چگونه خطرات گودبرداری ساختمانی را کاهش دهیم؟
سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران مطلبی در مورد چگونگی گودبرداری ایمن و بدون تهدید ، تلفات و خسارات برای همسایگان و کارگران منتشر کرده است که در ادامه میخوانید:
اندازه کوچک قطعات زمین و فاصله عرضی صفر ساختمانها از یکدیگر در بسیاری از نقاط تهران باعث شده گودبرداری امری دلهرهآور و نگران کننده برای مالکان ساختمانها و همسایگان شود.
در سالهای اخیر با افزایش تراکم تعداد طبقات نیاز به تأمین پارکینگ وبقیه سطوح خدماتی در ساختمانها، عمق گودبرداری نیز بیشتر شده است. ولی در اکثر مسائل از همان روشهای سنتی که در گودهای کم عمق قدیم مصرف میشود. متأسفانه بسیاری هنوز فکر میکنند که به کارگیری تمهیدات ایمنی ضروری در گودبرداری هزینه و وقت بیهودهای را به کار تحمیل میکند، در حالیکه گودبرداری اصولاً جزو کارهای پیچیده بسیار تهدید ناک مهندسی محسوب میشود و به مخصوص در گودهای با عمق زیادتر نیازمند ارزیابی های تمام جانبه، دقت و نظارت در نهایت صرف زمان و نرخ قابل ملاحظهای است تا جان مال مردم از این طریق به تهدید نیافتد. با این حال عدم آشنایی به اصول فنی، سهلانگاری و یا سودجویی غیرمسئولانه منجر به ایجاد حادثه میشود.
در ادامه نشانههای یک گودبرداری سالم یا تهدید ناک را میخوانید:
تهدید های ناشی از گود برداری
مسائل ایمنی مربوط به گودبرداری را میتوان در سه دسته عمده زیر قرار داد:
ایمنی کارکنان داخل اطراف گود عابران وسایل نقلیه در مقابل حوادث اقطعا لی به برای تهدید ریزش گود
تهدید آسیبدیدگی تخریب ساختمانهای مجاور گود در تاثیر گودبرداری یا ریزش گود.
تهدید آسیبدیدگی تاسیسات و شریانهای شهری در تاثیر گودبرداری یا ریزش گود.
نشانههای تهدید ناک بودن گود
مسائل زیر علامت تهدید ناک بودن گود بوده و ارزیابی ها و احتیاطهای همهجانبه بیشتری را ضروری میکنند:
الف- ضعیف یا حساس بودن ساختمان مجاور: مسائل ی نظیر عدم وجود اسکلت، ضعیف بودن ملات دیوارها علائم ضعف اجرایی ساختمان، وجود ترک شکستگی یا نشست و شکمدادگی دیوارها، از این عبارت اند. وجود دیوار مشترک بین ساختمان مورد نظر برای تخریب و ساختمان مجاور آن نیز معمولا میتواند منبع ایجاد مساله باشد. در پارهای مسائل ساختمان مجاور دارای ارزش تاریخی فرهنگی بوده هر گونه نشست میتواند باعث خسارات جبرانناپذیر به آن شود. در بعضی مسائل دیوار مجاور به ساختمان مورد نظر برای تخریب تکیه داده است با انجام تخریب ممکن است بدون هرگونه خاکبرداری ساختمان مجاور ریزش نماید .
به خاطر داشته باشید که ضعیف بودن ساختمان مجاور فقط دردسرها ارزیابی ها و احتیاطهای ضروری از طرف صاحبکار افرادی که در مراحل مختلف طرح اجرای ساختمان کار میکنند را بیشتر میکند و هیچ عذری برای خراب شدن آن به دست نمیدهد. به جمله دیگر در دادگاههایی که برای رسیدگی به تخریب ساختمانهای مجاور در تاثیر کار های ساختمانی انجام میشود، مسئول اجرای ساختمان نمیتواند به بهانه اینکه ساختمان مجاور، خود ضعیف بوده از زیر مسئولیتهای ریزش و خرابی ایجاد شده شانه خالی نماید جواب قاضی در این گونه مسائل این است که شما باید به تناسب ضعف ساختمان مجاور اقدامات حفاظتی و احتیاطی به کار میبستید.
ب- ضعیف بودن خاک: اکثرا ٌ ً هر چه خاک محل ضعیفتر باشد تهدید بیشتری برای ریزش گود و تخریب ساختمانهای مجاور وجود دارد. خاکهای دستی بارزترین نمونه خاکهای ضعیف هستند . توضیح آنکه در قدیم بسیاری از نقاطی که اکنون در داخل شهر تهران هستند ، خارج از شهر محسوب میشدهاند کامیونهای حامل خاک و نخاله بار را در آنجا تخلیه میکرده اند. بعدها با ضمیمه شدن این محلها به داخل شهر، اکثرا این خاکها و نخالهها در همان جا بدون تراکم مهندسی تسطیح شدهاند و هم اکنون خاک دستی را تشکیل میدهند.
