید حتی اگر در برج زندگی میكنید ! البته فراموش نکنید که همواره در چنین حالتهایی پله های فرار به مراتب بهتر از آسانسور می باشد .

 •توجه به نقاط امن خانه ، این نقاط میتوانند در صورتی كه شما فرصت خروج از منزل را نداشته باشید به داد شما برسند . نقاط امن را بکمک نکات زیر در آشپزخانه ، هال ، پذیرایی ، اطاق خواب خود بیابید این نقاط را بکمک اهالی خانه با تکرار در ذهن بسپارید در زمان زلزله مطمئن باشید ناخودآگاه از این دانش خود بهره خواهید برد :

1-کنج دیوارهایی که دارای تیرهای اصلی هستند

 2-دیوارهایی که پنجره ندارند

3-دیوارهایی که تابلوهای بزرگ و کمد و کتابخانه به آنها متصل نمی باشد

4-چارچوبهای دربهایی که کتیبه شیشه ایی در بالای سر خود ندارند

 5-مکانهایی که فاصله دو ستون در آن نقاط حداقل میباشد

 6-میزهای محکم فلزی و چوبی – کنار تختخوابهایی که دارای حجم مناسب در زیر خود و نیز قدرت باربری بسیار بالا باشند

این مقاله توسط مهندس علیرضا سعیدی موسس گروه نجات موج پیشرو و عضو هیئت مدیره جمعیت کاهش خطرات زلزله ایران نوشته شده است شما میتوانید با ذکر ماخذ از این مقاله کپی برداری نموده به شرطی که حقوق معنوی و مادی آن را رعایت نمایید .

ی خود و یا باز نمودن پنجره ایی در دهانه هایی که بادبندها در آن اجرا شده است ناخواسته به تضعیف سازه خود اقدام میکنیم . ایمن سازی یعنی مشخص نمودن نقاط ضعف یك ساختمان اجرا شده در طراحی واجرا و رفع آن که این كار با توجه به پیچیدگی و تخصصی بودن آن باید توسط نیروهایی كه دارای تخصص ویژه در مهندسی سازه و زلزله هستند انجام بگیرد. برای تعیین میزان ایمنی اینگونه ساختمانها بحثی بنام ایمن سازی سازه و بنا همواره مطرح بوده و کارشناسان خاص خود را دارا میباشد . كارشناسان این رشته قادرند پس از بازدید از ساختمان برای ایمن سازی منازل شما طرحهای مربوطه را ارائه كنند . برای آشنایی با نحوه عملكرد این گروه به بخش ایمن سازی سایت EHRSI.com مراجعه كنید .

 ب - ایمن سازی غیر سازه ای

 ( ایمن سازی دكوراسیون و لوازم داخلی منزل) در صورتی كه منزل شما در برابر زلزله دوام بیاورد ، ممكن است لوازم و دكوراسیون منزل موجب صدمه به اعضاء خانواده شما گردد پس ایمن سازی در داخل منزل را به همان اندازه ساخت خانه جدی بگیرید !

1.تمام تابلو ها را به دیوار مهار کنید و از نصب تابلو بالای مکان خواب خود و فرزندانتان خودداری کنید

 2.کتابخانه . کمد لباس . ساعت دیواری ، کامپیوتر و هر چیزی که با سقوط آن موجب صدمه زدن به کودکتان میگردد را مهار و از مکان خواب او دور کنید

 3.تخت خواب را در کنار پنچره خصوصاً پنجره های بدون پرده های کلفت قرار ندهید، شیشه های شكسته میتواند صدمات جبران ناپذیری به خانواده شما وارد كند ، فراموش نكنید كه مشكلات زلزله با پایان حركت زمین ، تازه آغاز می گردد . بر چسبهایی اکنون در ایران وجود دارد که میتواند ایمنی شیشه منزل شما را تضمین کند .

 4.میز توالت همسرتان را در مسیر خروج از اطاق خواب قرار ندهید .

5.نحوه قطع جریانهای آب و برق و شوفاژ و گاز را به اعضای خانواده آموزش دهید تا در صورت عدم حضور شما هم بتوانند اقدامات لازم را انجام دهند .

6.پس از پایان زلزله به دقت شیر های اصلی گاز را قطع كرده و بسیار دقت كنید كه موجب آتش سوزی نگردید ، یك جرقه می تواند خطر ساز باشد ، روشن كردن چراغ اطاق یا روشن كردن یك كبریت برای روشنایی میتواند خسارت جبران ناپذیری را در پی داشته باشد ، در صورت روبرو شدن با آتش سوزی فراموش نكنید كه به همان اندازه كه خود آتش میتواند خطرناك باشد دود نیز میتواند موجب خفگی شما گردد . در صورتی كه با دود ناشی از آتش سوزی روبرو شدید تا میتوانید در سطوح پایین زمین حركت كنید تا كمتر مواد سمی را استنشاق كنید . به این منظور چهار دست و پا برروی زمین حرکت کنید و یا اگر مجبور شدید سینه خیز بروید اما تا جایی که امکان دارد گازهای ایجاد شده را استنشاق نکنید . برای عبور از یک دیواره آتش استفاده از یک پتوی خیس در اولویت میباشد در صورت عدم دسترسی ، لباس خود را به شرط آنکه نایلونی ( از جنس مواد و پشم شیشه ) نباشد خیس کرده بر روی سر خود بکشید و از آتش عبور کنید .

 7.اگر در منزل آبگرمكن دارید آنرا حتما به دیوار مهار كنید، سوختگی كم از آوار نیست.

 

آشنایی اولیه با بحران پیش رو

اکنون که با علائم زلزله و نیز نحوه ایمن سازی سازه ای و غیر سازه ای آشنا شده اید نوبت به آشنایی با نحوه عملکرد فردی و گروهی شما عزیزان می باشد تا بتوانید با بروز حادثه به کمک خانواده خود و نیز همسایگان و بستگان خود بشتابید . در این خصوص با شرح تمامی جزئیات در دو گام اصلی با زیر مجموعه های ان به این بحث خواهیم پرداخت گام اول ما به نحوه عملکرد ما در حین زلزله و گام دوم ما به نحوه عملکرد ما پس از وقوع زلزله می پردازد . اما بهتر است تا قبل از مطالعه این دو بخش در ابتدا با بحرانهایی که می تواند پس از زلزله برای ما حادث شود بیشتر اشنا شویم براي آغاز به آموزش مديريت بحران در محله که جزء جدا نشدنی آموزشهای آمادگی برای زلزله میباشد، من همواره در كلاسها با يك مثال از يك خانواده سنتي ايران درس را آغاز ميكنيم يك خانواده سنتي ايراني داراي كودك شيرخوار _ پسر و دختري نوجوان و در بيشتر مواقع مادر و يا پدري مسن مي باشد كه معمولا در كنار خانواده زندگي ميكنند اين خانواده پس از وقوع يك زلزله با چه مشكلاتي روبرو ميشوند . سرآغاز آموزش ماست ، چرا كه تا شما با بحران پيش رويتان آشنا نباشيد شايد هيچگاه نياز به آموزش و آمادگي براي زلزله را در خود احساس نكنيد و در اين صورت هيچ كلاس و جزوه اي نيز قادر نخواهد بود تا شما را براي حفظ جان خودتان ترغيب نمايد لذا بياييد در ابتدا با هم با ساده ترين حالت ممكن براي خانواده خود پس از زلزله آشنا شويم تا ببينيم چقدر براي مديريت كردن اين بحرانها آمادگي داريم و يا به ابزار و لوازم و آموزشهايي ممكن است نيازمند باشيم! شاید در زمان وقوع یک زلزله یک خانواده در بهترین شرایط دارای وضع موجود زیر باشد شخص با خانواده اش از زلزله جان سالم بدر برده است، منزل او کاملا ويران شده و او اينک به همراه خانواده اش در خيابان روبروی منزلش ايستاده، او دارای يک کودک شير خواره ، يک عضو آسیب دیده در خانواده که در مثال ما یک پسر 16 ساله (که دارای شکستگی از ران پا است ) يک دختر ۱۷ ساله که لباس مناسبی نیست ( به خاطر عجله در خروج از منزل ) ، همسری جوان و سالم و مادری پير است که نياز به دارو های فشار و قند دارد. خوب از پسر بزرگ که مجروح است شروع ميکنيم ، او ميبايست به بيمارستان برسد و احتمالا به شهر ديگری اعزام گردد امکان آنکه او به همراه يكي از اعضاء خانواده برود بدليل كمبود جا در هواپيما نيست و ترس از گم کردن فرزندتان و عدم رسيدگی مناسب به او آغاز بحران است . مدت زمانی را که شما مجبوريد به تنهايی (توجه داشته باشيد بخاطر بچه ها نميتوانيد همسرتان را با خود ببريد ) برای حمل پسرتان و رسيدن به فرودگاه يا بيمارستان صرف کنيد را چيزی در حدود پنج ساعت تخمين بزنيد ، تازه اگر هواپيمايی باشد و بيمارستان جايی داشته باشد . در اين پنج ساعت خانواده شما بدون مرد تنهاست و مطمئنا بچه شير خوارتان غذا ميخواهد و مادرتان ميبايست انسولين خودش را که در زير آوار مدفون شده را هر چه زودتر قبل از شوک کمبود انسولين که بسيار خطرناک هم هست بزند ! در ضمن داروي فشار او نيز چند ساعتي است كه دير شده ! دخترتان لباس مناسبی بر تن نداره و تهيه لباس يا بيرون کشيدن حتی يک تکه پارچه فعلا مقدور نيست و شب سردی در راه است و احتمال بارش باران هم ميرود . شما بخاطردرگيری برای بستری يا اعزام کردن پسرتان قادر نخواهيد بود که برای خانواده پتو ويا چادر آنهم اگر برسد بگيريد . بله اين يعني بهترين حالت براي يك خانواده چرا كه مجروحي كه داراي خونريزي باشد و يا عزيزي زير آوار مانده ندارند . اگر شما هم موافق باشيد با بهترين وضع هم بحران كمر شكني را ميبايست با آن روبرو شد ، اكنون معني مديريت بر بحران را قابل لمس تر مي یابيد مديريتي كه به شما امكان آن را ميدهد كه بعنوان مدير خانه خود بر بحران پيش آمده مديريت كنيد . این مدیریت که ما در ( گروه امداد و نجات موج پیشرو ) مدیریت بحران محله ای مینامیم ؛ در واقع جزء وظایف هر فرد در زمان وقوع زلزله برای ساماندهی بحران در محله خود میباشد که در واقع در جهت حمایت از تمامی نیروهای عمل کننده دولتی و غیر دولتی است . اکنون بیایید تا با نحوه عملکرد صحیح شما در زمان وقوع و نیز بعد از زلزله اشنا شویم .

 

 گام اول : چگونه درحین وقوع زلزله عمل کنیم

ما براي آموزش در حين وقوع زلزله براي حفظ جان هر فرد در هر سن و جنس و در هر مكان آموزشهايي عمومي داريم كه ميتواند بصورت مشترك مورد توجه قرار بگيرد هر چند همين آموزشها در دوره هاي تخصصي كاملا داراي سر فصلهاي خاص با نحوه عملكردهاي حرفه اي ميباشد اما اكنون كه شما با خواندن این مقاله شروع به آموختن نموده ايد اين موارد ميتواند سر آغاز بسيار خوبي براي نجات جان شما باشد.

 ما در دو بخش عمومی و حالتهای خاص به نحوه عملکردهر فرد در زمان بروز زلزله می پردازیم

 بخش اول : عملکرد عمومی در تمامی حالتها

1-تا حد امکان خونسرد باشید

 2-اگر در چارچوب درب ایستاده اید با یک دست چارچوب را گرفته و مواظب باشید تا درب برویتان بسته نشود . در این حالت نشستن شما در حفظ تعائل بسیار موثر است . کافی است پشت خود را به یک لنگه چارچوب تکیه داده و پاها را به لنگه دیگر چار چوب ، البته توجه به این نکته حائز اهمیت می باشد که تنها چهارچوبهایی که دارای فریمهای محکم فلزی بوده و بکمک دوغاب ملات سیمان و ماسه و بهره بردن از شاخکهای مهار ، به دیوار محکم شده اند مورد اعتماد می باشد بنابراین بهتر است که شما برای اطمینان خود قبلا از نوع و کیفیت چارچوبهای منزل خود با کمک گرفتن از افراد ماهر در زمینه ساختمان مطلع شده باشید .

 3-در هر نقطه که دچار لرزشهای سخت ناشی از لزله شدید همواره کف دستها را به هم گره نموده و با ساعدها و بازوانتان از گردن و سر خود محافظت نمایید . شکستگی گردن و آسیب دیدیگی مغزی و نیز خفگی از عوامل اصلی مرگ در زمان زلزله می باشند .

 4-هرگز در کنار کمدهای بزرگ یا تابلوهای دیوارکوب و یا پنجره پناه نگیرید احتمال آسیب دیدن از این سری لوازم که ایمن سازی غیر سازه ای برای آنها انجام نگرفته کمتر از آوار نخواهد بود .

5-حتما برای خود نقاط ایمن را در محل های مختلفی که در طول روز در آن سرگرم به کار هستید در نظر بگیرید . خصوصا خانومها خانه دار که حتما میبایست برای خود در آشپزخانه این نقاط را برای زمان بروز زلزله از پیش تعیین کرده باشند . توجه داشته باشید در صورتی که در آشپزخانه مشغول به کار هستید میبایست تا حد امکان محل پناه گرفتن شما از لوازم خطر سازی که در اثر سقوط میتواند جان شما را به خطر بیندازد همچون ظروف غذایی که بروی گاز دارید و یا آبگرمکن ایستاده و یا کابینتهایی که ظروف شیشه ای و چینی در ان قرار دارد دور باشد .

6-خانمهای خانه دار می بایست توجه داشته باشند که اگر فرصت خروج از آشپزخانه را ندارند یکی از نقاطی که میتواند در صورت مهار بودن به دیوار ، بعنوان یک عامل کنج ساز ، شما را از ریزش مستقیم آوار نجات دهد یخچال می باشد . البته اگر قبلا آن را به دیوار مهار کرده باشید . هر کنجی که در زمان زلزله ایجاد گردد می تواند از خطر ریزش مستقیم اوار بروی شما بکاهد .

 7- توجه داشته باشید که کمد های پر از ظروف شیشه ای و چینی و ابزارهایی همچون چاقو میبایست حتما از قبل برای زلزله ، ایمن سازی غیر سازه ای شده و مکان امن شما در آشپزخانه بدور از این لوازم باشد .پیشنهاد می کنم که هرگز این لوازم خطر ساز را در کابینتهای بالای منزل خود قرار ندهید .

 8-اگر در راه پله بودید حرکت نکنید ، بنشینید و با تکیه کردن به دیوار از سر و گردن خود محافظت نمایید. احتمال صدمه دیدگی بر اثر سقوط شما بسیار بیشتر از ماندن در زیر آوار است . بعلت انکه میزان حرکتهای ایجاد شده بر اثر امواج زلزله در راه پله ها بیشتر از سایر نقاط منزل است در طی چند زلزله اخیر شاهد بوده ایم که تعداد زیادی از شهروندان بعلت شدت عجله در پائین رفتن از راه پله ها و لرزشهای فوق دچار حادثه و سقوط از ارتفاع شده اند و صدمات جانی زیادی در این خصوص گزارش شده است .

9-هرگز در زمان زلزله و بعد از آن از آسانسور استفاده نکنید زیرا به طور معمول محورهایی که اطاقک آسانسور بروی آن حرکت میکند در طی زلزله دچار تابیدگی میگردد و در صورتی که شما پس از زلزله بخواهید از آسانسور استفاده نمائید مطمئنا بعلت تابیدگی محورها در بین طبقات بنحوی گیر خواهید کرد که امکان بیرون آوردنتان بسیار سخت خواهد بود

 10- در خصوص اسانسورها توجه به یک نکته مهم دیگر نیز الزامی می باشد ، در آسانسورهای جدید ترمزهای اضطراری خطر سقوط را به مراتب کم کرده است اما در آسانسورهای قدیمی تر با توجه به تکنولوژی قدیمی در صورت آسیب دیدگی کابلهای مهار یا موتور بالابر احتمال سقوط کابین آسانسور بسیار بالا است

 11- در بعضی مواقع امکان دارد بر اثر زلزله ضامن دربهای آسانسورها در طبقات آزاد گردد این بدان معنی است شما بعد از باز کردن درب آسانسور کابین ان را مشاهده ننموده و در صورت عجله که خاص چنین مواقعی می باشد احتمال سقوط در چاله آسانسور برایتان محتمل می باشد .

نویسنده :  مهندس علیرضا سعیدی عضو هیت مدیره و سرپرست بخش اموزش و پژوهش جمعیت کاهش خطرات زلزله ایران ۱۳۸۳

 
+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

پدیده روانگرایی خاک و پدیده های مشابه

روانگرایی خاک (Liquefaction) پدیده ای است که بدلیل کاهش سختی و مقاومت خاک در اثر وارد آمدن نیروی زلزله یا یک بارگذاری سریع صورت می گیرد. روانگرایی خاک و پدیده های مرتبط با آن در زلزله های سالیان گذشته صدمات زیادی را در سراسر جهان وارد کرده اند.روانگرایی فقط در خاکهای اشباع صورت می گیرد. آب موجود بین ذرات خاک فشاری را به ذرات خاک وارد می کند که این فشار سبب می شود ذرات خاک بطور محکم بهم فشرده شوند. پیش از زلزله فشار آب نسبتآ کم است اما با وقوع لرزش زلزله فشار آب افزایش یافته بطوریکه ذرات خاک بسرعت در کنارهم شروع به حرکت می کنند. هرچند اغلب لرزش زمین سبب افزایش فشار آب منفذی می گردد اما فعالیت های مرتبط ساختمانی همانند انفجار یا آبگیری مخازن و بطور کلی تغییر در تنش ارتجاعی زمین از طریق بارگذاری و باربرداری نیز می تواند سبب روانگرایی در خاک گردد. همانگونه که در شکل مشاهده می کنید با وقوع روانگرایی مقاومت خاک کاهش یافته و توانایی خاک زیر پی برای حفظ پایداری ساختمانها و پلها از بین می رود.

 

 شکل 1


همچنین خاک روان شده پشت دیوارهای حائل می تواند سبب نشست و تخریب دیوار حائل گردد.چنانچه افزایش فشار آب منفذی در پشت سدها نیز میتواند سبب زمین لغزه و شکستن سدها گردد. روانگرایی خاک در بسیاری از زلزله های سالیان گذشته مشاهده شده است. به عنوان نمونه می توان به زلزله های آلاسکا (Alaska,USA,1964)، نیگاتا (Niigata,Japan,1964) ، لوماپرییتا (Loma Prieta,USA,1989) و کوبه (Kobe,Japan,1995) اشاره کرد.

 

شکل 2
 

شکل 3

 

بدلیل اینکه روانگرایی فقط در خاکهای اشباع صورت می گیرد این پدیده معمولا در مناطق نزدیک آب همانند رودخانه ها،دریاچه ها ،خلیج هاو اقیانوسها اثرات تخریبی بیشتری دارد. اثرات این پدیده عمده این در مناطق نزدیک آب شامل لغزش عمده خاک بسمت ساحل و فرونشست آن همانند دریاچه مرسید(Lake Merced) در ۱۹۵۷ و یا حرکت زمین و ایجاد ترک در ساحل دریا در اثر تنش اضافی همانند رودخانه موتاگوا (Motagua River) در زلزله ۱۹۷۶ گواتمالا می شود. صدمه به دیوارهای نگهدارنده بنادر و باراندازها با ایجاد فشار به خاک پشت آنها و هل دادن آن به سمت آب از دیگر صدماتی است که روانگرای در مناطق نزدیک سواحل ایجاد می کند بطوریکه در زلزله ۱۹۹۵ کوبه ژاپن روانگرایی خاک صدمه اصلی را به امکانات و تجهیزات بندر کوبه وارد کرد.

 

  شکل 4


پدیده های مشابه روانگرایی خاک

همانطوری که اشاره شد اصطلاح روانگرایی خاک معمولا برای معرفی تعدادی از پدیده های مشابه نیز بکار میرود. زیرا این پدیده ها اثراتی مشابه دارند و همین مسئله تشخیص آنها را از هم مشکل کرده است .این پدیده های مرتبط عموما به دو دسته زیر تقسیم بندی می شوند:

جریان روانگرایی (flow liquefaction)

پدیده ای است که در آن تعادل استاتیکی خاکهای رسوبی با مقاومت پسماند در اثر بارهای استاتیکی یا دینامیکی بهم می خورد. مقاومت پسماند مقاومت خاک روان شده است.برای مثال بار استاتیکی می تواند در اثر ساختمان جدیدی که روی شیب ساخته شده است سبب واردآمدن نیروی اضافی به خاک زیر پی گردد. زلزله ها ، انفجارات و شمع کوبی مثالهای از بارهای دینامیکی هستند که می توانند موجب جریان روانگرایی شوند. همچنین یکبار که پدیده روانگرایی در خاک روی داد خاک مستعد وقوع جریان روانگرایی است بطوریکه خاک مقاومت کافی را برای تحمل تنشهای استاتیکی همانند پیش از ناآرامی ندارد.

شکل 5

 

شکل 6



مشابه آنچه در شکل بالا دیده می شود یک اسکی باز پایداری استاتیکی خود را با هل دادن خود به سمت جلو در نقطه شروع بدست می آورد. بعد از یک ناآرامی اندک در ابتدا نیروی استاتیکی پیش برنده در اثر نیروی وزن (مؤلفه در امتداد افق نیروی ثقلی) بیشتر از نیروی اصطکاکی بین اسکی باز و برف می گردد و موجب شتاب یافتن اسکی باز به سمت پایین شیب می شود. بطور مشابه وضعیت ناپایدار ایجاد شده در اثر توزیع نیروی استاتیکی یا دینامیکی سبب شتاب یافتن و حرکت خاک می گردد. حرکت سریع و عظیم توده خاک از ویژگیهای این پدیده است. به عنوان نمونه می توان به تخریب مجموعه ساختمانی کاواگوشی که در جریان زلزله ۱۹۶۴ نیگاتای ژاپن اشاره کرد.

شکل 7



روانی مجدد (cyclic mobility)

این پدیده در اثر بارگذاری تکراری در خاکهای رسوبی با تنشهای برشی استاتیکی کمتر از مقاومت خاک روی می دهد. تغییر شکلهای ناشی از روانی دوره ای بطور افزایشی بدلیل تنشهای استاتیکی و دینامیکی در هنگام زلزله گسترش می یابد.
یکی از نتایج روانی دوره ای پخش جانبی (Lateral spreading) خاک روی نواحی کم شیب و صاف کنار دریاها و رودخانه است.زلزله سال ۱۹۷۶ گواتمالا سبب پخش جانبی خاک در سراسر کناره رودخانه مونتگوا شد. در زمین های صاف بدلیل فشار آب منفذی بالا ایجاد شده در اثر پدیده روانگرایی سبب جریان سریع آب در سطح زمین می گردد.این جریان هم در جریان زلزله و هم بعد از آن اتفاق می افتد.اگر جریان آب منفذی به اندازه کافی و به سرعت بالا بیاید سبب حرکت ذرات ماسه به سمت ترکها و روی دادن پدیده جوشش ماسه می گردد.این پدیده بیشتر در مناطقی که تحت تاثیر پدیده روانگرای قرارگرفته اند روی می دهد.

 
شکل 8
 
 
شکل 9

 



سایر منابع برای مطالعه

www.liquefaction.com
www.geotechnics.com
search in Liquefaction
Soils and Earthquakes
www.quake.wr.usgs.gov
www.mceer.buffalo.edu
  عمران ایران

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

زلزله


 شدت زمین لرزه

نگاه اجمالی:

در هنگام وقوع زلزله بارها با کلمه مقیاس ریشتر مواجه می‌شویم. شاید کلمه مقیاس مرکالی هم به گوشتان رسیده باشد. هر چند که کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. این دو مقیاس قدرت یک زلزله را از دو جنبه مختلف بیان کنند. از مقیاس ریشتر برای بیان بزرگی یک زمین لرزه یعنی مقدار انرژی آزاد شده طی یک زمین لرزه استفاده می‌شود.

مقیاس ریشتر:

اطلاعات مورد نیاز برای محاسبه بزرگی زمین لرزه را از لرزه نگار به دست می‌آورند. مقیاس ریشتر لگاریتمی است یعنی افزایش یک واحد در مقیاس ریشتر نشان دهنده افزایش ده واحدی در دامنه موج است. به عبارت دیگر دامنه موج در زلزله 6 ریشتری ده برابر دامنه موج زلزله 5 ریشتری است و دامنه موج 7 ریشتر 100 برابر زلزله 5 ریشتری است. مقدار انرژی آزاد شده در زلزله 6 ریشتری 7.21 برابر زلزله 5 ریشتری است.

بزرگترین زلزله ثبت شده:

بزرگترین زلزله ثبت شده 9.5 ریشتر شدت داشت، هرچند که مطمئناً زلزله‌های شدیدتری در تاریخ طولانی زمین روی داده است. عمده زلزله‌هایی که روی می‌دهد کمتر از 3 ریشتر قدرت دارند. زمین لرزه هایی که کمتر از 4 ریشتر شدت داشته باشند، نمی‌توانند ویرانی‌های چندانی به بار آورند. زلزله هایی که 7 ریشتر یا بیشتر قدرت داشته باشند، زلزله های شدیدی محسوب می‌شوند. مقیاس ریشتر فقط یکی از عواملی است که تبعات یک زلزله را بیان می‌کند.

قدرت زلزله:

قدرت تخریبی یک زلزله علاوه بر قدرت آن به ساختار زمین در منطقه مورد نظر و طراحی و مکان سازه‌های ساخت بشر بستگی دارد. میزان ویرانی‌های به بار آمده را معمولاً با مقیاس مرکالی بیان می‌کنند. دانشمندان می‌توانند درجه مقیاس ریشتر را درست پس از زمین لرزه و زمانی که امکان مقایسه اطلاعات از ایستگاه‌های مختلف زلزله نگاری به وجود آمده، معین کنند.

اما درجه مرکالی را نمی توان به این سرعت مشخص کرد و لازم است که محققان زمانی کافی برای بررسی اتفاقاتی که حین زمین لرزه روی داده است، در اختیار داشته باشند. هنگامی که تصور دقیقی از میزان خسارت های وارده به عمل آمد، می توان درجه مرکالی مناسب را تخمین زد.

آثار زلزله:

هنگامی که زلزله اتفاق می افتد از خود آثاری به جا می گذارد ،این آثار به شرح زیر است :

لرزش زمین وتخریب ساختمانها :

در اثر زلزله زمین به ارتعاش در می آید وهنگامی که ارتعاشات شدید باشد ،باعث تخریب ساختمانها می گردد.

میزان تخریب ساختمانها تابع کیفیت کارهای ساختمانی ، ترکیب خاک ،خصوصیات تکانهای زمین لرزه ، نیرو وجهت تکان می باشد. تکانهای قائمی که درمرکز بیرونی در نزدیکیهای آن مشاهده می شود ، کمتر از قطار امواجی که از مشخصات نواحی مجاور است ، موجب خسارت می گردد .امواج تولید شده به شدت به ساختمانهای ، بویژه دیوارهایی که به موازات آن است آسیب می رساند . این امواج دیوارها را بالا برده وبه آنها پیچ وتاب می دهد . امواجی که تحت زاویه 45 تا55 درجه به زمین می رسند خرابیهای شدیدی معمولاًبه بار می آورد.

سرعت موج در سنگهای سخت خیلی بیشتر از سنگهای سست ونرم است . امواج در طبقات ضخیم سنگهای سست ونرم مانند آبرفتهای دره ها ضعیف می گردند و حتی ممکن است از بین بروند .اما طبقه نازکی از سنگهای سست بر روی سنگهای سخت نمی تواند لرزه ها وامواج را مستهلک کند لذا طبقه مزبور ازروی سنگی که برروی آن قرار گرفته است بطور ناگهانی جستن می کند .در این صورت میزان تخریب بیشتر از ساختمانهایی است که روی طبقه سخت است . ساختمان سنگ نیز برروی موج می تواند بدینگونه تاثیر داشته باشد که امواج در جهت چین ها وطبقات سریعتر از جهت عمود بر آن انتشار می یابند. معمولاًخطرناکتر ازهمه کهریزهای سنگ ، طبقات نازک آبرفتها در ته دره ها ،سپس باتلاقها ، توربزارها ودر یاچه هایی که گیاهان آن را فراگرفته اندمی باشد . خطر زمین های خشک از زمین های اشباع شده از آب کمتر است.جنس مصالح ساختمانی نیز موثر است . ساختمانهای خشتی در مقابل ساختمانهایی که از آجر وملاط خوب ساخته شده باشندمقاومت کمتری از دارند. اسکلت بندی ، نوع مصالح ساختمانی ،طراحی ساختمان نیز از عوامل موثر در میزان تخریب ساختمان هستند.

معمولاً تخریب ساختمانها به صورتهای مختلف صورت می گیرد مثل فرو افتادن کتیبه ها ، دود کش ها ، بالکن ها ، تیغه ها تغییر شکل و فروافتادن بام پوش ها ، جابجائی تیرهای اصلی بام، ستونها ، چدا شدن اتصالات ، ترک خوردن دیوارها بصورت افقی،عمودی، قطری ، فروریختن راه پله ها ،بالکن ها و غیره.

تخریب ساختمانها ممکن است همراه با ایجاد حریق و آتش سوزی بر اثر انفجار لوله های گاز ،اتصالات برقی باشد.

بنابراین آثار تخریبی ساختمانها در هنگام زلزله نتیجه ارتعاشات سطح زمین ومربوط به نتایج غیر مستقیم آن است . چراکه اگر مرکز زلزله در مکانهای بسیار دور از مکانهای جمعیتی اتفاق افتد هیچ تخریب وحسارتی نخواهد داشت. همه تلفات وخسارات نتیجه آثار ثانوی زلزله است یا نتیجه تخریب ساختمانها و زیر آوار ماندنها است یا حریقهای بعداز زلزله است .

صداهای زلزله :

دراغلب موارد زلزله ها با صداهای خاصی همراه است که ایجاد وحشت می کند البته این صداها به غیر از صدای ناشی اززلزله است. تولید صداهای زلزله بخاطر ایجاد امواج ارتعاشی است که در اثرزلزله بوجود می آیند .صداهای زلزله در بعضی موارد شبیه رعد ، صدای صفیر باد یا خمپاره ، غلغل آب جوش ، انفجار گلوله های بزرگ توپ ، چرخهای قطار می باشد .صداهای زلزله گاهی جلوتر از موجهای زلزله است ولی ممن است نسبت به آن تاخیر داشته باشد .ممکن است صدای شدید زیر زمین هیچ زلزله ای را در پی نداشته باشد یا همراه زلزله ای خفیف باشد

نورهای زلزله :

در هنگام وقوع بعضی زلزله ها آثار نورانی مختلفی از خود مثل نور افشانی آسمان برق ، جرقه های نور وامثال ان دیده شود. اگر چه پاسخ مناسبی برای آن داده نشده ویا نیافته اند همانند نورهای که در مناطق کوهستانی ویا سطح دریا ها که جمعیت نیست مشاهده شده است ولی به عقیده دانشمندان این نورها اثرات ثانوی زلزله است به خصوص در سطح مراکزمسکونی وشهرها.

لرزش های دریا یا تسونامی :

زمانی که کانون زلزله در کف دریا یا نزدیک آن باشد ، امواج متعددی را درآب تولید می کند که به نام تسونامی معروف است . این امواج به بدنه کشتی ها برخورد وموجب ارتعاش آنها می گردد.اگر تکان قائم باشد ، کشتی ناگهان بالاآمده وبعد پایین می رود وتحدبی درآب مشاهده می شود .

گر مرکز بیرونی نزدیک کرانه باشد ، درهنگام نخستین تکان آب دریا عقب می رود وسپس با موجی قوی به ساحل می ریزد وموجب تخریب و زیانهای شدید می شود .

تغییر مشخصات آب چشمه ها :

به علت وقوع زلزله معمولاً در وضع چشمه ها وچاهها تغییراتی بوجود می آید . چراکه بر اثر ارتعاش مجاری زیررمینی آب تنگ یا گشاد ویا مسدود می گردد . چراکه هنگام زلزله طبقات زمین جابجا می گردد . ممکن است چشمه ها ی جدید ایجاد گردد یا به علت لغزش های زمین ممکن است مجاری قدیمی آب بسته شود ودر جائی دیگر جاری شود یا طبقات نفوذ ناپذیری که طبقات آبدار روی آنها قرار دارد شکاف بردارد وآب به اعماق زمین رفته وموجب خشکیدن چشمه ها گردد.

دمای آب چشمه ها ممکن است براثر مخلوط شدن با چشمه های معدنی دیگر تغییر نماید چنانکه در سوئیس اتفاق افتاد.

ایجاد شکاف وگسل :

هر نوع زلزله ای ، هراندازه کم اهمیت باشد باز شکافهایی در پوسته زمین ایجاد می کند و در ناحیه مرکز زلزله بیشتر مشاهده می شود .شکافها گاهی بصورت شعاعی از یک مرکز می باشد اما بیشتر بی نظم بوده ودر جهات مختلف پراکنده است.شکاف دردامنه کوهها در جهت دامنه ودر کرانه ودر طول آن ایجاد می شود . پهنای شکافها از 20سانتیمتر تا 10یا15 متر هم مشاهده شده است وطول چند کیلومتر .این شکافها با نخستین تکانها بوجود می آید وممکن است در تکانهای بعدی بیشتر شود .گاهی گسله ها ی هم ایجاد شده است نمونه گسل سن اندریاس 1906.

اگر شکافها از آبرفتهای کف دره یا دشت عبور کند در عمقی از این آبرفت آب وجود داشته باشد با خود گل وگاهی گازهایی راکه در هوا مشتعل می گردد ،خارج می شود.

زمین لغزش :

این پدیده عمدتاً توسط زلزله ایجاد می شود ودر اثرآن حجم بزرگی از خاک وسنگ در مناطق دارای شیب تند به سمت پائین حرکت می کند البته بعضی از آنها ناشی از اشباع منطقه از آب می باشد . این پدیده می تواند خطرات زیادی مثل مدفون نمودن روستاها یا شهرها زیر خروارها خاک وسنگ ایجاد نماید .( زمین لغزه پورت رویال جامائیکا 1962 )در بعضی مناطق زمین لرزه منجر به فرونشستن زمین به عمق 60 متر هم شده است در لیسبون در 1755اسکله ای با جمعیت زیاد فرو نشست . سنگریزش هم گاهی وقتها ناشی از زلزله است.

آبگونگی یا روانگرایی:

اگر در عمق کمتر از 8 متری سطح زمین خاک از ماسه های یکدست سستی که ازآب اشباع است تشکیل شده باشد ، ممکن است در اثر زلزله شدید رفتار این خاک مانند رفتار یک سیال باشد. یعنی خاک بصورت فوران وجوشش گل وماسه در سطح زمین پدیدار می گردد ، درنتیجه اگر ساختمانی بر روی این زمین واقع باشد ، فرو می ریزد.

رویداد زلزله در شهرهای بزرگ مثل تهران می تواند یک تراژدی غم انگیز ایجادنماید که خاطره این تراژدی برای سالها دراذهان باقی بماند .زیرا زلزله می تواند تاسیسات حیاتی مهم مانند بیمارستانها مراکز آتشفشانی ،امداد وغیره را بخطر اندازدویامنجر به به قطع برق ،آب، تلفن، گاز ویاویرانی ساختمانها ،راهها ، خیابانها وبسته شدن آنها شود.که خود این عوامل می تواند خسارات اقتصادی ،اجتماعی ،روانی مهلکی ایجادنماید.

چند عامل وجود دارد که شهرها رادرمقابل زلزله آسیب پذیر می نماید.نوع ساختمانها ومصالح وفرم واسکلت بندی بکاررفته درآنها ،نوع جنس وساختمان زمین زیر شهر ،تراکم جمعیت شهر . درعوض وجود عواملی می تواندخطرات وخسارات ناشی ازرلزله را کاهش دهد مثل پارکها ، فضاهای باز، وجود مراکز امدادی مناسب ، بیمارستانها ، آتش نشانیها ، شبکه های حمل وارتباطی مناسب ، همکاری مناسب بین مردم وآموزشهای لازم قبل از زلزله . استفاده مناسب از مراکز امدادی ،آموزشی ، تفریحی برای اسکان زلزله زدگان.

پیش بینی زلزله

منظور از پیش بینی زلزله یعنی اینکه زلزله در کجا و چه زمانی و با چه قدرتی ممکن است اتفاق بیافتد . اینکه زلزله ها در کجا رخ میدهند امروز کما بیش قابل پیش بینی است . اما اینکه کی و با چه قدرتی هنوز در پرده ابهام است . با اینکه انسان در صدد پیش بینی حوادث طبیعی از جمله زلزله با توجه به قرائن هست و از آروزهای بشر محسوب می شود اما هنوز دانشمندان نا امیدانه در تلاشند تا راهی برای پیش بینی حوادث کنترل نشدنی چون زلزله بیابند.

سابقه پیش بینی زلزله بر می گردد به زمان امپراطوریهای چین که از منجمین می خواستند تا زلزله ها را یش بینی نمایند چرا که در تصور مردم چین زلزله نشانه خشم خداوند بر امپراطور است.

امروز کشورهای پیشرفته و صاحب علم ودانش دانشمندان خود را موظف نموده اند تا دراین زمینه دست به کاوش بزنند ولی هنوز به نتایج امیدوار کننده نرسیده اند .در هر حال پژوهشگران با تحت نظر قرار دادن تغییرات ژئو فیزیکی ، ژئو شیمیایی ، زیست شناختی در مناطقی که احتمال زلزله می رود سعی کرده اندبه شواهد علمی دست یابند . اگر چه پاره ای از زلزله ها با توجه علائم از قبل پیش بینی شد واز خطرات ان کاسته شد اما وجود همان علائم در جای دیگر یا عدم وجود هر یک از علائم فوق نتوانسته موفقیت آمیز باشد.

یکی از علائمی که در پیش بینی مورد استفاده قرار می گیرد تجزیه و تحلیل پس لرزه ها است . چنانکه در شهر اورویل کالیفرنیا زلزله سنج ها تعداد زیادی از زلزله ها ی کوچک و معینی با بزرگی 4.7 را ثبت کرده بودند و تعداد زلزله های کوچک در حال افزایش بود و بر همین اساس متخصصان توانستند زلزله را پیش بینی نمایند و در اوت 1975 زلزله ای با بزرگی5.7 اتفاق افتاد .

با وجود این زلزله های مرگباری اتفاق افتاده اند که ازقبل زلزله های نداشته اند و یا درمناطقی که یک دوره آرامش فعال را پشت سر گذاشته اند زلزله ای اتفاق افتاده است.

در هر حال برای پیش بینی زلزله وجود علائمی لازم است :

کاهش لرزش های کوچک زمین :

لرزش های دائمی زمین توسط دستگاههای زلزله نگار ثبت می شوند. علت این امر افزایش حجم سنگ قبل از گسیختگی است که منجر به ایجاد درزها و شکافها در داخل سنگ می شود واین در باعث می شود تادر سنگ در معرض تنش خواص فیزیکی متفاوتی پدید آید که کاهش امواج زلزله وتغییر سرعت انتشار از اهم آنها است که بنا بر فرضیه انبساط است که سبب کاهش امواج زلزله می شود ولی هدایت الکتریکی و قابلیت نفوذ افزایش می یابد .

تغییر شکل پوسته زمین:

اکثر زلزله ها ی بزرگ در اثر شکستن ناگهانی بخشی از پوسته جامد زمین که مانع از حرکت آزاد ورقه های تشکیل پوسته شده اند ، ایجاد میگردد . لذا بر اساس نظریه فوق نقاط مشخصی روی زمین نسبت به یکدیگر تغییر مکان نسبی می دهند و هرچه به زمان شکستن سنگها نزدیکتر می شود دراین وضعیت تغییراتی ایجاد می شود .