همچنین در بسیاری از مسائل محل به صورت تپه ماهور و یا بستر مسیل بوده و با خاک یا نخاله به صورت غیرمهندسی تسطیح شده است. همچنین در گاهی بخشهای جنوبی تهران به ویژه مناطق ۱۲و ۱۶ در قدیم گودهایی بعضاً عمیق به منظور تهیه مواد اولیه تهیه آجر وجود داشته که بسیاری از آنها اکنون با خاک دستی پر شدهاند. رسوبات سست جوان که معمولا در اطراف مسیلها پای دامنهها وجود دارند نیز از عبارت خاکهای ضعیف محسوب میشوند.
امکان بسیاری وجود دارد که سازنده ساختمانی که در مجاورت زمین محل احداث پروژه قرار دارد، در زمان ساخت، خاک ضعیف را جا به جا نکرده پی ساختمان را برروی همان خاک سست قرار داده باشد. در این صورت ساختمان مجاور تا زمان یکه گودی در کنار آن ایجاد نشده استوار است ولی به محض اینکه با گودبرداری و لو کمعمق اطراف آن خالی شد، خاک ضعیف موجود در زیر پی آن ریزش کرده و باعث خرابی ساختمان مجاور خواهد شد.
ج- عمیق بودن گود: اکثرا ٌ ً هرچه عمق گود بیشتر شود تهدید کارکنان ساختمانهای مجاور را تهدید میکند. در سالهای اخیر با افزایش تراکم ساختمانی، نیاز به پارکینگ انباری سطوح مشاع دیگر ارتقا یافته و باعث افزایش تعداد طبقات زیرزمین شده است. باید توجه شود که با افزایش عمق گود، تهدید ریزش آن به مراتب ارتقا مییابد چنانچه در قدیم میشد که در گودهای کم عمق بدون ارزیابی های همهجانبه طرحهای مهندسی دقیق، فقط با عقد قراردادی با مباشر ماشین آلات خاکبرداری و با چند کارگر بنا اقدام به گودبرداری نمود، اکنون با ارتقا عمق گودها و افزایش ارزش ساختمانها تأسیسات مجاور، گودبرداری غیرفنی بسیار تهدید ناک بوده و خسارات جانی و مالی جبرانناپذیری را در پی دارد.
د- مدت بازماندن گود: اکثرا ٌ ً با افزایش وقت بازماندن گود حتی چنانچه بارندگی یا تغییرات جوی بیان نباشد تهدید ریزش گود بیشتر میشود، اما افزایش وقت بازماندن گود به برای در فصل های بارندگی و رطوبت (زمستان بهار)، با وقوع بارشهایی گاه سنگین و سیلآسا همراه است که با اشباع خاک یا جاری شدن آبهای سطحی تهدید ریزش گود را به مراتب افزایش می دهد. به طوری که بسیاری از ریزشهای گود در قدیم به فاصله چند ساعت تا چند روز بعد از شروع بارندگی روی داده است.
و- آبهای سطحیو زیرسطحی: بالا بودن سطح عمومی آبهای زیرزمینی در منطقه اکثرا ً عملیات آبکشی جهت پایین انداختن سطح آب زیرزمینی را ضروری میسازد. اکثرا ٌ ً وجود سطح آب زیرزمینی بالا تهدید ریزش گود را افزایش میدهد به ویژه بعد از چند روز از انجام عملیات گودبرداری رسیدن سطح آب زیرزمینی به تعادل. همچنین وجود جریانهای آب زیرزمینی از طرقی شبیه نهرهای مدفون یا قناتها میتواند در افزایش تهدید ریزش گود بسیار موثر باشد. جریانهای آبهای سطحی هم از عواملی هستند که میتوانند باعث فرسایش خاک گود اشباع شدن آن شده و به افزایش تهدید ریزش گود یاری کنند. دور نگهداشتن جریان آبهای سطحی موجود یا محتمل (مثلاً در اثر بارندگی) از مهمترین اصلیترین قدمهای اولیه حفاظت گود است.
اقدامات قابل انجام برای کم شدن تهدید گودبرداریها:
۱- اگر سرمایه گذار و یا صاحبکار ساختمان در حال تهیه هستید:
قطعا ٌ ارزیابی های مکانیک خاک را از طریق شرکـت های معتبر و به صورت کامل و دقیق انجام دهید.