تغییر سطح آب چاهها :

این تغییر بر اثر تغییر دما و در اثر کاهش یا افزایش فشار بر حفره های خاک بوده که باعث پائین رفتن سطح آب چاه یا فوران آب یا خشکیدن سطح چاه و چشمه یا تغییر دمای آن می شود .

افزایش فاصله زمین در محل شکستگی ها و گسل ها :

با اندازه گیری فاصله بین شکستگیها و کنترل شکاف گسل ها با استفاده از دستگاههای اندازه گیری دقیق یا عکس ها ی ماهواره ای و هوائی می توان به تغییرات درون زمین پی برد.

تغییر دمای زمین وخروج گازها :

تغییر دمای زمین وخروج گازهایی مثل رادون و آرگون که سبب خارج شدن حیوانات از سوارخها و لانه های خود می شود. تغییرات شیمیایی در آب چشمه ها و تغییرات شدید در گازهای طبیعی خروجی از زمین نیز می تواند از علائم زلزله باشد.

تغییر مقاومت الکتریکی در سطح زمین :

تغییر در ویژگیهای زمین مانند میدان مغناطیسی ومیدان الکتریکی

رفتار حیوانات :

مارها به سطح زمین می آیند . خرگوشها و موشها از لانه های خود فرار می کنند . حرکات عجیب و غریب اسب ها و خوکها غیره گرچه این حرکات از نظر علمی مشخص نیست . شاید ارتعاشات و امواج را حس می کنند.

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

زلزله توهوکو-سندای با بزرگای ۹ در تاریخ ۱۱-مارس-۲۰۱۱

ژاپن، یکسال بعد: زلزله توهوکو-سندای با بزرگای ۹ در تاریخ ۱۱-مارس-۲۰۱۱، چه درسهایی باید در تهران از این زلزله می اموختیم؟

یکسال پس از وقوع بزرگترین زلزله تاریخ ژاپن که از بزرگترین زلزله های ثبت شده در تاریخ بشر نیز بود، درسهای بسیاری از این رخداد و سونامی بعد از آن وجود دارد که در سطح جهان حایز اهمیت برای مرور و یادگیری است که می توان از خسارتبار ترین زلزله تاریخ بشر (بانک جهانی خسارت آن را 235 میلیارد دلار براورد کرد) در یکی از پیشرفته ترین کشور های صنعتی جهان در یکسال گذشته آموخت. در نوشته حاضر ابتدا به مشخصات این رویداد می پردازیم و سپس به برخی از مهمترین درسها و تبعات این زلزله اشاره می شود.

1- معرفی : زمینلرزه توهوکو، سندای ژاپن در در ساعت 14:46 روز جمعه ۱۱ مارس ۲۰۱۱- ۲۰ اسفند ۸۹- به وقت محلی با بزرگای 9.0 در ۱۲۵ کیلومتری شرق ساحل هونشو ژاپن و ۳۸۰ کیلومتری توکیو بخش های وسیعی از ژاپن و قسمتهایی از شرق چین و روسیه را به لرزه درآورد. کانون زلزله در ژرفای 25 کیلومتری، و گسلش زمینلرزه ای در محدوده ای به مساحت حدود 400 کیلومتر در حدود 200 کیلومتر رخ داد. زمان گسیختگی گسلش 173 ثانیه (نزدیک به سه دقیقه) طول کشید و زلزله در پهنه فرورانش ورقه اقیانوسی آرام به زیر ورقه ژاپن به وقوع پیوست.

2- تلفات و خسارتها: این زلزله بر اساس آمار رسمی با 15850 کشته ، 6011 مجروح و 3287 ناپدید و تخریب یا آسیب به 125 هزار ساختمان و 4.4 میلیون ساختمان که با قطع برق و 1.5 میلیون ساختمان که با قطع آب مواجه شدند، مهمترین رویداد های مخرب لرزه ای تا کنون در ابتدای سده بیست و یکم در دنیای پیشرفته صنعتی است. وقوع انفجار و تخریب نیروگاه هسته ای فکوشیمای شماره 1 (فوکوشیما دائیچی) –که در نهایت در سطح خرابی 7 از 7 و مشابه فاجعه نیروگاه هسته ای چرنوبیل در 26 آوریل 1986 -و آلودگی رادیو اکتیو در محدوده نیروگاه و آسیب های وارده به محیط زیست و همچنین مشکلات ایجاد شده ، مهمترین مساله وابسته به این زلزله بود. وقوع سونامی خسارتهای زیادی به شهرستانهای ایواته و بخش واکابایاشی وارد کرد، به نحوی که در روزهای اول 9500 نفر در شهر ساحلی مینامی سانریکو گم شدند و اجساد حدود بیست درصد از نا پدید شدگان در ماه بعد از رخداد یافته شده و بعضی نیز همچنان در شمار ناپدید شدگان باقی ماندند.

3- زلزله شناسی و تاریخچه لزه خیزی ژاپن : این زلزله از نظر رده بندی های علمی زلزله شناسی از رده زلزله های بزرگ (با بزرگای بیش از 8)است . بخش مهمی از تلفات و خسارتهای این زلزله به وقوع سونامی پس از رویداد اصلی مربوط بود. زلزله توهوکو، سندای -۲۰۱۱- بزرگترین زمینلرزه ثبت شده در تاریخ ژاپن از نظر اندازه بزرگای زمینلرزه است. ژاپن سرزمینی است که با رخداد زمینلرزه های مهم و مخرب شناخته می شود. از تاریخ زمینلرزه های ژاپن می توان از این رویداد های مهم یاد کرد: زلزله اول سپتامبر ۱۹۲۳ کانتو ژاپن با بزرگای 7.9، که با خسارت و آتش سوزی وسیع در شهر توکیو همراه بود و موجب ۱۰۵ هزار نفر کشته شد و زمینلرزه ۱۷ ژانویه ۱۹۹۵ کوبه- هانشین - با بزرگای 6.9 که با 6434 نفر تلفات همراه بود. ضمنا هم از نظر اندازه و هم رخداد سونامی پس از وقوع زلزله، زمینلرزه ۱۱ مارس ۲۰۱۱ با زمینلرزه ۲۶ دسامبر ۲۰۰۴ - پنجم دیماه ۱۳۸۳- سوماترا در شرق اندوزی قابل مقایسه است. در آن زلزله متاسفانه بیش از ۳۰۰ هزار نفر در اندونزی و کشور های حوزه اقیانوس هند کشته شدند.

4- مدیریت سانحه : ژاپن کشوری با 128 میلیون جمعیت (براورد ابتدای 2012) است. دولت ژاپن پس از وقوع این زلزله در پهنه زلزله زده اعلام وضع فوق العاده کرد و سامانه های حمل و نقل - مترو، کشتی رانی، و قطارهای سریع السیر شینکانسن - فعالیت خود را در سندایی و توکیو در ساعات اولیه پس از رخداد متوقف کردند. در سندایی سامانه های ارتباطی موبایل و همچنین فعالیت ۴ نیروگاه هسته ای متوقف شد. شش مورد آتش سوزی در ساعت های اولیه از پهنه رومرکز مهلرزه ای گزارش شد که یکی مربوط پالایشگاهی در نزدیکی توکیو بود. امواج سونامی حاصل از رخداد زلزله تقریبا به تمام کشور های حاشیه اقیانوس آرام -از فیلیپین تا اندونزی، نیوزیلند، کالیفرنیا و هاوایی در آمریکا و … -رسید. آژیر هشدار سونامی از ژاپن تا مناطق ساحلی تمامی کشور های اقیاوس آرام به مردم هشدار داد تا ساحل را ترک کنند. از آنجا که سرعت امواج حاصل از سونامی حدود ۹۵۰ کیلومتر در ساعت است، بنابراین می توان براورد نمود که امواج حاصل از سونامی حدود ۸ دقیقه طول کشیده تا به نزدیکترین نقطه ساحل سندایی - در غرب کانون زلزله - برسد، بنابراین سامانه های هشدار تا حد زیادی توانسته اند جان بسیاری از مردم را نجات دهند. با این حال حداقل در سه شهر سندای، ایواته و مینامی سانریکو سیل حاصل از سونامی مردم را به همراه وسایل، خودروها، و هرچه که در مسیر سیل بود با خود برد. در مدیریت بحران در رویداد 11 مارس 2011، یکی از عوامل مهم یاری دهنده به مدیران بحران در ژاپن رفتار مناسب مردم و پیروی آنها از فرامین مدیران بحران و رفتار اخلاقی و همبستگی اجتماعی و روحیه دیگر دوستی و در یک کلام سرمایه اجتماعی (Social Capital) در این کشور بود. هجوم نیاوردن برای کمک، فداکاری در جاهایی که امداد به دیگران اولویت داشت و در نظر گرفتن نفع جمعی از فاکتور های مهم برای کمک به مدیران بحران در ژاپن برای کنترل پیامدهای ناشی از زلزله و سونامی 11 مارس 2011 بود.

5- رآکتور های هسته ای و فاجعه فوکوشیما: ژاپن کشوری است که 55 رآکتور هسته ای دارد. اولین نیروگاه هسته ای ژاپن به کمک شرکت های انگلیسی در سال 1973 آغاز به کار کرد و سپس با کمک فناوری ایالات متحده این نیروگاهها در ژاپن توسعه یافت. هر چهار رآکتور نیورگاه فوکوشیمای شماره یک دچار انفجار شد، البته راکتور شماره 3 در این نیروگاه آسیب بیشتری دید و آلودگی گسترده تر و عمیقتری –به دلیل ذوب شدن میله های سوخت داخل رآکتور و آلودگی محیط به پلوتونیوم به دلیل این سانحه- به جای گذاشت. شرکت نگهداری و بهربرداری از نیروگاه فوکوشیما ، شرکت برق توکیو TEPCO بود که در گزاشهای بعد از سانحه متهم به سو مدیریت و عد اطلاع رسانی به موقع شد. علاوه بر این در گزارشها آمده بود که مقرر بود که نیروگاه هسته ای فوکوشیما دائیچی در تاریخ اول فوریه 2011 به حالت خاموش-ایمن از رده خارج شود که ظاهرا به دلیل مسائل اقتصادی و ترس از ضررهای مالی حاصله شرکت تپکو از این کار اجتناب کرده بود. به هر حال در هنگام زمینلرزه و به طور خودکار، نیروگاه فوکوشیما دائیچی و یازده نیروگاه دیگر ژاپن به حالت خاموش-ایمن درآمدند که به دلیل از کار افتادن سامانه های خنک کننده رآکتور های این نیروگاه (به علت ورود امواج آب و فضولات ناشی از سونامی با ارتفاع حدود 12 متر به خنک کننده های رآکتورها ، که براورد شده بود ارتفاع آب ناشی از سونامی احتمالی هیچگاه به بیش از 9 متر نرسد!)، یکی پس از دیگری دچار انفجار شده و مساله ای مهم و خبر ساز ایجاد کردند که در ماههای پس از زلزله در حد خود رخداد زلزله خبرساز بود. به دلیل الودگی های ایجاد شده، دولت ژاپن جمعیت 140 هزار نفری ساکن در محدوده 20 کیلومتری اطراف نیروگاه را تخلیه نمود و به مردم برای تردد در شعاع 30 کیلومتری آن و به کشاورزان در شعاع 60 کیلومتری آن هشدار آلودگی داد. براورد های وزارت انرژی ایالات متحده در اوایل اردیبهشت ماه 90 نشان داد که محدوده تحت تاثیر آلودگی در این زلزله باید تا گستره 80 شعاع کیلومتری اطراف نیروگاه فوکوشیمای دائیچی در نظر گرفته شود.

6- تبعات داخلی و جهانی انفجار در نیروگاه هسته ای فوکوشیما: در پی این زلزله موج جدیدی بر علیه توسعه نیروگاههای هسته ای در ژاپن و سایر نواحی لرزه خیز جهان برخواست. این سوال مهم مطرح شد که چرا کشوری 128 میلیونی که در معرض رخداد زمینلرزه ای با بزرگای 9.0 می تواند باشد، باید 55 رآکتور هسته ای داشته باشد؟ در تاریخ 6 مه 2011 – 16 اردیبهشت 1390 – نخست وزیر ژاپن آقای نائوتو کان اعلام کرد که از آنجا که انتظار نمی رود که نیروگاه هسته هامائوکا Hamaoka واقع در جنوب غرب توکیو در یک زمینلرزه با بزرگای 8 یا بیشتر – که احتمال رخداد آن در این منطقه در 30 سال آینده بیش از 87% براورد شده بود- به خوبی پایداری نماید، لذا شرکت برق چیبو CETPCO در حال بررسی است تا این نیروگاه را نیز از رده خارج نموده و به حال ایمن-خاموش درآورد. ضمن اینکه در ژانویه 2012 دانشمندان در دانشگاه توکیو اعلام کردند که برپایه براورد های احتمالی جدید، بعد از رخداد زلزله 11 مارس 2011، احتمال رخداد زلزله اصلی (با بزرگای بیش از 7) را در منطقه نزدیک توکیو، در بازه زمانی 5 ساله می دهند که بسیار کوتاهتر از براورد قبلی (30 سال) است. از سوی دیگر در عرصه بین المللی نیز ، دو هفته بعد از زلزله توهوکو، سندای ژاپن و وقوع فاجعه هسته ای فوکوشیما، حزب طرفدار محیط زیست آلمان که از برنامه های اصیلش مخالفت با 17 رآکتور هسته ای این کشور (و به ویژه تمرکز تبلیغاتی بر مساله انفجار های نیروگاه هسته ای فوکوشیما در ژاپن ) و طرفداری از برنامه های زیست محیطی است، در ایالت بادن که در طی 58 سال گذشته به طور سنتی در اختیار حزب محافظه کار دمکرات مسیحی –CDU- بود، به پیروزی رسید. خانم مرکل صدر اعظم آلمان پس از این شکست در انتخابات محلی ، اعلام کرد که دولت آلمان برنامه ای راهبردی را دنبال می کند تا ظرف 11 سال – تا سال 2022- آلمان منابع انرژی های پاک و تجدید پذیر و سازگار با محیط زیست را به طور کامل جایگزین انرژی هسته ای در این کشور کند و استفاده از انرژی هسته ای برای تولید انرژی –در نیروگاههای هسته ای- را متوقف خواهد کرد. یاد آور می شود که آلمان با استقرار 21164 توربین بادی و تولید 26 گیگا وات برق از این طریق در صدر کشورهای جهان در استفاده از انرژی باد به عنوان یک منبع تجدید پذیر انرژی قرار دارد و بیش از 90 هزار آلمانی در صنعت انرژی بادی این کشور کار می کنند. در طی سال 2010 کشور های آلمان و اسپانیا در اتحادیه اروپا در صدر کشور های اروپایی قرار داشتند که ظرفیت استفاده از انرژی باد خود را افزایش دادند. البته در این مورد سوالاتی هم در مورد این تصمیم دولت خانم مرکل در اروپا مطرح است، به این ترتیب که می خواهند با تجهیزات و نیروگاههای هسته ای موجود خود چه کنند؟ و آیا دولت آلمان تا سال 2022 می خواهد تمام تجهیزات نیروگاهی خود را به کشورهای دیگر (بیشتر کشور های در حال توسعه و دنیای سوم) صادر کند؟ (که در این صورت فقط جابه جا کردن صورت مساله در دنیا و صرفا دورکردن آن از آلمان خواهد بود و نه حل آن) و آیا قرار است از کشور های با فناوری هسته ای نظیر فرانسه نیز برق هسته ای وارد کنند یا نه؟ (که اگر پاسخ مثبت باشد، درآن صورت همچنان بخشی از نیازهای خود را از برق هسته ای تولید شده در کشورهای دیگر تامین خواهند کرد).

7- یکسال بعد از زلزله مارس 2011 : چه چیزی تغییر کرده است؟

• نقش زنان: در کشور امپراطوری و بیشتر مرد سالار زاپن، زلزله 2011 موجب شد تا زنان به ویژه در مناطق دور افتاده نقش های کلیدی و مهتری در اداره امور خانواده به عهده بگیرند. زنان روستایی درمنطقه سردسیر توهوکو شامل استانهای اکیتا، آوموری، فوکوشیما، ایواته، میاگه و یاماگاتا (که همگی تحت تاثیر زلزله و سونامی 2011 و انفجار وآلودگی حاصل از نیروگاه هسته ای فوکوشیما قرار گرفتند) معمولا در کارهای سختی مانند کشاورزی و ماهیگیری فعال بودند که این دو بخش اقتصادی تحت تاثیر زلزله و به ویژه آلودگی های ناشی از انفجار نیروگاه فوکوشیما آسیب بسیار دیدند و به ناچار زنان در بخش های دیگر برای کمک به اقتصاد خانواده مشغول شدند. بخشی از این زنان در اعتراضات به مساله نیروگاه فوکوشیما در تحصن های برگزار شده در توکیو در ماههای اکتبر-نوامبر 2011 (مهر و آبان 90) نیز مشارکت کردند.

• افزایش بی اعتمادی، آسیب مهم انفجار در نیروگاه هسته ای فوکوشیما: از انجا که انفجار در رآکتور های نیروگاه هسته ای فوکوشیما در اثر زلزله و سونامی 11 مارس 2011 مهمترین تخریب و انفجار در اثر زلزله در جهان است، به نظر می رسد که تبعات روانی این حادثه از مسایل فنی و زیست محیطی ناشی از ان کم اثر تر نبوده است. افزایش آمار خودکشی در منطقه پیرامون نیروگاه گزارش شد و اینکه حتی در بیرون زون 60 کیلومتری (شعاع پهنه حفاظتی اعلام شده از سوی دولت زاپن در پیرامون نیروگاه هسته ای فوکوشیما) نیز بعضی از کشاورزان همچنان نگران آلودگی زمینها و محصولات خود – حتی در فاصله 100 کیلومتری از نیروگاه- هستند.

• صادرات تجهیزات هسته ای به کشورهای در حال توسعه، پس از انفجار نیروگاه هسته ای فوکوشیما: در ماه گذشته میلادی (فوریه 2012) کمیسیون روابط خارجی مجلس نمایندگان ژاپن، صادرات تجهیزات نیروگاهی هسته ای را به ویتنام و اردن مصوب کرد. توافقات دیگری با هند، بنگلادش و ترکیه برای ساخت و نگهداری نیروگاههای هسته ای در این کشورها توسط شرکت های ژاپنی انجام شده است. فعالان محیط زیست در ماههای اخیر به خطرهای این نوع معاملات و هزینه های بالا و دراز مدت آنها برای سلامتی انسانها در ژاپن بسیار پرداخته اند. آلودگی محدوده نیروگاه هسته ای فوکوشیما باعث شد تا بیش از 150 هزار نفر از ساکنان محدوده پیرامون نیروگاه مجبور به مهاجرت شوند و ده ها هزار هکتار از زمینهای اطراف نیروگاه آلوده اعلام شوند. مهم آن است که علی رغم ارزانی نسبی استفاده از فناوری هسته ای برای تولید انرژی – که مورد توجه کشور های فقیر و در حال توسعه هم قرار گرفته است – در صورت آلودگی منطقه به مواد رادیو اکتیو، مدت زمانی حدود 350 سال باید منطقه را غیر قابل دسترس در نظر گرفت و از سوی دیگر اختلالات ژنتیکی در انسانهای آلوده شده به این مواد می تواند تا چند نسل ادامه یابد. متاسفانه در کشورهای در حال توسعه کمتر به چنین تبعات درازمدتی به عنوان پارامتر حساس برای تصمیم گیری توجه می کنند. از سوی دیگر کشور کره جنوبی در ماههای گذشته با امارات متحده عربی برای تاسیس یک نیروگاه هسته ای قراردادی امضا کرد و در حال حاضر در حال رقابت با ژاپن برای امضای قرارداد با فنلاند به همین منظور است.

• مشکلات اقتصادی و بیکاری برای آوارگان زلزله و سونامی و محدوده نیروگاه فوکوشیما: 9 ماه بعد از زلزله مارس 2011، خانوارهای آواره شده اززلزله و سونامی و محدوده نیروگاه هسته ای فوکوشیما در شهر های دیگر مستقر شده ولی از نظر اقتصادی همچنان متکی به کمک های دولتی هستند. ده های هزار نفر از ساکنان مناطق ساحلی شمال شرق ژاپن که در کارخانه های ساخت اتوموبیل و قطعات الکترونیکی – بیشتر برای صادرات – کار می کرده اند، با تعطیلی کارخانه های خود مجبور به مهاجرت شدند. بانک جهانی خسارت زلزله و سونامی 11 مارس 2011 را 235 میلیارد دلار براورد کرد که به این ترتیب ، این رخداد خسارت بار ترین رخداد سانحه طبیعی در تاریخ بشر بوده است.

• خسارت اقتصادی در اروپا به عنوان پیامد زلزله و سونامی و انفجار در نیروگاه فوکوشیما: در پی تصمیم دولت آلمان برای کنارگذاشتن استفاده از برق هسته ای در طی 11 سال آینده، که در پی انفجار در نیروگاه هسته ای فوکوشیما در اردی بهشت ماه 90 از سوی خانم مرکل صدر اعظم آلمان اعلام شد، شرکت تولید برق و تولید کننده تجهیزات نیروگاهی E.ON آلمان نسبت به پیامدهای هزینه ای چنین تصمیمی هشدار داد. شرکت مذبور به همراه شرکهای تولید برق RWE، Vatenfall و EnBW برنامه خود برای کاهش حدود 20 هزار شغل در جهت مقابله با وضعیت سخت اقتصادی پیش رو اعلام کردند. شرکت E.ON کاهش در حدود 3 میلیارد یورو در ارزش این شرکت را پیش بینی کرد و و اعلام کرد که برای مقابله با چنین مشکلی 11 هزار نفر از پرسنل خود را در ماههای آینده در سطح جهان اخراج خواهد کرد. سه شرکت دیگر نیز اعلام کردند که به دلایل مشابه با حدود 10 هزار نفر از کارکنان خود در سال 2012 قطع همکاری خواهند کرد. • برنامه های جدید آموزش امدادگران برای شرایط مشابه در ژاپن: در ماههای بعد از زلزله مارس 2011 ، سازمانهای امدادی ژاپن برنامه های آموزشی جدیدی برای پرورش امدادگران متخصص و کارآزموده برای مواجهه با شرایط مشابه تدوبن و اجرا کردند. مثلا سازمان غیر دولتی "قایق صلح" برنامه جدیدی برای پرورش رهبران تیمهای داوطلب امداد اجراکرد. دراین برنامه با هدف تربیت 4000 نفر رهبر تیم امدادی ژاپنی و بین المللی برنامه ای آموزشی 8 روزه از روز 5 نوامبر 2011 آغاز شد. این برنامه با هدف پرورش رهبران مراکز داوطلبان امدادگر در هنگام سوانح طبیعی و انسانی و ایفای نقش ارتباطی بین این مراکز و دولت های محلی و مرکزی و همچنین مدیریت تیم های داوطلب امداد در هنگام سوانح اجرا شد. این برنامه های آموزشی 8 روزه با اجرای یک تمرین دو روزه مدیریت یک تیم امدادی واطلب از سوی افراد تحت اموزش خاتمه می یابد.

• افزایش واردات چوب به منطقه توهوکو برای بازسازی منازل: در ژاپن که کشوری عمدتا پوشیده از جنگل است (دو سوم آن با جنگل پوشیده شده است) همچنان منازل مسکونی زیادی با چوب ساخته می شود. تا بیست سال قبل بزرگترین وارد کنند چوب در دنیا بود ولی از سالهای پایانی دهه 90 میلادی با کاهش رونق در ساخت خانه های چوبی، به تدریج واردات چوب خود را کاهش داد. در سال 2011 ژاپن پنجمین وارد کننده چوب در دنیا بود ولی همچنان 70% چوب مورد نیاز خود را از خارج از کشور- به ویژه از مالزی و اندونزی- وارد می کرد. آمار وزارت کشاورزی،جنگل و ماهیگیری ژاپن نشان می دهد که واردات چوب به ویژه در منطقه های آسیب دیده از زلزله و سونامی، در ماه آوریل 2011 تا 420 هزار متر مکعب (با رشد حدود 70% نسبت ماه فوریه 2011) رسیده است. اخیرا صادر کنندگان چوب از استرالیا، آمریکا و چین با کاهش قیمتهای چوب صادراتی خود به رقابت به تولید کنندگان ژاپنی و سایر صادر کنندگان به بازار ژاپن رفته اند.

8- جمع بندی: ژاپن کشور سانحه خیز است و زمینلرزه، سونامی و پیامدهای ناشی از آنها در زلزله 2011 به عنوان خسارت بار ترین رخداد – از نظر اقتصادی – در تاریخ بشر محک خوبی از میزان آمادگی این کشور بود. پیشرفته بودن ژاپن از نظر علم و فناوری و رشد اجتماعی و اهمیت به آموزش در این کشور از نکته های مهم برای کنترل پیامدهای منفی فاجعه 11 مارس 2011 بود. گرچه در همین کشور نیز مشخص شد که اولا توجه صرف به نفع اقتصادی، می تواند به فاجعه ای همچون انفجارهای پی در پی در نیروگاه هسته ای فوکوشیما بیانجامد و حتی بعد از رخداد نیز این کشور در صدد صدور این تجهیزات خطرناک به کشور های درحال توسعه باشد. صرف نظر از بعد غیر اخلاقی چنین تصیمیم هایی، عدم دور اندیشی در کشورهای درحال توسعه و نیاز فوری کنونی به انرژی نیز شاید وسیله ای برای توجیه این رفتارها باشد، گرچه با راه حلهای درازمدت که می تواند در ابتدا پر هزینه تر بنمایند، هم ژاپن و هم تمامی کشورهای دیگر جهان می توانند به تدریج نیاز به فناوری های پرخطر هسته ای را با توسعه فناوری های مرتبط با انرژی های پاک جایگزین کنند. زلزله 11 مارس 2011 همچنین زنگ هشدار مهمی برای شهر توکیو و منطقه پیرامون آن – به عنوان یکی از مهمترین کلانشهرهای در معرض خطر زلزله در جهان در کنار شهرهای تهران، استانبول، جاکارتا و لس آنجلس – بود. زلزله شناسان براورد زمان احتمالی برای رخداد زمینلرزه مهم بعدی را در محدوده توکیو، بعد از رخداد زلزله 11 مارس 2011 از 30 سال به 5 سال کاهش دادند. این مساله و اینکه چنین زمینلرزه ای با بزرگای 9.0 در شمال شرق ژاپن اساسا از سوی زلزله شناسان غیر قابل انتظار بود، هشدار مهمی برای زلزله شناسان در سراسر جهان (به ویژه در تهران) است تا در روشهای قبلی و براورد های معمول با استفاده از داده های موجود برای تخمین بزرگترین زمینلرزه محتمل تجدید نظر کنند. زلزله 11 مارس 2011 در ژاپن با همه پیشرفتگی این کشور در زمینه های مختلف علم و فناوری، مشکلات بزرگ و دامنه داری ایجاد کرد، طبیعی است که ما در تهران درسهای مهم این زلزله را باید با دقت و وسواس بیشتری مرور کنیم و در دیدگاههای قبلی خود با توجه به موارد مختلفی که در زلزله مارس 2011 ژاپن رخ داد با انجام مطالعات دقیق تجدید نظر کنیم. زلزله 11 مارس 2011 توهوکو-سندای ژاپن هشدار مهمی برای ما بود، باید آن را جدی بگیریم.

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

هنگام وقوع زلزله چه کنیم.....

زلزله چیست؟
لرزش ناگهانی پوسته‌های جامد زمین ، زلزله یا زمین لرزه نامیده می‌شود. دلیل اصلی وقوع زلزله را می‌توان افزایش فشار بیش از حد داخل سنگها و طبقات درونی زمین بیان نمود. این فشار به حدی است که در سنگ گسستگی بوجود می‌آید و دو قطعه سنگ در امتداد سطح شکستگی نسبت به یکدیگر حرکت می‌کنند. به سطح شکستگی که توأم با جابجایی است، گسل گفته می‌شود. وقتی که سنگ شکسته می‌شود، مقدار انرژی که در زمان طولانی در برابر شکستگی حالتهای مختلفی را برای آزادسازی انر‍ژی نهفته شده بوجود می‌آورد.
بطوری که در ابتدا فشار و نیروهای درونی ممکن است باعث ایجاد یکسری لرزه‌های خفیف و کوچک در سنگها شود که پیش لرزه نامیده می‌شود. بعد از اینکه فشار درونی بر مقاومت سنگها غلبه کرد انرژی نهفته آزاد می‌گردد و زمین لرزه اصلی رخ می‌دهد، البته نباید از اثر لرزشهای کوچکی که بعد از زمین لرزه اصلی نیز اتفاق می‌افتد و به نام پس لرزه معروف هستند، چشم پوشی کرد. لرزه ، پیش لرزه ، لرزه اصلی و پس لرزه مجموعا یک زمین لرزه را نشان می‌دهند.
باید توجه داشت که تمام زلزله‌ها با پیش لرزه‌ها همراه نیست و همچنین پیش لرزه را نمی‌توان مقدمه وقوع یک زلزله بزرگ دانست، زیرا در بسیاری از موارد یک زلزله مخرب خود یک پیش لرزه فوق العاده مخربی بوده است که در تعقیب آن اتفاق افتاده است. همچنین در بسیاری از زمین لرزه‌ها زلزله اصلی بدون هیچ لرزه قبلی و یکباره اتفاق می‌افتند، زلزله‌هایی هم در اثر عوامل دیگر مثل ریزشها (مثلا ریزش سقف بخارهای آهکی و زمین لغزشها) و یا در بعضی موارد فعالیتهای آتشفشانی نیز بوجود می‌آید که مقدار و شدت آنها کمتر است.
چرا زلزله بوجود می‌آید؟
به درستی مشخص نیست که چرا زلزله بوجود می‌آید، اما همانطور که قبلا اشاره شد تجمع انر‍ژی در درون زمین از یک طرف و افزایش نیروی زیاد در درون زمین و عدم تحکمل طبقات زمین برای نگهداری این انرژی از طرف دیگر موجب شکسته شدن زمین در بعضی نقاط آن شده و انرژی از محل آن آزاد می شود. این شکستگی که اکثرا با جابجایی زمین اتفاق می‌افتد باعث خطرات و ایجاد لرزش زمین می‌شود که به آن زلزله گفته می‌شود.
اما این انرژی از کجا می آید؟ برخی معتقدند که زمین از ورقه‌هایی تشکیل شده است که این ورقه‌ها با صفحاتی که در کنار هم قرار دارند به یکدیگر فشار وارد کرده و باعث می‌شوند که ورقه‌هایی که دارای وزن کمتری هستند به داخل زمین فرو روند (این پدیده در اصطلاح علمی فرو رانش صفحات گفته می‌شود). همچنین ممکن است که ورقه‌ها در کنار یکدیگر به هم فشرده شوند. در اثر فرو رانش و پایین رفتن صفحه به درون زمین و به دلیل افزایش فشار و دمای طبقات درونی ، ورقه شروع به گرم شدن و ذوب شدن می‌کند و مواد مذاب حاصله سبک شده و مجددا به سمت بالا حرکت کرده و فشاری را به طبقات مجاور وارد می‌کند.
ترکیب این نیروها در درون زمین باعث ایجاد یک حالت عدم تعادل انرژی می‌شود، این وضعیت تا زمانی که طبقات فوقانی و سطحی زمین تحمل مقاومت در برابر آن را داشته باشند حفظ می‌گردد. اما زمانی که سنگها دیگر تحمل این فشارها را نداشته باشند، انرژی به یکباره آزاد می‌گردد و زلزله بوجود می‌آید. البته این بدان مفهوم نیست که تمامی زلزله‌ها بدین طریق ایجاد می‌شوند، بلکه می‌توان گفت بخش اصلی زمین لرزه‌ها ، با این فرضیه قابل توجیه است.