از مهندس محاسب بخواهید که طرح گودبرداری و حفاظت گود را با استفاده از اطلاعات گزارش مکانیک خاک و با دقت زیاد انجام دهد. همین طور از وی بخواهید که ساختمانها و تأسیسات مجاور گود مورد نظر را دقیقاً ارزیابی نماید و در صورت نیاز اقدامات حفاظتی برای آنها را توصیه نماید .
از مهندسناظر و مجری خود بخواهید که قطعا ً گزارش مکانیک خاک نیز نقشههای اجرایی طراحی گود را کنترل کرده در صورت وجود نقص، اشکال یا ابهام در آنها از تهیهکنندگان آنها بخواهید که مسائل را برطرف کنند.
نقشهها و طراحیهای گود باید بر طبق گزارش ارزیابی های مکانیک خاک و پیشنهاد های مشاور ژئوتکنیک تهیه شده باشند و مراحل کار،روش انجام گودبرداری (دستی، ماشین ی) معین ات سازههای نگهبان دیگر اقدامات حفاظتی شیب را به بهتر ی نشان دهند. بهتر است که قبل از اجرای کار جلسه مشترکی با مهندسین ناظر و مجری محاسب و نماینده مجموعه تهیه کننده گزارش مکانیک خاک برگزار بکنید و مراحل و اشکالات و تهدید ات را مرور بکنید . خوب است در این جلسه پیمانکار یا مسئول فنی خاک برداری و مسئول اجرای سازه نگهبان هم حضـور داشته باشد.
۲- اگر در مجاورت ساختمان شما قرار است تخریب و گودبرداری انجام شود:
قبل از صدور پروانه شروع گودبرداری باید ارزیابی های مکانیک خاک مناسبی انجام شده باشد.
ساختمان شما باید مورد نقد قرار گرفته مهندس محاسب یا ناظر با توجه به نوع بنا و عمق قرارگیری پی ساختمان شما نسبت به کف پی مورد نظر راجع به نیاز نحوهی حفاظت مقاومسازی آن اظهار نظر کرده در صورت نیاز طرحهای لازم را ارائه کرده باشد.
در نقشههای اجرایی، نحوهی گودبرداری حفاظت از گود یا سازه نگهبان باید به خوب ی نشان داده شده باشد و این اقدامات برای حفاظت از گود ساختمانهای مجاور کافی باشند.
دوره باز بودن گود باید زمانبندی معین ی داشته باشد (زمان شروع گودبرداری، زمان برپایی سازه نگهبان، وقت خاتمه گودبرداری).
مهندس ناظر و در صورت لزوم نماینده شرکت مکانیک خاک باید بر عملیات گودبرداری نظارت کافی اعمال کنند.
گودبرداری و اجرای سازه نگهبان باید مطابق نقشههای اجرایی و معین ات اجرایی (دستی، ماشین ی) و اصول فنی پیش انجام شود. در صورت مشاهده هر گونه اقدام تهدید ناک مراتب را به مسئولین گزارش نمایید.
در جریان انجام کار گودبرداری سعی بکنید تمام چیز را به خوب ی زیر نظر داشته باشید و به مخصوص با در نظر داشتن وضعیت ساختمان خود ایجاد هرگونه ترک، صوت غیر عادی ساختمان، نشست و غیره را ارزیابی نمایید در صورت ظهور اینگونه مسائل فوراً اقدامات لازم را انجام بدهید. این اقدامات حسب شرایط میتواند به صورت تخلیه فوری ساختمان، انعکاس موضوع به مسئولین پروژه شهرداری جهت انجام اقدامات اصلاحی باشد.
در صورتی که عملیات گودبرداری تأسیسات لولههای شهری گاز، آب، برق و…را به تهدید انداخته مراتب را به مراجع مربوطه اطلاع دهید.
دقت بکنید که گودبرداری بیش از میزان مجاز به ساختمان شما نزدیک نشود. گاه بعضی با بیدقتی یا به خاطر سهولت کار خود، زیر ملک شما را هم خالی میکنند.
در صورتی که نقصی در انجام کارها دید ید، ابتدا از طریق مراجعه به مسئولین فنی ساختمان شبیه مهندس ناظر، مجری یا مالک مورد را به آرامی محترمانه در بین بگذارید. در صورت نیاز میتوانید به ناحیه و منطقه شهرداری و یا دیگر مراجع ذیصلاح مراجعه نمایید.
به یاد داشته باشید که یکی از بهترین راههای کاهش تهدید ات گودبرداری، اتمام زودتر عملیات داخل گود ایمن و پرکردن مجدد آن است. پس دقت بکنید دخالتهای شما سبب توقف یا زیاد شدن زیاد و بیهوده کار نشود.