رابطه گسل با زلزله

رابطه گسل - زلزله دو طرفه می‌باشد. یعنی وجود گسلهای فراوان در یک منطقه سبب بروز زلزله می‌گردد. این زلزله به نوبه خود سبب ایجاد گسل جدیدی گردیده و نتیجتا تعداد شکستگیها زیادتر شده و به این ترتیب قابلیت لزره خیزی منطقه افزایش می‌یابد.
نحوه آزاد شدن انرژی زلزله
ممکن است یک زلزله به همراه خود پیش لرزه و پس لرزه‌هایی داشته باشد، که این دو قبل و بعد از زلزله اصلی ممکن است وقوع یابند، به عبارتی دیگر این موضوع به نحوه آزاد شدن انرژی زلزله بستگی دارد. بطوری که انرژی زلزله بصورتهای زیر آزاد می‌گردند:
پیش لرزه
گاهی اوقات از بروز زلزله اصلی ، یکسری زلزله‌هایی با بزرگی کمتر از زلزله اصلی به وقوع می‌پیوندند که معمولا فراوانی آنها با نزدیک شدن به زمان وقوع لرزش اصلی ، افزایش می‌یابد.
لرزش اصلی
همان زلزله اصلی بوده که بواسطه آن اکثر انرژی ذخیره شده در سنگها یکباره آزاد می‌گردد و چنانچه داده‌های مربوط به یک زلزله بزرگ غیر دستگاهی باشد مهلرزه نامیده می‌شود.
پس لرزه
زلزله‌های خفیفتری که غالبا پس از لرزش اصلی ، از حوالی کانون زلزله اصلی منشأ می‌گیرند، را پس لرزه می‌گویند. پس لرزه‌ها می‌توانند حتی تا سالها پس از وقوع زلزله‌های اصلی نیز به طول انجامد.
دسته لرزه
مجموعه‌ای از تعداد زیادی زلزله که در یک منطقه محدود در مقطع زمانی در حد هفته تا چند ماه به وقوع می‌پیوندد. دسته لرزه‌ها غالبا در نواحی آتشفشانی دیده می‌شوند.
ریز لرزه
زلزله‌های ضعیفی هستند که بزرگی آنها 3 ریشتر و یا کمتر از 3 بوده و غالبا افزایش ناگهانی و نامنظم آنها نشانه قریب الوقوع بودن مهلرزه یا زلزله اصلی می‌باشند.
بزرگی زمین‌لرزه
بزرگی زمین‌لرزه را به صورت زیر تعریف می‌کنند:
بزرگی زلزله، M برابر لگاریتم در پایه ده دامنه حداکثر (برحسب میکرون) حرکت، A، است که توسط لرزه‌سنج استاندارد ووداندرسون در فاصله صد کیلومتری از مرکز زلزله ثبت شده باشد.
m= Log(10)A
همچنین، جهت تعیین انرژی آزاد شده توسط هر زلزله رابطه‌ای توسط ریشتر – گوتنبرگ در سال ۱۹۵۶ ارائه گردید که میزان انرژی آزاد شده در کانون زلزله بر حسب ارگ (erg) و بزرگی آن "M" مشخص می‌نماید.
Log E =11,4 +1,5 M
با یک محاسبه ساده می‌توان نشان داد که با افزایش یک درجه‌ای اندازه بزرگی زلزله، مقدار انرژی آزاد شده تقریباً ۳۲ برابر می‌گردد.
زلزله ها از دید جهت آزاد شدن انرژی به دو گونه افقی و عمودی تقسیم بندی می گردند. خرابی های عمده و وسیع معمولاً بر اثر زلزله هایی از نوع افقی صورت می پذیرند. زلزله ها بر اساس میزان خرابی بوجود آمده به ده درجه بر مبنای مرکالی تقسیم می گردند.
.آشنایی با علائم زلزله
زلزله هر چند قابل پیشبینی نیست ولی در زمان کوتاهی قبل از آغاز خود دارای علائمی است مانند حرکتهای غیر طبیعی حیوانات خصوصا حیوانات خانگی همچون ماهی ، گربه و سگ که احتمال نگهداری آنها توسط شما در منزل وجود دارد . دوم ایجاد بی دلیل حبابهای هوا بروی سطح آب در استخرها و حوض حیاط خانه، هیجان پرندگان به یکباره و سپس سکوت چند لحظه ای قبل از زلزله ، بالا آمدن آب یا شفافتر یا بشدت گل آلود شدن یا تغییر دمای محسوس آب چاهها و……..
.آغاز زلزله
شاهدان زیادی پس از زلزله گفته اند که با صدایی عجیب روبرو شده اند بله این مطلب درست است در ابتدا صدای نامتعارفی شنیده میگردد و به سرعت لرزش های اولیه که معمولا با شدت بالا نیستند خواهند رسید و پس از آن موج اصلی با مدت زمان چند ثانیه ای و پس از آن پس لرزه هایی با شدت پائین و اتمام زلزله !
گاهی این چند لحظه مابین مراحل زلزله چند دقیقه وحتی همچون بم چند ساعت است، بصورتی که خود پیش لرزه ها را ما با زلزله اصلی اشتباه میگیریم ، بم در ساعات پایانی شب دو بارلرزیده بود اما عزیزان ما یا با بی توجه به آن در منازل خود خوابیدند و یا چند ساعتی را که سرمای بیرون به آنها امکان تحمل داده بود را در حیاطها ماندن و سپس به داخل باز گشته و خوابیدند ! …..
پس اول از همه اگر زلزله کوچکی را تجربه کردید فراموش نکنید که ممکن است موج اصلی در راه باشد مکان های امن خانه را برای استراحت در نظر بگیرید . حتمابا هوشیاری بخوابید اگر امکان خوابیدن در حیاط را دارید به عنوان یک تفریح هم شده شبی را با عزیزانتان در حیاط بیدار بمانید،البته توجه کنید که از آوار دیوارهای حیاط و خود ساختمان ایمن باشید .
هرچند در زمان وقوع زلزله هیچ ضمانت ایمنی وجود ندارد لیکن شناسایی بموقع مناطق پرخطر و نیز برنامه‌ریزی جهت آمادگی لازم می‌تواند باعث نجات جان افراد و بطوراخص کاهش جراحت‌ها و خسارات ناشی از آن شود.
اقدامات قبل از وقوع زلزله
زلزله اغلب بدون اطلاع قبلی و غیر منتظره و آنی رخ می‌دهد. لذا شناسایی مناطق آسیب پذیر و همچنین برنامه‌ریزی و آموزش برای به حداقل رساندن آسیب پذیری جوامع انسانی، امری ضروری تلقی می شود. مقاوم‌سازی سقف و فونداسیون‌ها، محکم‌کردن روشنایی‌ها به سقف و رعایت آیین نامه های مقاوم سازی ساختمان باعث کاهش اثر ومیزان خسارت های احتمالی زلزله می‌گردد.
شناسایی عوامل ایجاد کننده خطر
اقدامات لازم برای رفع ویا کاهش آن
• قفسه‌ها را به دیوارها متصل ومحکم کنید
• اشیاء بزرگ و سنگین تر را در قفسه‌های پایین‌تر قرار دهید.
• اشیاء شکستنی را در طبقات پایین کابینت نگهدارید و درب آن را محکم ببندید.
• وسایل سنگین نظیر تابلوها و آینه‌ها را دور از محل خواب قرار دهید، و در جای خود مستحکم کنید
• روشنایی‌ها را در محل خود ثابت و محکم کنید.
• سیم کشی برق ساختمان و سیستم لوله کشی گاز را به صورت دوره ای برای عیوب احتمالی بررسی نمائید چراکه خطرآتش‌سوزی وجود دارد.
• درصورت وجود آسیب و شکاف در سقف و دیوارهای خانه با یک کارشناس مشورت کنید.
• محصولات قابل اشتعال مانند اسپری حشره‌کش را در کابینت ها و قفسه های پایینی قرار دهید.
شناسایی مکان‌های امن در داخل و خارج خانه
زیر مبلمان و اثاثیه محکم و سنگین نظیر یک میز
کنار یک دیوار داخلی
دوری از جاهایی‌که احتمال ریختن خرده شیشه وجود دارد مثلاً نزدیک پنجره‌ها، آینه‌ها، تابلوها و یا جایی‌که وسایل سنگین از قفسه ها احتمال سقوط دارد.
درفضای باز: دوری از ساختمان‌‌ها، درخت‌ها، خطوط تلفن و برق،و پل‌های هوایی.
اشیاء وملزوماتی را که در خارج از ساختمان قرار دارند، مانند کولرها، لوله های دودکش، گلدان ها و . . . در جای خود مسحکم کنید و آن ها را در اماکنی قرار دهید که خطر سقوط نداشته باشد
اشیاء و ملزوماتی را احتمال سقوط دارند، در جای خود مستحکم کنید.
درصورتی که نمی‌توانید کل ساختمان خود را بازسازی کنید دست کم اتاقی امن در خانه خود بسازید.
آموزش خود و اعضای خانواده
همه اعضای خانواده باید بیاموزند که چگونه جریان برق را قطع و شیرهای آب و گاز و نظایر آن را از محل اصلی ببندند.
حداقل یکی از اعضاء خانواده باید با اصول و اقدامات امداد وکمک های اولیه آشنا باشد.
برای کسب اطلاعات بیشتر درمورد زلزله جمعیت هلال‌احمر منطقه خود و یا تلفن ندای امداد جمعیت (147) تماس بگیرید
همراه داشتن وسایل ضرروری
چراغ‌قوه با باتری یدک
رادیو با باتری یدک
جعبه کمک های اولیه و دستورالعمل استفاده (شامل باند و گاز استریل، مواد ضدعفونی کننده، پماد سوختگی و آنتی بیوتیک، آسپیرین، قیچی، قطره چشمی و داروهایی که با تجویز پزشک به طور منظم استفاده می کنید)
دفترچه ای حاوی شماره تلفن های ضروری و مراکز امداد
حداقل 4 لیتر آب را برای هر فرد در یک ظرف نشکن ذخیره کنید و هر چند وقت یکبار از نظر تازگی و بهداشتی بودن بررسی و تعویض کنید.
مواد غذایی فاسد نشدنی به تعداد افراد خانواده برای مدت 3 روز (مانند غذای کنسرو شده، کمپوت، بیسکویت، مواد غذایی خشک)
وسایل بهداشت شخصی (حوله، صابون، خمیردندان و مسواک، پودر شوینده، دستمال کاغذی و ...)
دربازکن ساده
کارت‌های اعتباری، اسناد و پول نقد
دستکش وکفش‌های مناسب
یک عدد چادر مسافرتی
حداقل یک کپسول آتش نشانی در منزل داشته باشید و راه استفاده از آن را به همه افراد خانواده آموزش دهید.
طرح یک برنامه ارتباط اضطراری
در مورد آنچه که باید در هنگام وقوع زلزله انجام دهید فکر کنید.
از آنجا که احتمال می‌رود اعضای خانواده در هنگام وقوع یک زلزله از هم جدا باشند (زمانی‌که بزرگترها در محل کار و بچه‌ها در مدرسه می‌باشند) باید ازقبل مکانی امن را برای جمع شدن اعضائ خانواده بعد از حادثه در نظر گرفته شده باشد.
از یک دوست یا فامیل در خارج از شهر محل زندگی خود بخواهید که رابط اعضای خانواده باشد تا اعضا براحتی و در صورت نیاز با وی ارتباط برقرارکنند. مطمئن شوید که تمامی اعضای خانواده اسم، آدرس و شماره تلفن فرد رابط را دارند.
به آمادگی افراد جامعه خود، خصوصاً همسایگان کمک کنید
اگرمی‌توانید در روزنامه‌ محلی‌ خود بخش ویژه‌ای را پیرامون اطلاعات موردنیاز به هنگام وقوع زلزله (به همراه اطلاعات مربوط به شماره تلفن دفاتر اورژانس، جمعیت هلال‌احمر و بیمارستان‌ها) برای آگاهی عموم منتشر کنید.
درمنزل هفته‌ای ‌یک‌بار وقوع زلزله فرضی را در خانه خود صحنه سازی نمائید و به کمک همه اعضای خانواده به شناسایی عوامل خطرساز بپردازید.
با نمایندگان شرکت‌های آب، برق و گاز در مورد نحوة قطع این خطوط صحبت و مشورت کنید.
تمرین ها را به صورت گروهی انجام دهید، تا بدین‌وسیله آموخته‌های خود را در مورد ساختمان، برنامه‌های تغییر و تبدیل در ساختمان، تحقیق و جستجوی خطرات احتمالی و درنهایت برنامه اضطراری خانواده و همسایگان را با هم بکارگیرید.
به افراد خانواده خود پناهگیری را آموزش دهید.
اقدامات حین وقوع زلزله
فورا درجای امن پناه بگیرید. مراقب باشید که برخی زلزله‌ها در واقع پیش‌لرزه‌‌ هستند و زلزله عظیم‌تری ممکن است در راه باشد. با گام های کوتاه قدم بردارید و تا زمانی‌که لرزش‌ متوقف شود وتا زمانی که مطمئن شوید که خروج از محل مانعی ندارد، در داخل پنا هگاه بمانید.
اگر در داخل خانه هستید:
تا توقف لرزش‌ها در زیر یک میز محکم و سفت و یا سایر لوازم و اسباب داری فضای مناسب پناه بگیرید واز خود محافظت کنید. اگر بر اثر لرزش زلزله حرکت کردند پایه‌های آنهارا محکم با دست نگاه دارید و با آن حرکت کنیداگر در نزدیکی شما مکان امن وجود ندارد، سر و صورت خود را با کمک بازوان بپوشانید و در یک گوشه به حالت چمباتمه ، بنشینید.
خود را از معرض از شیشه، پنجره‌ها، درب و دیوارهای بیرونی، کتابخانه، بوفه و روشنایی‌ها و هر چیزی که احتمال ریزش و سقوط دارد، دور نگهدارید.
اگر در رختخواب هستید همانجا بمانید تا زمانی‌که لرزش‌ها متوقف شود. برای محافظت از خود یک بالش روی سر خود نگهدارید. البته اگر زیر لوستر و یا درجایی هستید که احتمال سقوط اشیا می‌رود به نزدیک‌ترین مکان امن بروید.
تا زمانی‌که لرزش‌ها متوقف شود در داخل خانه بمانید، در صورت اطمینان از خانه خارج شوید. تحقیقات نشان داده‌است که بیشترین صدمات زمانی رخ می‌دهد که افراد سعی در تغییر موقعیت و یا خروج از ساختمان دارند.
به یاد داشته باشید بعد از وقوع زلزله احتمال قطع جریان برق، از کار افتادن سیستم اعلان خطر آتش نشانی یا سیستم های آب پاش می رود.
بهیچ وجه از پلکان و آسانسور استفاده نکنید.
اگر در مکانی بیرون ازخانه هستید:
از کنار ساختمان‌ها، تیرهای برق و خطوط آب و برق و... دور شوید.
به سرعت از خیابان و کوچه ها ی باریک خارج شوید.
اگر در فضای باز هستید تا زمانی‌که لرزش‌ها متوقف شود همانجا بمانید. بیشترین خطر در بیرون ساختمان‌ها، درب‌های خروجی‌ و در کنار دیوارهای خارجی وجود دارد. بیشتر مصدومیت‌های ناشی از زلزله بواسطه ریزش دیوارها، وشکستن وخرد شدن شیشه‌ و سقوط اجسام رخ می‌دهد.
اگر در فروشگاه، سینما و یا اماکن پر ازدحام هستید به جای هجوم بردن به سمت درهای خروجی به محل های امن بروید و حالت های مناسب بدن (نشستن و گرفتن سر در میان دست ها) را اتخاذ کنید.
اگر در یک وسیله نقلیه درحال حرکت هستید:
در یک مکان امن خودرو را متوقف کنید و در داخل آن بمانید. از نزدیک شدن به ساختمان‌ها، درخت‌ها، پل‌های عابر پیاده و خطوط آب و برق و.. خودداری کنید.
با پایان لرزش با احتیاط به حرکت خود ادامه دهید، از حرکت در جاده‌، روی پل‌ و یا سراشیبی و دست‌اندازهایی که توسط زلزله آسیب‌دیده‌ بپرهیزید.
اگر در زیر آوار مانده‌اید:
کبریت روشن نکنید.
جلوی دهانتان را با یک دستمال کاغذی و یا یک پارچه بپوشانید.
چنانچه درنزدیکی شما دیوار یا لوله وجود داردضربات ممتدی به آن بزنید تا امدادگران بتوانند محل محبوس شدن شما را پیداکنند. اگر سوت همراهتان بود از آن استفاده کنید. آخرین راه اینست که فریاد بزنید. هرچند فریادزدن باعث استنشاق مقدار زیادی گرد و خاک می‌شود.
اقدامات بعد از وقوع زلزله
مراقب پس لرزه‌ها باشید؛ پس‌لرزه‌هایی که بعد از زلزله به وقوع می‌پیوندد اغلب به شدت زلزله اصلی نیست اما باز هم می‌تواند مقاومت ساختمان‌‌ را کم کند.، بیشتر پس‌لرزه‌ها در اولین ساعات پس از وقوع زلزله اصلی بوقوع می‌پیوندد.
از تلفن مگر در موارد اضطراری استفاده نکنید.
برای کسب آخرین اطلاعات به تلویزیون یا رادیو گوش‌دهید و تنها برای موارد اضطراری از تلفن استفاده کنید.
درب کابینت‌ها را با احتیاط بازکنید؛ مراقب اجسامی که احتمال سقوط دارند باشید.
از مناطق آسیب‌دیده دورشوید، تنها زمانی به منزل خود بازگردید که از امنیت آن توسط مسئولین اطمینان پیدا کنید.
اگر در مناطق ساحلی، زندگی می کنید از ساحل دور شوید.
به افراد آسیب‌دیده یا گیرافتاده کمک‌کنید؛ مساعدت و یاری به همسایه‌هایی که ممکن است به کمک خاصی نیاز داشته باشند بویژه بچه‌ها، سالخوردگان و معلولین را فراموش نکنید. درصورت نیاز، کمک‌های اولیه را انجام دهید؛ افراد با جراحت‌های شدید را حرکت ندهید مگراینکه در معرض خطر جدی ناشی از جراحت‌های بعدی باشند، درنهایت درخواست کمک‌کنید.
اگر دارو، ‌گازوییل، سفیدکنندة شیمیایی و یا مایعات قابل اشتعال روی زمین ریخته‌شده است آن‌را تمیزکنید؛ اگر بوی گاز استشمام کردید، شیر اصلی گاز را ببندید و فوراً محل را ترک کنید.
مجرای دودکش (هواکش) را از نظرآسیب‌دیدگی بازرسی کنید؛ صدمات و آسیب‌های کوچک می‌تواند باعث بروز یک آتش‌سوزی گردد.
تأسیسات را بازرسی‌کنید؛
نشتی‌ گاز را بررسی‌کنید؛ در صورت استشمام بوی گاز، یا نشت گاز یک پنجره را بازکنید و فوراً ساختمان را ترک کنید. شیر اصلی گاز را از بیرون ببندید. اگر بنا به هردلیل، گاز را قطع کردید تنها با کمک یک کارشناس باید جریان گاز را مجددا برقرار نمود.
صدمات وارده به سیستم برق را بررسی نمائید؛ درصورت مشاهدة جرقه، قطع شدگی سیم و یا سیم‌های آب‌شده و یا استشمام بوی سیم سوخته به سرعت فیوز را قطع کنید.
صدمات وارده به خطوط آب و فاضلاب را بررسی کنید؛ اگر سیستم فاضلاب آسیب‌ دیده‌ است از توالت‌ استفاده نکنید و یک لوله‌کش خبرکنید. اگر لوله‌های آب آسیب‌ دیده‌است، شیر آب را ببندید و با سازمان آب تماس بگیرید.

پورکریم

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

مکانیزم خرابی در زلزله

 

عواملی که در یک زلزله باعث ایجاد خسارت میگردند عبارتند از:

1- نیروهای درونی شدید ایجاد شده بر اثر جنبش شدید زمین

2- آتش سوزی های ناشی از زمینلرزه

3- تغییر در خواص فیزیکی خاکها ( نشستها، پدیده آبگونگی و ... )

4- بر اثر جابجائی مستقیم گسلها در محل ساخت سازه ها

5- بواسطه زمین لغزشها ( زمین لغزش عبارتست از فروریزش دامنه شیبها )

6- بواسطه موجهای بلند ایجاد شده توسط زلزله در دریاها ( آبرانش )

از بین عوامل فوق، جبش شدید زمین، مهمترین عامل خرابی و تلفات جانی در زلزله­ها میباشد. که با معرفی امواج لرزه و اندازه گیری آنها، این بحث ادامه می­یابد.

خطر آتش سوزی پس از زمین لرزه نیز باید مورد تاکید قرار بگیرد. در ایران بدلیل مصالح مورد استفاده تا کنون گزارش زیادی از آتش سوزیهای پس از زلزله دریافت نشده است ولی در کشورهایی مانند ژاپن و آمریکا، که چوب یکی از مهمترین مصالح استفاده شده در ساختمانها میباشد، گزارشهای زیادی وجود دارد، همانند زلزله سال 1906 سان فرانسیسکو و یا زلزله 1923 شهر توکیو.

شاید جابجایی مستقیم در اثر گسلش ترسناکترین جنبه زلزله­ها از دید عموم مردم باشد، با این حال در مقایسه با جبش شدید زمین، این گونه آسیب بسیار نادر است. منطقه­ای که در معرض گسلش قرار دارد، بسیار کمتر از سطحی است که از تکانهای شدید زمین تاثیر می­پذیرد.

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

موجهای لرزه ای

 

بطور کلی پس از اینکه در داخل زمین زلزله ای به وجود آمد و انرژی زمین آزاد شد، این انرژی آزاد شده به صورت امواج ارتعاشی در کلیه جهات منتشر شده و انرژی زلزله را با خود منتقل مینمایند. امواج زمین لرزه با توجه به حرکتشان در داخل یا سطح زمین به دو دسته "امواج داخلی یا پیکری[1]" و "امواج سطحی[2]" تقسیم میشوند.

امواج داخلی یا پیکری دسته دیگری از امواح لرزه ای هستند که در درون زمین حرکت کرده و در تمامی جهات منتشر می­شوند و با سرعتی بیش از موجهای سطحی حرکت می­نمایند. امواج داخلی نیز به دو گروه امواج طولی یا اولیه و امواج عرضی یا ثانویه قابل تقسیم هستند.

امواج سطحی بیشترین انرژی ناشی از تکانهای کم عمق را دارا بوده و عامل اصلی خرابی­های ناشی از زمین لرزه بخصوص در مناطق مسکونی میباشند. این گروه از امواج پس از تداخل موجهای داخلی در امتداد حدفاصلها، شروع به ارتعاش کرده و عمق نفوذ محدودی دارند، از این رو همواره در نزدیکی سطح های ناپیوستگی متمرکز میشوند. بدین جهت در محیطهای همگن موجهای سطحی نخواهیم داشت. این امواج که به نامهای موجهای محدود شده و یا موجهای هدایت شده نیز معروفند خود به گروههای مختلفی چون "موج لاو[3]" و "امواج ریلی[4]" تفکیک میگردند.

این امواج توسط ویژگیهایی چون سرعت، دامنه، طول موج، دوره تناوب و فرکانس از یکدیگر تمییز داده میشوند.

در زیر به تفصیل به بررسی این چهار نوع موج می­پردازیم:

1- امواج تراکمی P یا اولیه[5]

امواج تراکمی از همه محیطهایی که توان تحمل فشار را دارند از جمله گازها، جامدات و مایعات عبور می­کنند. ذراتی که تحت تاثیر موج P قرار میگیرند در جهت انتشار موج به جلو یا عقب نوسان میکنند. در صورتی که بخشی از یک فنر را جمع کرده و به طور ناگهانی رها کنیم، فشردگی تمام طول فنر را طی خواهد کرد تا به انتهای آن برسد. در این مثال فنر در راستای حرکت موج به ارتعاش درآمده است که بسیار شبیه به نحوه انتشار امواج P است. دلیل نامگذاری این امواج به نام امواج اولیه سرعت بالای این امواج میباشد، چرا که اولین موجی که از زلزله احساس میشود امواج P میباشد. این امواج با وجود سرعت بالای انتقال، چون بسیار سریعتر از سایر امواج دیگر میرا میشوند (یعنی انرژی خود را از دست میدهند) باعث ایجاد خرابی زیادی در زلزله نمیشوند.

2- امواج برشی S یا عرضی[6]:

این امواج تنها در محیطهایی که میتوانند در برابر تغییر شکل جانبی مقاومت کنند - مانند محیطهای جامد - منتشر میگردند. این امواج در مایعات و گازها نمیتوانند منتقل شوند. در صورتی که یک طناب را به دیواری متصل کرده و سر دیگر آن را در دست گرفته و به صورت قائم حرکت دهیم، در طناب موجی ایجاد میشود شبیه امواج S میباشد. در این امواج ارتعاش ذرات محیط عمود بر جهت حرکت موج میباشد (همانطور که مثال طناب دیده میشود، موج در امتداد طول طناب حرکت میکند در حالی که ذرات طناب در جهت عمود بر طول طناب ارتعاش میکنند).

3- امواج رایلی LR

این امواج به نحو خاصی حرکت می­کنند. بدین ترتیب که حرکت ذرات در امتداد مدارهای دایره ای (یا بیضوی) صورت میگیرد. درست مانند حرکت امواج در سطح اقیانوس البته جهت حرکت دایره ها برخلاف حرکت امواج اقیانوس است به عبارتی حرکات ذرات سنگ، مدار بیضوی پسگرد را در صفحه قائمی به طرف منشاء زمین لرزه طی میکنند.

4 - امواج لاوLQ

حرکت زمین توسط موج لاو، تقریبا شبیه موج S است با این تفاومت که ذرات ماده به موازات سطح زمین و در جهت عمود بر انتشار موج حرکت کرده و ذرات در صفحه قائم حرکت ندارند. انتشار این امواج مانند تکانهایی است که بر اثر حرکت طناب به سمت چپ یا راست ایجاد میشود. موجهای لاو قدری سریعتر از امواج رایلی حرکت کرده و زودتر بر روی لرزه نگاشت ظاهر میشوند.



[1] Body waves

[2] Surface Waves

[3] Love Wave

[4] Rayleigh Wave

[5] Primary Waves

[6] Shear Waves or Secondary waves


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

لرزه نگاری

 

قرنهاست كه انسان به مطالعه زمین لرزه ها كه موجب خسارتهآی جانی و مالی وسیعی می شده­اند علاقه­مند بوده است. اولین تلاش در چنین راهی به چینی­ها مربوط می شود. 132 قبل از میلاد مسیح یك فیلسوف چینی به نام چانگ- هنگ1 لرزه نگاری به نام لرزه نما اختراع نمود.. چنین دستگاهی مشاهدة بروز یك حركت را امكان پذیر می کرد ولی اندازه گیری میزان حركت با آن ممكن نبود.

پس از چنین وسیله آی ظاهراً از زلزله نگار دیگری در تاریخ ذكر نشده است تا آینكه در قرن هجدهم از سیستمهآی پاندولی كه جهت موج دریافتی را نشان می دادند، (ابتدا در آیتالیا و سپس در ژاپن) مجدداً استفاده شد. اولین لرزه نگاشت روی كاغذ به طور همزمان در آیتالیا، انگلستان و آلمان در سال 1889 به دست آمد. در سالهآی بعد نیز جرم و اندازه لرزه نگارها همچنان بزرگتر گردید تا آینكه وزن آنها به حدود 19 تن رسید. چنین وزنی موجب آیجاد یك آینرسی زیاد نسبت به كل تغییرمكان زمین می گردید ولی از سوی دیگر ضرر آن آین بود كه امكان جا به جآیی چنین لرزه نگاری وجود نداشت.

امروزه شبکه عظیمی از لرزه نگارها در سراسر جهان نصب شده و در حال ثبت ارتعاشات می­باشند. شتابنگارهای ثبت شده توسط این دستگاهها امکان مطالعه دقیق زمین لرزه ها را فراهم می­آورد. شکل زیر بصورت شماتیک نگاشت ثبت شده از زلزله را نشان میدهد. همانطور که در بخش قبل گفته شد، در اثر زلزله امواج مختلفی منتشر می­شوند که سرعت و دامنه هرکدام از این موجها متفاوت می­باشد. سرعت متفاوت باعث می­شود که زمان رسیدن هرکدام از این موجها متفاوت باشد و در نتیجه بر روی نگاشت ثبت شده قابل تشخیص باشند.

محل کانون و عمق زلزله نیز بر اساس تفاوت موجود بین زمان رسیدن موجهای P و S محاسبه میشود.

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

اندازه گیری زمین لرزه

 

برای آگاهی از میزان تاثیر هر پدیده لازم است تا بتوانیم به نحوی آن را بصورت کمی بیان کنیم. برای کمی کردن اندازه زلزله، از دو رهیافت مختلف استفاده می­شود؛ یک رهیافت بر اساس اندازه گیری دستگاهی (بزرگای زلزله[1]) و دیگری بواسطه تاثیر پذیری دست سازهای بشر از زلزله (شدت زلزله[2]). شدت زلزله در هر مكان متفاوت است و با دور شدن از كانون زلزله كم می شود، در حالی كه بزرگآی زلزله همواره ثابت است و ربطی به دور شدن از كانون ندارد (چرا كه با كل انرژی آزاد شده مرتبط است).

شدت زمینلرزه:

شدت یك زلــزله در یك مكــان خاص بــر مبنآی اثرهآی قابل مشاهده زمین لرزه در آن مكان تعیین می شود. دقت در تعیین شدت زلزله به دقت مشاهده كننده وابسته است. تخمین شدت وسیلة مفیدی برآی تخمین اندازة زلزله هآی تاریخی است، بویژه در ناحیه هآیی نظیر كشور ما كه كشوری باستانی و با میراث تاریخی و فرهنگی كهن است و لذا اطلاعات مهمی می توان از زلزله هآی رویداده در زمانی كه ثبت تاریخی وجود دارد به دست آورد. مقیاسهای مختلفی برای تعیین شدت زمین لرزه همانند مقیاس مرکالی اصلاح شده، MSK، EMS98 و ... ارائه شده است.

تعیین شدت زمین لرزه بدین ترتیب است که برای هر کدام از مقیاسها جدولی تهیه شده است و بر اساس آن میزان آسیبهای ناشی از زلزله بر سازه های مختلف ارائه گردیده است و مشاهده گر با تطبیق خسارتهای بوجود آمده از زلزله با موارد ذکر شده در جدول، شدت زلزله را تعیین می­کند.

رده بندی شدت مركالی (اصلاح شده) MMI

بزرگی

شدت

تأثیرها

I

احساس نمی شود

3

II

توسط شخص در حال استراحت یا در طبقات بالای ساختمان احساس می شود.

III

در داخل ساختمان احساس می شود. اشیاء آویزان تکان می خورند ارتعاشی مثل گذر کامیونهای سبک دارند. مدت لرزش قابل برآورد است. ممکن است زلزله به حساب نیید.

4

IV

اشیاء آویزان تاب می خورند. ارتعاشی مثل گذر کامیونهای سنگین یا احساس ضربتی مثل برخورد یک توپ سنگین به دیوار دارد. ماشینهای پارک شده تکان می خورند. پنجره ها، بشقابها و درها به صدا در می آیند. شیشه ها به صدا در می آیند. ظروف سفالی به هم می خورند. در حد فوقانی IV دیوارهای چوبی و قابها ترک بر می دارند.

V

در خارج ساختمان احساس می شود. جهت آن قابل برآورد است. افراد خواب بیدار می شوند. مآیعات به حرکت در می آیند و برخی از آنها به خارج ظرف خود می ریزند. اشیاء ناپآیدار کوچک جا به جا یا واژگون می شوند. درها تکان می خورند و باز و بسته می شوند. ساعتهای آونگی متوقف شده، به حرکت آمده یا سرعتشان تغییر می کند.

5

VI

توسط همه احساس می شود. بسیاری متوحش شده و از ساختمانها خارج می شوند. اشخاص به طور نامتعادلی حرکت می کنند. پنجره ها، بشقابها و ظروف شیشه ای می شکنند. اشیاء، کتابها و چیزهای دیگر از قفسه ها به خارج می ریزند. عکسها از دیوارها فرو می افتند. مبلها جا به جا شده یا واژگون می شوند. گچهای ضعیف یا ساختمانهای نوع D ترک بر می دارند. زنگهای کوچک کلیساها و مدارس به صدا در می آیند. درختان و بوته ها تکان می خورند.

6

VII

آیستادن مشکل می شود. توسط رانندگان وسآیل نقلیه احساس می شود. اشیاء آویزان شدیداً نوسان می کنند. مبلها و وسآیل چوبی می شکنند. بناهای نوعD صدمه می بینند و ترک بر می دارند. دودکشهای ضعیف در محل اتصالشان به سقف می شکنند. قطعات گچ، آجرهای سست، سنگ و کاشی سقوط می کنند، برخی از بناهای نوع Cترک بر می دارند. امواج آب در سطح حوضها و آبگیرها گل آلود می شود. لغزشها و حفرات کوچکی در سواحل شنی و ماسه ای آیجاد می شود. زنگهای بزرگ کلیساها به صدا در می آیند. نهرهای آبیاری صدمه می بینند.

VIII

هدآیت وسآیل نقلیه مشکل می شود. بناهای نوع C صدمه می بینند و بخشی از آنها فرو می ریزند. به بناهای نوع B کمی صدمه وارد می آید بناهای نوع A بدون صدمه باقی می مانند. گچ کاریها و برخی از دیوارها فرو می ریزند. دودکشها و بناهای یادبود، برجها و مخازن مرتفع می چرخند و فرو می ریزند. دیوارهای جداکننده ای که محکم نباشد از محل خود خارج می شوند. شمعهای فرسوده شده می شکنند. شاخه های درختان می شکنند. میزان دما و جریان آب چشمه ها و چاهها تغییر می کند. در زمینهای مرطوب و دامنه های پرشیب ترکهآیی آیجاد می شود.

7

IX

عموم مردم احساس وحشت می کنند. بناهای نوع D کاملاً تخریب می شوند، بناهای نوع C به شدت صدمه می بینند و گاه کاملاً فرو می ریزند، بناهای نوع B به طور جدی صدمه می بینند. ساختمانهای پیش ساخته، اگر خوب به هم متصل نشده باشند، از محل پی جا به جا می شوند مخازن شدیداً صدمه می بینند. لوله های زیرزمینی می برند. ترکهای آشکاری در زمین آیجاد می شود. در زمینهای آبرفتی، ماسه و گل به خارج فوران می کنند.

8

X

پی اغلب بناهای معمولی و پیش ساخته تخریب می شود. برخی از سازه های چوبی خوب ساخته شده و پلها تخریب می شوند. سدها و خاکریزها صدمه جدی می بینند. زمین لغزه های بزرگ به وقوع می پیوندد. آب از ساحل کانالها، رودخانه ها، دریاچه ها و غیره به خارج می ریزند. ماسه و گل در سواحل و زمینهای هموار به طور افقی جا به جا می شوند. ریلهای راه آهن کمی خم می شوند.

IX

ریلها به شدت خم می شوند. خطوط لوله زیرزمینی کاملاً از سرویس خارج می شوند.

XII

خسارت تقریباً به طور کامل است. توده های سنگی بزرگ جا به جا می شوند. اشیاء به هوا پرتاب می شوند.

بزرگای زلزله:

بمنظور اندازه گیری زمین لرزه و بدست آوردن معیاری برای مقایسه و سنجش زمین لرزه ها، از بزرگای زلزله استفاده می­شود که می­توان آن را با در نظر گرفتن دامنه نوسانات روی نگاشت محاسبه نمود. مقیاسهآی متفاوتی برآی اندازه گیری بزرگآی زلزله وجود دارد. اولین مقیاس بزرگا، توسط چارلز ریشتر در سال 1935 برآی زلزله هآی جنوب كالیفرنیا تعریف شد كه بزرگآی محلی یا ML نامیده می­شود. علاوه بر مقیاس ریشتر، مقیاسهای مختلف دیگری نیز وجود دارند که هر کدام کاربردهای خاص خود را در مهندسی زلزله و زلزله شناسی ایفا می­کنند. هر زلزله فقط و فقط یک بزرگا دارد و بزرگا با فاصله از محل وقوع زلزله تغییر نمی­یابد.

ذکر این نکته ضروری است که بزرگای زلزله، بتنهایی نمی­تواند معیاری برای سنجش میزان خرابی در زلزله باشد. همانطور که گفته شد، بزرگای زلزله فقط بر اساس میزان انرژی آزاد شده در زلزله محاسبه می­گردد و عمق و یا سایر پارامتر­ها در محاسبه آن دخیل نمی­باشد. از این رو دو زلزله با بزرگاهای یکسان ولی عمقهای متفاوت میزان خرابیهای متفاوتی را ببار می­آورند. چرا که با عمیقتر شدن کانون زلزله، امواج لرزه ای فاصله بیشتری را تا سطح زمین طی می­کنند که در این فاصله مقداری از انرژی آزاد شده کاهیده شده و از بین می­رود. در قسمت قبل بیان شد که زلزله های ایران، اغلب از نوع کم عمق می­باشند، لذا انتظار می­رود میزان خرابی و آسیب ناشی از این زلزله­ها بیشتر باشد.

مهدی وجودی


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

آشنایی با زمین لرزه

 

قسمت اول : مفاهیم زمین لرزه

 

مقدمه

پنجم دی ماه سال 1382 برای ایرانیان یاد آور خاطرات تلخ زمین لرزه بم خواهد بود، زلزله ای که طی آن هزاران تن از ساکنان شهرستان بم و اطراف آن را به کام مرگ کشید و بیش از 70 درصد شهر را با خاک یکسان نمود. این در حالی بود که هنوز زخمهای حاصل از زلزله­های گذشته مانند زلزله طبس، منجیل، آوج، اردبیل و ... التیام نیافته بود. باغهای شهرستان طبس هنوز طراوت گذشته خود را بازنیافته و گنبدهای تاریخی آن دیگر چشم هیچ نظاره گری را نوازش نمی­کند از سوی دیگر بر اساس مطالعات انجام شده توسط متخصصان زلزله کشور، بسیاری دیگر از شهر های بزرگ ایران از جمله تهران، تبریز، بندرعباس، شیراز و ... در معرض خطر بالای زلزله قرار دارند و هر لحظه ممکن است فاجعه ای دیگر در نقطه ای دیگر از کشورمان بوقوع بپیوندد. در جهت آمادگی برای مقابله با آسیبهای ناشی از زلزله، لازم است تا حداقل آشنایی را با این پدیده داشته باشیم و وضعیت کشورمان را از این لحاظ مورد بررسی قرار دهیم.

پدیده زلزله

زلزله عبارتست از لرزش زمین در اثر آزاد سازی سریع انرژی که اغلب موارد در اثر لغزش در امتداد یک گسل در پوسته زمین اتفاق می­افتد. انرژی آزاد شده از محل آزاد شدن آن، که کانون نامیده می­شود، بصورت امواج در همه جهتها منتشر می­شود. این موجها شباهت بسیار زیادی به امواج ایجاد شده در اثر فروافتادن یک سنگ در آب آرام یک حوضچه دارد. به همان ترتیب که ضربه سنگ باعث به جنبش درآوردن امواج آب میشود، یک زلزله امواج لرزه­ای را ایجاد می­کند که در زمین منتشر می­شوند. با وجود اینکه انرژی آزاد شده با فاصله گرفتن از کانون زلزله به سرعت پراکنده شده و میرا می­شود، ولی ابزارهای بسیار حساسی که در سراسر جهان بمنظور ثبت ارتعاشات پوسته زمین نصب شده اند، آن را حس کرده و ثبت می­کنند.

یک انفجار آتشفشانی و یا انفجار حاصل از یک بمب اتمی قادر به ایجاد زلزله است، ولی این اتفاقات ضعیف بوده و پدیده­ای نادر بشمار می­روند. پس عامل ایجاد یک زلزله ویرانگر چیست؟

پوسته خارجی کره زمین، بر اساس تئوری زمینساخت صفحه­ای، به تکه­های متعددی شکسته شده است که هرکدام از آنها صفحه یا ورق نام دارند که در حال حرکت بوده و بصورت بی­وقفه تغییر شکل و اندازه می­دهند. که این تغییر شکل و اندازه بدلیل پدیده همرفتی است که در درون کره زمین بدلیل تفاوت دمایی مواد مذاب تشکیل دهنده آن می­باشد. هفت صفحه اصلی بر روی پوسته زمین شناخته شده است که همانند یخی که بر روی آب شناور است، این صفحات نیز بر روی لایه های پایینی خود حالت شناوری دارند.

با پیاده سازی زلزله های گذشته، مشاهده میشود که اغلب زلزله های جهان، منطبق بر مرز صفحات کره می­باشند. یعنی با جابجائی صفحات نسبت به هم، انرژی این جابجائی بدلیل وجود اصطکاک بین صفحات، ذخیره میگردد و لحظه­ای که این مقدار انرژی برای غلبه بر نیروی اصطکاک سنگها کافی بود، بصورت ناگهانی آزاد می­شود.

علاوه بر این پدیده، عوامل مختلف دیگری نیز باعث ایجاد لرزش در زمین می­گردند که عبارتند از:

زلزله های آتشفشانی: این زلزله ها فقط در نواحی فعال آتشفشانی اتفاق می­افتد و به انفجارهای آتشفشانی نیز معروف است.

زمین لرزه های فروریختی: بر اثر فروریختن غارها و كانالهای زیرزمینی، لرزه‌هایی ایجاد می‌شود كه به نام زمین‌لرزه‌های فروریختی موسومند. این تكانها همواره بسیار كوچكند و تنها اهمیت محلی دارند.

زمین لرزه های القایی: بر اثر آبگیری یا تغییرات ناگهانی سطح آب دریاچه‌های پشت سدها، تزریق آب یا سیالهای دیگر به داخل زمین وو یا استخراج آنها، مخصوصاً د رجاهایی كه گسلهای فعال وجود دارد زمین‌لرزه‌هایی ایجاد می‌شود. در واقع دلیل اصلی این لرزه‌ها را می‌توان بارگذاری سریع برروی زمین و یا برداشتن ناگهانی بار زیادی از روی آن ذكر كرد. این لرزه‌ها به نام القایی موسومند. لرزه‌های ناشی از معادن نیز در این دسته قرار می‌گیرند. به عنوان مثال می‌توان به زمین‌لرزه‌ای كه د رارتباط با آبگیری و تغییرات فصلی سطح آب دریاچه سفیدرود روی داد اشاره نمود.

زمین لرزه های ناشی از انفجارها: انفجارهای نظامی و صنعتی،همچنین آمدو شد و یا فعالیت‌های ساختمانی،نیز لرزه‌هایی را ایجاد می‌نمایند كه شدت ،زمان وقوع و محل آنها قابل پیشبینی است .

گسلها

گسلها شکستگیهایی در پوسته زمین هستند که در طول آنها تغییر شکلهای قابل توجهی ایجاد شده است. بدین مفهوم که زلزله های پیشین، باعث ایجاد این شکستگیها و جابجائی ها گردیده است. گاهی اوقات گسلهای کوچک در ترانشه های جاده، جائی که لایه های رسوبی چند متر جابجا شده اند، قابل تشخیص هستند. گسلهایی در این مقیاس و اندازه معمولا بصورت تک گسیختگی جدا اتفاق می­افتد. در مقابل گسلهای بزرگ، شامل چندین صفحه گسل درگیر می­باشند مانند گسل شمال تهران و گسل شمال تبریز. این منطقه های گسله، می­توانند چندین کیلومتر پهنا داشته باشند و معمولا از روی عکسهای هوایی راحتتر قابل تشخیص هستند تا سطح زمین. بر اساس جهت جابجایی گسلها گسلهای امتداد لغز و گسلهای شیب لغز تعریف می­شوند.

خطرات ناشی از یک زلزله

عواملی که در یک زلزله باعث ایجاد خسارت میگردند عبارتند از:

1- نیروهای درونی شدید ایجاد شده بر اثر جنبش شدید زمین

2- آتش سوزی های ناشی از زمینلرزه

3- تغییر در خواص فیزیکی خاکها ( نشستها، پدیده آبگونگی و ... )

4- بر اثر جابجائی مستقیم گسلها در محل ساخت سازه ها

5- بواسطه زمین لغزشها ( زمین لغزش عبارتست از فروریزش دامنه شیبها )

6- بواسطه موجهای بلند ایجاد شده توسط زلزله در دریاها ( آبرانش )

اندازه گیری زمین لرزه:

برای آگاهی از میزان تاثیر هر پدیده لازم است تا بتوانیم به نحوی آن را بصورت کمی بیان کنیم. برای کمی کردن اندازه زلزله، از دو رهیافت مختلف استفاده می­شود؛ یک رهیافت بر اساس اندازه گیری دستگاهی (بزرگای زلزله) و دیگری بواسطه تاثیر پذیری دست سازهای بشر از زلزله (شدت زلزله). شدت زلزله در رهر مكان متفاوت است و با دور شدن از كانون زلزله كم می شود، در حالی كه بزرگای زلزله همواره ثابت است و ربطی به دور شدن از كانون ندارد (چرا كه با كل انرژی آزاد شده مربوط است).

شدت زمینلرزه:

شدت یك زلــزله در یك مكــان خاص بــر مبنای اثرهای قابل مشاهده زمین لرزه در آن مكان تعیین می شود. دقت در تعیین شدت زلزله به دقت مشاهده كننده وابسته است. تخمین شدت وسیلة مفیدی برای تخمین اندازة زلزله های تاریخی است، بویژه در ناحیه هایی نظیر كشور ما كه كشوری باستانی و با میراث تاریخی و فرهنگی كهن است و لذا اطلاعات مهمی می توان از زلزله های رویداده در زمانی كه ثبت تاریخی وجود دارد به دست آورد. مقیاسهای مختلفی برای تعیین شدت زمین لرزه همانند مقیاس مرکالی اصلاح شده، MSK، EMS98 و ... ارائه شده است.

تعیین شدت زمین لرزه بدین ترتیب است که برای هر کدام از مقیاسها جدولی تهیه شده است و بر اساس آن میزان آسیبهای ناشی از زلزله بر سازه های مختلف ارائه گردیده است و مشاهده گر با تطبیق خسارتهای بوجود آمده از زلزله با موارد ذکر شده در جدول، شدت زلزله را تعیین می­کند.

بزرگای زلزله:

بمنظور اندازه گیری زمین لرزه و بدست آوردن معیاری برای مقایسه و سنجش زمین لرزه ها، از بزرگای زلزله استفاده می­شود که می­توان آن را با در نظر گرفتن دامنه نوسانات روی نگاشت محاسبه نمود. مقیاسهای متفاوتی برای اندازه گیری بزرگای زلزله وجود دارد. اولین مقیاس بزرگا، توسط چارلز ریشتر در سال 1935 برای زلزله های جنوب كالیفرنیا تعریف شد كه بزرگای محلی یا ML نامیده می­شود. علاوه بر مقیاس ریشتر، مقیاسهای مختلف دیگری نیز وجود دارند که هر کدام کاربردهای خاص خود را در مهندسی زلزله و زلزله شناسی ایفا می­کنند. هر زلزله فقط و فقط یک بزرگا دارد و بزرگا با فاصله از محل وقوع زلزله تغییر نمی­یابد.

مهدی وجودی

دبیر جمعیت کاهش خطرات زلزله ایران

Info@Vojoudi.com

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

زلزله تهران با محاسبات ریاضی پیش‌بینی می‌شود

شهری - مدت‌هاست از جانب گروهی تحقیقاتی، هشدار‌هایی در مورد زلزله تهران به گوش می‌رسد اما متأسفانه مدیران الزامی برای شنیدن این هشدار‌ها نمی‌بینند.

چندی است تهران در انتظار زلزله‌ای است که امید می‌رود آسیب چندانی به همشهریان وارد نسازد چرا که با همین مقیاس ریشتر در بسیاری از نقاط جهان هم زلزله آمده است و شهر‌ها همچنان پا بر جا مانده و در پی آن جان انسان‌ها. مدت‌هاست که از جانب گروهی تحقیقاتی که البته در تمام دنیا این گروه‌های تحقیقاتی متشکل از متخصصینی از تمام دنیا هستند، هشدار‌هایی در مورد زلزله تهران به گوش می‌رسد اما متأسفانه مدیران الزامی برای شنیدن این هشدار‌ها نمی‌بینند.

مسئولانی که به نظر می‌رسد آنها هم برای حفظ شهر از بحران‌های احتمالی در حال کار هستند و عجیب به نظر می‌رسد که چرا تعامل متناسبی با متخصصان آسیب شناس ندارند. پیش از این نیز اعلام کرده بودم که در صورت وقوع زلزله‌اى با قدرت بالاى ۶ درجه در مقیاس ریشتر در تهران، تنها ۱۰ درصد ساختمان هاى پایتخت توانایى مقاومت دارند و دیگران این موضوع را پیشگویی می‌پندارند که واقعیتی را به دنبال آن نیست. بسیاری بر این باور هستند که سال‌هاست که ادعا می‌شود در تهران قرار است زلزله‌ای بیاید اما تا به حال نیامده است. اما نکته آنجاست که اعلام این احتمالات با محاسبات ریاضی بوده است و نه شاخصه‌هایی از علم زمین‌شناسی. با محاسبات ریاضی که انجام دادیم متوجه شدیم که در زلزله‌هایی که طی قرن‌های گذشته اتفاق افتاده است احتمال وقوع زلزله در تهران بیش از 90 درصد است.

زلزله‌ای با مقیاس 7 ریشتر که با دقت 2 تا 3 سال دیگر تخمین زده می‌شود. اما همه اینها تخمین و محاسبات ریاضی است نه پیشگویی که بتوان آن را نقض کرد و کلیت آن را نادیده انگاشت. شاید تاکید بر این نکته که متخصصان زلزله نگار از سراسر دنیا این اعتقاد را دارند و با پیشرفته‌ترین تجهیزات به این مهم دست پیدا کرده‌اند ضروری نباشد، اما تحقیقات در مورد زلزله در تمام دنیا امری بین‌المللی است و کشور‌ها این موضوع را به تنهایی دنبال نمی‌کنند. چرا که برای رسیدن به این مهم و صحت احتمالات باید علمی‌ترین اظهار نظر را در اختیار داشت. باز به تهران می‌رسیم و اینکه چرا تاکید داریم که مسئولان باید هر چه زود‌تر دست به کار شوند و چرا گله داریم از اینکه به این مسئله بی‌توجهی نشان می‌دهند. تهران چرا شهری آسیب‌پذیر است و چرا گسل‌های بسیاری را در آن می‌توان عاملی برای وقوع زلزله دانست.

تهران بزرگ با حومه‌هایش شهری است با بافت ضعیف و فرسوده و در تمام شهر می‌توان این فرسودگی را مشاهده کرد. هم در شمال تهران و هم در جنوب آن در این شهر بافت نو و فرسوده در کنار هم هستند و شاید بی‌مبالاتی‌های بسیاری باعث شد که این شهر نتواند آن‌طور که باید در برابر زلزله مقاوم باشد حتی بافت نو آن که به لحاظ سازه‌‌ها و اسکلت‌های فلزی هم پایدار در برابر زلزله نیستند، از طرف دیگر امیدی هم به خانه‌های بتونی نیست.

اینها مطالبی است که وقتی فاش می‌شود مسئولان از شنیدن آن گله‌مند‌تر می‌شوند چرا که باز هم در ساخت ساختمان‌های جدید دقت نظر نداشته‌اند. این حرف‌ها نه چشم‌بندی است و نه پیشگویی و بعید به نظر می‌رسد که چنین تصوری از این حرف‌ها بشود. گروه متخصصی از کشور ژاپن هم چند سال پیش به تهران آمدند و به این موضوعات اعتقاد داشتند. بارها هم به شهرداری در رابطه با ضعف در ساخت و ساز گوشزد شده است اما متأسفانه روند ساخت و ساز غیر اصولی همچنان ادامه دارد و تغییری در این روند مشاهده نمی‌شود. مشکلی که در حال حاضر با آن مواجه هستیم ضعف مدیریت در مطالعات زمین، انتخاب زمین و ساخت و سازاست که به زعم مهندسان غیرمتخصص ایرادی در این ساخت و سازها نیست.

می‌توان بیش از 50 عامل برای پیش‌بینی و محاسبه یک فاجعه را بر شمرد که در تهران وجود دارد و قطعاً اگر زلزله‌ای در تهران رخ دهد فاجعه‌ای مخرب‌تر از بم خواهیم داشت. تهران از منظر اجتماعی، زمین‌شناسی و عمران در زلزله دچار بحرانی می‌شود که شاید در هیچ کجای دنیا مثالی از آن وجود نداشته باشد. چرا که تنها در تهران است که در کنار بافت فرسوده و کوچه‌های 5 متری آن شاهد ساختمان‌های بلند هستیم. اما باز هم می‌توان جلوی این فجایع را گرفت. باید شهرداری‌ها برنامه‌هایی پیاده کنند که در آن خیابان‌ها منطقه به منطقه و محله به محله بازبینی شوند. اگر خانه‌ای قابل باز‌سازی است و یا اگر ساختمان‌هایی نیاز به نو‌سازی دارند از آن دریغ نشود. اگر این اقدام زود‌تر و دلسوزانه انجام شود شاید تهران از زلزله‌ای که در راه است در امان بماند.

استاد دانشگاه تهران و زمین‌شناس/خبرآنلاین

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

دستاورد جدید در پیش‌بینی زلزله

 

سایر مطالب - پژوهشگران کشور با ساخت دستگاه پیش‌نشانگر الکترومغناطیسی، به توانایی پیش‌بینی زلزله‌های کوچک و متوسط دست یافتند

معاون زمینشناسی سازمان زمینشناسی و اکتشاف معدنی با تاکید بر اینکه میان پیشنشانگرهای الکترومغناطیسی زمین و وقوع زلزله ارتباط وجود دارد، گفت: «محققان کشور موفق به ساخت دستگاه ثبت پیش‌نشانگرهای الکترومغناطیسی زلزله شده‌اند که این دستگاه به صورت آزمایشی راه‌اندازی شده است».

به گزارش خبرگزاری مهر، دستگاه پیش‌نشانگر، دستگاهی است که با ثبت ناهنجاری‌های زمین، بشر را قادر می‌سازد زلزله را پیش‌بینی کند. محمدرضا قاسمی، معاون سازمان زمین شناسی و اکتشاف معدنی در ادامه گفت: «با توجه به پیچیدگی‌های زمین‌لرزه، پیش‌بینی زلزله عملا ممکن نیست؛ ولی با بررسی‌های انجام گرفته مشخص شده است که میان تغییرات الکترومغناطیسی زمین و وقوع زلزله، ارتباطی وجود دارد».

وی به موفقیت این سازمان در دست‌یابی به دانش فنی ساخت دستگاه پیش‌نشانگر الکترومغناطیسی اشاره کرد و افزود: «این دستگاه دارای یک بوبین ساده الکترومغناطیسی است که می‌تواند امواج الکترومغناطیسی درون زمین را ثبت و اندازه‌گیری کند. این دستگاه در عمق زمین نصب می شود تا از امواج الکترومغناطیس موجود در سطح زمین دور باشد. نمونه‌هایی از دستگاه ساخته شده به طور آزمایشی در اطراف تهران، در نزدیکی گسل‌های شمال تهران و امامزاده داود در چاه‌هایی به عمق 30 متر تعبیه شده است».

معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی هم‌چنین با اشاره به نتایج بدست آمده از این دستگاه‌ها ادامه داد: «با راه‌اندازی آزمایشی این دستگاه و ثبت پیش‌نشانگرها و ناهنجاری‌های زمین، توانستیم زلزله‌های کوچک و متوسط را 2 تا 3 روز قبل از وقوع پیش‌بینی کنیم. زمین‌لرزه بزرگ پاکستان و زلزله قم نیز از نمونه زلزله‌هایی بود که با استفاده از ثبت امواج الکترومغناطیسی زمین موفق به پیش‌بینی آنها شدیم».

وی با ابراز امیدواری از این‌که با موفقیت این طرح و گسترش شبکه، می‌توان زلزله‌ها را در بازه‌های زمانی کوتاه‌مدت و میان‌مدت پیش‌بینی کرد، افزود: «در این زمینه پژوهشگاه زلزله نیز اقداماتی انجام داده و ما نیز در سازمان زمین شناسی تحقیقاتی را در این حوزه آغاز کردیم که در حال حاضر در فاز مطالعاتی است. هم‌چنین با توجه به تجربیات کشورهای ژاپن، آمریکا و چین در زمینه ساخت دستگاه پیش‌نشانگر و ویژگی‌های زمین‌شناختی کشور، می‌توان با آزمایش و تحقیقات بیشتر به ایجاد شبکه پیش‌بینی زلزله امیدوار بود».

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

بزرگترین میز لرزه ای ( Shaking Table)




اصطلاح "میز لرزه ای" در مراکز تحقیقاتی مرتبط با زلزله و سازه، به میزهایی که امکان بنا کردن یک ساختمان در «مقیاس واقعی» بر روی میز وجود داشته گفته می شود. در زیر صفحه اصلی میز جک های هیدرولیکی قرار دارد که لرزش هایی مشابه لرزش های زمین، به میز و ساختمان واقع بر روی آن وارد می کنند. این میزها امکان مشاهده رفتار دینامیکی سازه را برای محققین فراهم می نمایند. تکان های میز باید به نحوی باشد که حرکات زمین را در طول یک زلزله واقعی مشابه سازی کند. در آزمایش مورخ ماه جولای ۲۰۰۹ قرار بر این بود که رفتار و میزان مقاومت ساختمان چوبی بررسی گردد تا مشخص شود در چه زمان و تحت چه زلزله ای فرو می ریزد؟ این بزرگترین آزمایش بر روی یک ساختمان چوبی بود.
مرکز E-Defence که در مجاورت شهر کوبه قراردارد، بزرگترین میز لرزه ای دنیا در آن واقع شده است و این امکان را برای محققین فراهم کرده تا بتوانند ساختمان های عظیمی را بر روی آن بنا کنند و سپس رفتار سازه ها را در طول زلزله بررسی نمایند. نکته مهم در این آزمایش امکان لرزش در سه جهت Z وX ، Y می باشد؛ در ضمن ظرفیت جک های هیدرولیکی نصب شده به حدی است که می توان ساختمان های مرتفع و با وزن زیاد را روی آن بنا کرد.

درآزمایش انجام گرفته این ساختمان هفت طبقه چوبی موارد زیر جالب بود، خوب است اشاره ای به آنها داشته باشیم :
مراحل کار به این شکل بود که طی سه نوبت به صورت حساب شده توسط جک های میز، لرزش تولید می شد، سپس وضعیت در و دیوار اتاق های مختلف ساختمان بعد از هر زلزله، مورد بازرسی و کنترل دقیق تیم برگزار کننده تست قرار می گرفت.
سه مرحله به این صورت برنامه ریزی شده بود که در مرحله اول زلزله ای با بزرگی ۶۰ درصد و در مرحله دوم به بزرگی۱۲۰درصد نورتریج بود؛ میز به لرزه درمی آمد. در آخرین مرحله نیز ساختمان با زلزله ای معادل ۱۸۰درصد زلزله نورتریج به لرزش درآمد.
در ابتدای روز، توضیحات برنامه زمان بندی اعمال لرزه ها به همه شرکت کنندگان در آزمایش داده شد. سپس مطابق همه موارد دیگر در ژاپن، بنا به جایگاه رفیع ایمنی در تمام امور و مسائل این کشور(!)، دستورالعمل ایمنی پخش شد و مفصل مورد تاکید قرار گرفت.
اتاقی که هر یک از ما باید بعد از اعمال لرزه به آن برویم مشخص شد و مقرر گردید که هر کس در اتاق حوزه بازرسی خود محل و اندازه ترک های بعد از زلزله را یادداشت نموده و با ماژیک مشکی روی ترک خط کشیده و تاریخ و ساعت بزند تا پبشرفت ترک ها در هر مرحله از لرزه، قابل تشخیص باشد.
سپس توضیح داده شد که همه افراد تنظیمات دوربین هایشان را روی ۱۶۰۰*۲۴۰۰ قرار دهند تا عکس هایی که از ترک ها گرفته شودکه حداقل یک مگا بایت حجم داشته باشد. این عکسها بعد از آزمایش در تحلیل رفتار سازه مورد استفاده قرار خواهند گرفت .
پس از هر مرحله از لرزش میز، اساتید آمریکایی با همان روحیه اعتماد به نفس و مستحکم مراحل مختلف رفتار سازه را بعد از زلزله رصد می کردند و اساتید ژاپنی هم با همان سکوت، آرامش و دقت ژاپنی، ترک های ایجاد شده بعد از هر لرزه را کنترل می نمودند.
دوربین های فیلم برداری متعددی که در پیرامون سازه نصب شده اند، بسیار جلب توجه می کند. تعدد این دوربین ها نشانی است از وسواس های لازم در امر ثبت رفتار سازه در طول زلزله .
نکته بسیار جالب در این پروژه تحقیقاتی، نتیجه آزمایش بود. در سومین مرحله لرزش نهایی به ساختمان وارد شد. قبل از اعمال لرزه، زنگ ایمنی به صدا درآمد تا همه از محوطه اطراف ساختمان به سکوهای ایمنی بروند. صدای شمارش معکوس از بلندگوها شنیده شد: جو، کیو، هاچی، نانا... . و میز آخرین بار هم لرزید. با زلزله ای تقریباً دوبرابر زلزله نورتریج.
تمام تکان های میز زلزله، نتوانست ساختمان را فرو بریزد، پس از اتمام لرزه هایی که در مراحل مختلف پیش بینی شده بود؛ ساختمان برپا باقی ماند!
هم اکنون ساختمان چوبی در نقاط مختلفی از دنیا ساخته و استفاده می شود. این ساختمانها در کشورهایی که جنگل های زیادی دارند، کاربرد دارد. درکانادا، ژاپن و بخش هایی از آمریکا به دلیل در دسترس بودن چوب، این نوع ساختمان کاربرد بیشتری دارد؛ در واقع وجود میز لرزه ای منحصر به فردی که در ژاپن در مرکز E-Defence قرار دارد، باعث شده تا آمریکایی ها ادامه تحقیقات خود را در این مرکز دنبال نمایند.
امروز مهندسین سازه با استفاده از دستاوردهای این علم، می توانند رفتار سازه ها در زلزله های مختلف را، تخمین و پیش بینی کنند.
در حوزه مهندسی سازه سالها است که دیگر سازه مقاوم در برابر زلزله ساختن و طراحی نمودن دشوار نیست. بلکه تعیین "رفتار " سازه ها در زمان بروز زلزله ملاک و معیار است.
این میز تنها میز لرزه ای در ژاپن نیست و هم اکنون در مراکز تحقیقاتی متعددی میزهای لرزه ای جهت انجام تحقیقات وجود دارد؛ لیکن ویژگی میز موجود در مرکز E-Defence همچنان که گفته شد، امکان لرزش در سه جهت Z و X،Y و در ضمن ظرفیت بسیار بالای جک های هیدرولیکی زیر آن است.

در آزمایش اخیر، کارفرما و حمایت‌کننده مالی آزمایش، شهرداری کبه(Kobe Kuyakusho)است که بررسی رفتار یک مدرسه چوبی دوطبقه در زمان بروز زلزله را از دانشگاه کبه خواستار شده است. این مدرسه در حاشیه شهر واقع است. در دانشگاه این پروژه به لابراتوار سازه های فولادی ( Laboratory of Steel Structure ) محول گردید و دلیل آن، تقاضای شهرداری برای مقاوم سازه مدرسه چوبی به‌وسیله اتصالات فولادی بود.
از ابتدای تعریف این پروژه در آزمایشگاه، صورت مسئله برایم سوال بود که چرا شهرداری کوبه برای یک مدرسه چوبی دوطبقه در حاشیه شهر چنین پروژه مطالعاتی را تعریف می‌کند؟ چرا به‌جای خراب کردن یک ساختمان چوبی کوچک و جایگزین‌کردن آن با یک ساختمان جدید و مدرن، به مقاوم‌سازی آن فکر می‌کنیم؟ وقت مرکز E-Defense وقت بسیار بسیار ارزشمندی است. پروژه‌های زیادی در نوبت انجام تست هستند و دانشگاه‌های مختلفی از آمریکا و کانادا در برگزاری این تست‌ها با ژاپنی ها همکاری می‌کنند . چرا وقت میز لرزه‌ای را به چنین کاری اختصاص دهیم ؟
توضیح کوتاه دیگری در باب این بحث این‌که ، «پروژه ملی مقاوم سازی مدارس» در ژاپن سال‌ها است که آغاز شده و طبق آمار تا الان حدود ۸۵ درصد مدارس ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان تقویت شده‌اند . همه می‌دانند که این مدارس در هر محله، به عنوان محل جمع شدن مردم بعد از زلزله پیش بینی شده ‌است و امداد رسانی بعد از هر زلزله احتمالی از این مدارس صورت خواهد گرفت. هنوز بودجه زیادی برای تکمیل این پروژه لازم است .
مطالعات اولیه توسط تیمی که به این پروژه اختصاص داده شد صورت گرفت. مدرسه یک ساختمان دو طبقه است که در هر طبقه ۳ کلاس دارد(درمجموع شش کلاس). زیربنای طبقه اول ۳۵۰مترمربع و زیربنای طبقه دوم۲۹۸متر مربع است. ساختمان در سال ۳۸ از امپراتوری شووا ساخته شده، یعنی حدود ۵۰ سال از زمان احداث مدرسه چوبی می‌گذرد.
پس از برداشت دقیق از وضعیت موجود مدرسه توسط این تیم، ۲مدل واقعی و یک به یک از بخشی از ساختمان این مدرسه در مرکز E-Defense ساخته شد. هر مدل شامل یک کلاس در طبقه اول و یک کلاس در طبقه دوم است. این مدل‌ها بر اساس برداشت‌های تیم پروژه از «وضعیت واقعی مدرسه» ساخته شده است. توضیح در باب ساختن مدل مدرسه این‌‌که سعی شده برای این مدل‌سازی، از قطعات چوبی و الوارهای "قدیمی" و دقیقا مشابه وضع موجود استفاده شود تا رفتار ساختمان در طول زلزله مصنوعی، حداکثر مشابهت و همخوانی را با رفتار مدرسه واقعی داشته باشد. همچنین سقف نیز همانند سقف‌های سنتی ژاپنی، از سفال و با همان معماری رایج و متداول اجرا شده است. ابعاد کف این مدل ها ۹.۵۵×۹.۱متر و ارتفاع نیز ۹.۸۶متر است.
برنامه آزمایش چنین تنظیم شد که ابتدا یکی از این دو مدل بر روی میز لرزه‌ای تست شده و رفتار واقعی سازۀ مدرسه در زمان زلزله مشاهده شود. سپس مدل دوم «بر اساس طرح مقاوم سازی پیشنهادی»، تقویت شده و آنگاه بر روی میز لرزه‌ای قرار گیرد تا رفتار ساختمان مدرسه بر اساس طرح مقاوم سازی در طول زلزله مورد ارزیابی قرار گیرد.
پس از ورود به محوطه E-Defense مجدداً مثل همیشه توضیحات در باب رعایت "نکات ایمنی" داده شد و سپس با عبور از کنار میز لرزه ای، میهمانان به سکوهای ایمنی که در چند تراز و در طبقات مختلف قرار دارد هدایت شدند. این سکوها جهت قرارگیری بازدیدکنندگان ساخته شده و این امکان را فراهم می آورد تا در طول زمان لرزش میز‌، رفتار ساختمانِ واقع بر آن را، از نزدیک و بدون هرگونه خطری مشاهده کنند. همچون سایر محیط‌های اجرایی در ژاپن جمله: «امروز را هم "بی حادثه" تلاش خواهیم کرد» بر دیواره این سکوها نصب شده است. از روی سکوها هر دو ساختمان قابل مشاهده است.
پس از استقرار مهمانان همه در سکوها منتظر شروع لرزش میز بودند. ساعت ۱۴ شد و دوباره شمارش معکوس از بلندگوها شروع شد. جو ، کیو ، هاچی ، نانا ... و میز لرزید. با لرزش‌های میز صدای خرد شدن الوارها و اتصالات چوبی ساختمان بلند شد. صدای خرد شدن ادامه داشت تا میز متوقف شد. سازه به یک سمت کج شده بود و در آستانه فرو ریختن بود، ولی فرو نریخت و در همان حال ساکن باقی ماند.
پس از پایان لرزش میز و ثابت‌شدن سازه، صدای بلندگو بلند شد که «پردازش اولیه اطلاعات آغاز شده و تا ۱۵ دقیقه دیگر، گزارش اولیه آزمایش ارائه خواهد شد». پانزده دقیقه گذشت و دکتر اُوکازاکی دوست عزیز و صاحبنظر که جزو محققان برجسته مرکز است، پشت بلندگوی اتاق کنترل قرار گرفت و اعلام کرد: مشخصات زلزله اعمال شده و نتایج اولیه آزمایش به این شرح است:
«جابجایی در سقف طبقه اول ساختمان در اثر این زلزله ۲۷۶ میلیمتر و در سقف طبقه دوم ۱۵۹میلیمتر بوده است. این به مفهوم این است که شکستگی در وسط سازه رخ داده و طبقه دوم به جهت خلاف جهت طبقه اول کج شده است. پس از تصویربرداری و برداشت اطلاعات،این ساختمان فردا از روی میز برداشته خواهد شد و ساختمان چوبی جدید بر روی میز قرار خواهد گرفت. ساختمان جدید ‌در مورخ یازده نوامبر تست ‌شد. زلزله اعمال شده به این ساختمان معادل مینیمم زلزله مندرج در استاندارد ژاپن بود.»

منبع : www.maskanmag.ir/fa/مقاوم-سازی

منبع: نشریه مسکن

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

از زلزله بيشتر بدانيم

اگر همين الان زمين لرزه اتفاق بيفتد چه مي كنيد ؟

سالانه در جهان زلزله هاي متعددي اتفاق مي افتد كه برخي از آنها خفيف و نامحسوس و برخي ديگر شديد است و خسارتهاي جاني و مالي فراوان دربردارد . بنابراين توصيه هاي ايمني در زمينه زلزله ، نسبت به حوادث ديگر ، اهميت خاصي دارد . حتما" اين جمله را زياد شنيده ايد كه (( زلزله خبر نمي دهد )) اما آيا واقعا" پيش از وقوع آن ، تدابير ايمني خاص و مهمي را انديشيده ايد ؟ اصلا"ميدانيد زمين لرزه چگونه رخ مي دهد يا به چه دليلي ، احتمال وقوع زلزله تشديد ميشود ؟ اينها و دهها سوال ديگر نمونه سوالاتي است كه ممكن است براي هر كسي پيش بيايد .

به آزاد شدن ناگهاني انرژي انباشته شده در پوسته ي زمين ، زمين لرزه ميگويند اين آزاد شدن انرژي از نقطه اي در عمق زمين به نام كانون زمين لرزه آغااز ميگردد و با رها شدن انرژي بصورت امواج باعث لرزش سطح زمين مي شود . با توجه به پيچيدگي هاي بافت زمين و دانش امروزي كسي نمي تواند بطور دقيق زمان ، مكان و بزرگي يك زمين لرزه را پيش بيني كند اگر چه بر اساس داده هاي علمي ، ميتوان احتمال وقوع زمين لرزه هاي آتي را پيش بيني كرد و با روش هاي احتمالي براي يك منطقه تعيين سطح خطر نمود .

تفاوت بين بزرگي و شدت زمين لرزه

بزرگي magnitude يك زمين لرزه عددي است كه ميزان انرژي آزاد شده در مركز زمين لرزه را نشان مي دهد . بزرگي يك زمين لرزه از لگاريتم دامنه ي امواج ثبت شده بر روي يك لرزه نگار در يك دوره ي تناوب مشخص بدست مي آيد بزرگ ترن زمين لرزه دنيا در سال 1960 در شيلي با بزرگي 5/9 درجه در مقياس ريشتر رخ داد . اما شدت Intensity يك زمين لرزه را نشان دهنده ي قدرت لرزش هاي ايجاد شده به وسيله ي تاثيرات زمين لرزه بر روي مردم و ساخته هاي دست بشر و محيط طبيعي اندازه گيري مي شود .

گسل :

مرز بين دو صفحه ي ناپيوستگي پوسته را اصطلاحا" گسل ميگويند گسل ها به دو گروه عمده گسل شيب لغز ( نرمال و معكوس ) و گسل امتداد لغز ( راست گرد و چپ گرد ) تقسيم مي شوند .

دلايل زلزله خيزي ايران :

ايران بر روي كمربند لرزه خيز آلپ – هيماليا قرار گرفته است اين كمربند از لرزه خيزترين مناطق جهان محسوب مي شود باز شدن بستر درياي سرخ كه باعث حركت پهنه ي عربستان به سمت ايران و نهايتا" فشردگي فلات ايران بر اثر اين حركت است ، باعث تجمع انرژي در پوسته ي ايران و بوجود آمدن زمين لرزه مي گردد .

بهترين روش براي اينكه زمين لرزه به ما و خانواده ي ما آسيب نرساند :

ساختمان محل زندگي خود را در مقابله با زلزله مقاوم نموده و در اين راه از متخصصان مربوطه كمك بخواهيم .آموزش مقابله با زلزله را جدي بگيريم و امكانات لازم در مواقع ضروري را مهيا كنيم بيمه كردن ساختمان محل سكونت مي تواند نقش مهمي در جبران خسارت هاي ناشي از زلزله داشته باشد . هزينه ساخت يك ساختمان مقاوم در برابر زلزله بين 5 تا 10 درصد هزينه كل ساختمان خواهد بود .استفاده از مهندسان مجرب ، رعايت مفاد آيين نامه ها و دستورالعمل ها توسط مجري صاحب صلاحيت و طراحان سازه و معماري ساختمان در كنار استفاده از مصالح استاندارد و كارگران زبده و حرفه اي از جمله راههايي است كه مي توانيم ساختمان خود را در مقابله با زلزله مقاوم نماييم . وجود گسل هاي فعال اصلي شمال تهران مشاءري جنوبي و شمالي و چندين گسل فرعي در سطح شهر تهران از جمله دلايل اصلي احتمال وقوع زلزله در تهران بزرگ مي باشد زلزله هاي تاريخي اين منطقه نيز مويد اين مطلب است .

رعايت نكات ايمني قبل از وقوع زلزله

از آنجا كه زلزله خبر نمي دهد بايد پيش از وقوع آن تدابير ايمني خاص و مهمي بشرح زير انديشيده شود .

1-اجراي دستورالعمل هاي نحوه قطع جريان آب و برق ، گاز و ساير امكانات خدماتي در منزل :

الف : گاز

معمولا" شير اصلي گاز بر روي لوله ورودي و پس از كنتور نصب مي شود و دسته آن به رنگ قرمز يا نارنجي است .

ب : برق

فيوز اصلي برق در طبقه همكف يا زيرزمين و در زير كنتور قرار دارد در صورتيكه در مجتمع هاي آپارتماني زندگي مي كنيد محل فيوز برق خانه خود را به نام خود مشخص كنيد .

ج : آب

شير اصلي ورود آب به منزل در همان محلي است كه لوله آب وارد خانه مي شود اين شير جنب كنتور اصلي قرار دارد . در ساعت هاي اوليه بعد از سانحه از غذاهاي كنسروي استفاده كنيد و از روشن كردن وسايل پخت و پز غذا خودداري كنيد . در صورت ضرورت به كارگيري اين وسايل سعي كنيد از گاز سفري و يا منقل زغالي در خارج از خانه استفاده كنيد .

2- مكاني را انتخاب كنيد كه همه اعضاي خانواده بعد ار وقوع زمين لرزه در آنجا جمع شوند .

3- يك يا چند نقطه امن را در هر اتاق انتخاب كنيد تا در مواقع ضروري بتوانيد به آن نقطه پناه ببريد .

4- نقاط امن محل كار و سكونت خود را در روي نقشه اي مشخص كنيد و آن را در اختيار نزديكان خود قرار دهيد .

5- تمرين هاي دوره اي نجات از خطرهاي زمين لرزه را كه در مدارس و از طريق رسانه ها آموزش داده ميشود انجام دهيد واين برنامه را هرچند وقت يكبار تكرار كنيد .

6- دوره كمكهاي اوليه به ويژه آموزش احياي قلبي و ريوي را از طريق هلال احمر شهر خود و يا ساير مراجع ذيصلاح بياموزيد .

7- از استحكام و مقاومت ساختمان محل زندگي خود در برابر زمين لرزه مطمئن شويد . عواملي چون كم بودن شيب زمين ، بالا بودن سختي زمين ، اسكلت بندي محكم و اصولي ساختمان ، سقف ساختمان ، نقشه متقارن ساختمان و كيفيت مصالح و كيفيت ساخت ، در ايمني ساختمان نقش بسيار مهم و اساسي ايفاء مي نمايد احداث ساختمان در نزديكي گسل ها لبه پرتگاه ها و شيب ها ، مجاورت ديوارهاي حائل غير مقاوم ، مجاورت ساختمان هاي غير مقاوم ، نزديكي ساختمان هاي بلند ، باعث آسيب پذيري ساختمان در زمان وقوع زمين لرزه خواهد بود .

8- در ساختن بناهاي جديد ، اصول و مقررات ايمني و مقاومت ساختمان در برابر زلزله را به دقت رعايت كنيد .

9- محل خواب شما نبايد در كنار پنجره ، زير لوستر ، تابلو ، آينه و ساير اشياي شكننده و آويزان باشد .

10-راهرو ها و خروجيهاي منزل را بررسي كنيد و وسايلي را كه ممكن است بعد از وقوع زلزله سد راه شوند از آن مكانها دور كنيد .

11- وسايل سنگيني را كه هنگام وقوع زلزله ممكن است سقوط كنند مانند كتاب ها ، گلدان هاي آويز و لوسترها در محل خود محكم كنيد .

12- اشياي بزرگ و سنگين را در قفسه ها ي پايين تر قرار دهيد و قفسه ها را محكم به ديواره متصل كنيد .

13- اشيايي را كه در قسمت خارجي ساختمان قرار دارند مانند كولر ، گلدان هاي پشت پنجره و ظروف مواد غذايي در جاي مناسبي قرار دهيد و يا در جاي خود پابت كنيد .

14- شيرواني و كلاهك دودكش هاي بخاري را كه در زمان وقوع زلزله ممكن است سقوط كنند بازرسي كنيد .

15- ذخيره آب و غذا (ترجيحا"بصورت كنسرو ) به اندازه مصرف سه روز آماده كنيد در صورتيكه اين ذخاير بصورت كنسرو نباشد بايد هر دو هفته يكبار آنها را تجديد كرد تا قاسد نشوند .

16- همواره كيف امداد و نجات هلال احمر را در منزل آماده داشته باشيد .

17- مواد شيميايي سمي و خطرناك را در ظرف پلاستيكي مطمئن و در پايين ترين قسمت گنجه ها و دور از دسترس كودكان قرار دهيد .

18- حتما"براي جلوگيري از حوادث ناشي از زلزله يك كپسول آتش نشاني در منزل داشته باشيد و حتي الامكان آن را در آشپزخانه قرار دهيد همچنين نحوه استفاده از آن را بياموزيد و به كليه اعضاي خانواده نيز آموزش دهيد .

19- نزديك ترين محل هاي امدادرساني مانند جمعيت هلال احمر ، راهداري ، آتش نشاني و قرارگاه نيروي انتظامي را كه در هنگام حادثه مي توانند به شما كمك كنند ، شناسايي كنيد .

20- از مهندس طراح ساختمان جهت بررسي ساختمان دعوت بعمل آوريد و درباره چگونگي راههاي مراقبت از خانه با او مشورت كنيد .

21- خانه ، خانواده و اموالتان را در برابر زلزله بيمه نماييد .

رعايت نكات ايمني هنگام وقوع زلزله ( حتما" در هنگام وقوع زلزله به نكات زير توجه كنيد )

1- اگر ساختمان مسكوني شما با خطر ريزش روبه رو است به پناهگاه يا نقاط امن برويد .

2- از آسانسور استفاده نكنيد و از اشياي بلند ، سنگين و ناپايدار فاصله بگيريد .

3- اگر در داخل ساختمان هستيد روي زمين بنشينيد و به كمك بازوها و دست هاي خود سر و پشت گردن را محافظت كنيد يا اين كه زير يك ميز محكم بنشينيد و به پايه آن بچسبيد و يا در زير درگاهي يا گوشه هاي اتاق بايستيد .

4- اگر در اتومبيل هستيد آن را در سمت راست خيابان متوقف كنيد تا سمت چپ براي عبور خودروهاي امدادي باز باشد سپس اتومبيل را خاموش كنيد و كليد را از جايش بيرون نياوريد در داخل اتومبيل بمانيد و از راديو براي گرفتن اطلاعات بيشتر كمك بگيريد .

5- رو يا زير پله ها يا گذرگاهها رانندگي نكنيد .

6- اگر در مكانهاي عمومي نظير فروشگاه ، سينما يا ساختمان هاي پر ازدحام هستيد ، از هجوم به سمت درهاي خروجي خودداري كنيد فقط سعي كنيد از ويترين ها ، قفسه ها و ساير اشياي سنگين فاصله بگيريد .

7- در صورتيكه روي ويلچر هستيد به جاي امن پناه ببريد .

8- اگر در آزمايشگاه و مكانهاي مشابه هستيد تا حد امكان از مواد شيميايي دور شويد .

9- براي دريافت آخرين اطلاعات و راهنمايي لازم به راديو گوش دهيد .

10- از تلفن جز در موارد ضروري استفاده نكنيد . خطوط تلفن بايد براي تماس هاي ضروري آزاد باشد .

11- اگر در هنگام وقوع زمين لرزه در حال خارج شدن از ساختمان بوديد اولين كاري كه بايد انجام دهيد اين است كه سر خود را در مقابل خطر ريزش به كمك اشيايي مانند كيف ، كتاب و يا تخته محافظت كنيد در صورت در دسترس نبودن اين اشياء از پشت دستتان استفاده كنيد .

12- اگر در حال خارج از منزلتان هستيد به نقطه امني دور از ساختمان ها ، درختان و سيم هاي برق پناه ببريد .

13- مراقب خيابان هاي داراي شكستگي ، شكاف هاي زمين ، آتش سوزي و تركيدگي لوله هاي آب باشيد تا هنگام گريز از خانه صدمه نبينيد .

14- فورا" از خيابان ها و كوچه ها ي تنگ و باريك خارج شويد .

15-از پل هاي عابر پياده و پل هاي ماشين رو دور شويد .

16- از ديوارهاي سنگ كاري شده ، بخاري ديواري و شيشه هاي بزرگ فاصله بگيريد .

17-تا توقف كامل زلزله در جاي خود بمانيد .

18-اگر در مكان هاي عمومي نظير فروشگاه ، سينما يا ساختمان هاي پر ازدحام هستيد . از هجوم به سمت درهاي خروجي خودداري كنيد فقط سعي كنيد از ويرين ها ، قفسه ها و ساير اشياي سنگين فاصله بگيريد .

پس از وقوع زلزله چه بايد كرد ؟

الف – اگر در داخل ساختمان هستيد :

1-آرامش خود را حفظ كنيد و ديگران را نيز به آرامش دعوت كنيد .

2- براي مقابله با خطرهاي ناشي از پس لرزه احتمالي آماده باشيد .

3- براي پيشگيري از وقوع آتش سوزي ، جريان برق را قطع كنيد و شير گاز را ببنديد ، اگر شير گاز شكسته است و بستن آن امكان پذير نيست ، به سرعت محل را ترك كنيد .

4- اگر آب هنوز در لوله ها جريان داردچندين ظرف آب ذخيره كنيد و شير را ببنديد . در صورتيكه جريان آب قطع شده است براي تهيه آب ضروري از قالب يخ درون يخچال و منبع آب استفاده كنيد .

5- اگر آتش سوزي در داخل ساختمان رخ داده است فورا" براي جلوگيري از سرايت آن به ساير مناطق ، آتش را مهار كنيد . اگرآتش سوزي تا حد زيادي گسترش يافته است محل را ترك كنيد .

6- براي نجات مجروحان و زير آوارماندگان به خصوص افراد آسيب پذير نظير كودكان ، سالمندان ، معلولان و بيماراني كه در همسايگي شما هستند بشتابيد .

7- افرادي را كه به شدت مصدوم شده اند حركت ندهيد مگر آنكه خطر خفگي آنها را تهديد كند .

8- راديوي خود را روشن بگذاريد تا از آخرين اخبار و دستورالعمل ها مطلع شويد .

9- از تلفن جز در مواقع ضروري استفاده نكنيد . اشغال نبودن تلفن به كساني كه از حادثه نجات يافته اند امكان ميدهد كه با شما تماس بگيرند و شما را راهنمايي كنند .

10- از مصرف مواد خوراكي آلوده و يا موادي كه در معرض شيشه هاي شكسته قرار گرفته اند خودداري كنيد .

11- منزل را بازديد كنيد تا از خرابي هاي مخفي مطلع شويد .

12- اگر بوي گاز به مشامتان ميرسد كليد برق را روشن يا خاموش نكنيد و از وسايل برقي به هيچ وجه استفاده نكنيد از روشن كردن كبريت ، فندك ، سيگار و چراغ خودداري كنيد به سرعت شير اصلي گاز را ببنديد و در صورت امكان درها و پنجره ها را باز كنيد .

13- تا حد امكان براي پيدار كردن مكان هاي نشت گاز و نقاطي كه در معرض خطر آتش سوزي هستند از چراغ قوه استفاده كنيد .

14-در ساعتهاي اوليه بعد از سانحه از غذاهاي كنسروي استفاده كنيد و از روشن كردن وسايل پخت و پز غذا خودداري كنيد در صورت ضرورت به كارگيري اين وسايل سعي كنيد از گاز سفري و يا منقل زغالي در خارج از خانه استفاده كنيد .

15-در كمدها و قفسه ها را در مواقع ضروري با احتياط باز كنيد و مراقب سقوط اشياء باشيد .

16-از شايعه پراكني بپرهيزيد .

ب: اگر در خارج از ساختمان هستيد .

1- از تجمع در خيابانها بپرهيزيد و مسيرها را براي عبور و مرور وسايل نقليه امدادي باز بگذاريد .

2- به تماشاي مناطق اطراف نرويد و از نزديك شدن به ساختمان هاي تخريب شده خودداري كنيد .

3- به سيم ها و كابل هاي برق دست نزنيد .

4- با امدادگران و نيرو هاي انتظامي در امر كمك رساني همكاري كنيد ولي مانع و مزاحم فعاليت آنها نشويد .

5- بعد از وقوع زمين لرزه افراد زيادي مي توانند به شما كمك كنند با والدين و مربيان خود صحبت كنيد يا از آنها بخواهيد در مورد چيزهايي كه شما را نارحت ميكند با مددكاران هلال احمر صحبت كنند .

6- بعد از زمين لرزه ، از ناحيه تخريب شده دور شويد تا آن ناحيه پاكسازي شود .

7- تجهيزات كمكي را براي احتمال وقوع زمين لرزه هاي بعدي نگهداري كنيد .

8- سعي كنيد تا سه روز پس از حادثه از خودروي شخصي استفاده نكنيد .

منبع : هلال مهر

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  | 

مطالب قدیمی‌تر