۳- در صورتی که داخل گود کار میکنید:
به خاطر داشته باشید که ریزش دیوارههای گود میتواند ظرف چند ثانیه شما را به دام انداخته و در عرض چند دقیقه هلاک نماید .
وزن هرمتر مکعب خاک ۶/۱ تا ۲ تن است. چنانچه در زیر خاک ریزش کرده مدفون شوید در عرض کمتر از ۳ دقیقه خفه میشوید و حتی چنانچه زنده بیرون آیید، اقطعا لاً بار خاک صدمات داخلی شدیدی به بدن شما وارد آورده است. ریزش گود تنها تهدید گودبرداری نیست کمبود اکسیژن، هوای سمی، گازهای قابل انفجار و خطوط برق مدفون هم ممکن است جزء تهدید ات باشند.
در داخل گود به مخصوص در محلهایی که تهدید سقوط اشیاء وجود دارد قطعا ً از کلاه ایمنی مصرف بکنید .
در صورتی که در معرض برخورد با ترافیک عبوری هستید از پوششهای براق شبرنگ استفاده بکنید .
مواظب تهدید سقوط قطعات سست خاک یا سنگ باشید.
در زیر بارهای آویزان نایستید و یا کار نکنید.
از ماشین آلات خاکبرداری فاصله بگیرید.
در صورتی که کارگرانی در پاییندست گود دارند، بر روی دیوارها و یا سطوح مشرف به گود کار نکنید.
وارد گودی که نشانهی تجمع آب دارد نشوید؛ مگر آنکه به خوب ی حفاظت شده باشید.
در صورتی که داخل گود مشغول نماید ن دیواره یا پای آن هستید، قطعا ً باید فردی مطلع در بیرون از محوطه تهدید ، مراقب وضعیت پایداری گود و کار شما باشد.
حتیالمقدور از بریدن داخل پای دیوار یا شیب و ایجاد شیب بد (نیم طاقی) جهت اجرای پیها جداً خودداری بکنید . در صورتی که مجبور به این کار هستید اولاً سعی بکنید این طول حداقل بوده ثانیاً در حین کار باید فردی مطلع(ترجیحاً مهندس ناظر) مراقب وضعیت پایداری دیواره کار شما باشد. قطعا ً از کلاه و دیگر وسایل ایمنی استفاده بکنید و سعی بکنید کار را در زیر یک میز محافظ فلزی مقاوم انجام دهید.
۴- در صورتی که از طرف شهرداری یا دیگر گذاشته ا، مسئول کنترل طرح اجرای ساختمان هستید:
برای گودبرداریهای عمده (گودبرداریهای با عمق بیشتر از عمق دیوارها یا پیهای ساختمان مجاور و به فاصله نزدیکتر از عمق گودبرداری از مرز زمین) بهتر است که سازنده ساختمان حداقل ۳۰ روز قبل از شروع گودبرداری موضوع را به طور کتبی به مالکین اطلاع داده و رونوشت آن را به شهرداری ارائه نماید.
قبل از صدور پروانه ارائه نقشههای سازه نگهبان و کنترل آنها بوسیله شهرداری ضروری است. کنترل سازه نگهبان طرف معابر عمومی بهتر است بوسیله معاونت فنی عمرانی انجام شود.
در گودهای با عمق بیش از ۰/۳ متر قبل از صدور پروانه، ارائه گزارش ارزیابی های مکانیک خاک انجام شده از طریق کمپانی های معتبر بوسیله مالک کنترل آنها توسط شهرداری منطقه ضروری است.
سازنده ساختمان را موظف بکنید که در نزدیکی محل کارگاه تابلویی با فرم یکسان برای اعلام معین ات عمومی گودبرداری نصب نماید که حاوی اطلاعات زیر باشد:
تاریخ شروع گودبرداری(هفته)، تاریخ تکمیل گودبرداری(هفته)، تاریخ تکمیل ایمنسازی گود(هفته)، تاریخ خاتمه دوره باز بودن گود(هفته)، عمق گودبرداری،شیوه گودبرداری،روش حفاظت گود، نام مهندس ناظر پروژه، نام مهندس طراح پروژه، نام مشاور ژئوتکنیک پروژه، نام مهندس طراح گود، نام پیمانکار اجرای گود، نام مهندس ناظر گودبرداری
در صورتی که برای حفاظت گود یا ساختمان مجاور نیاز به انجام کارهای ساختمانی عمده در زمین یا ساختمان مجاور باشد، نیاز به اخذ رضایت از مالک آن یا صدور پروانه جداگانهای خواهد بود.
بازرسیها:
گود محلهای اطراف آن و نیز سیـستم های حفاظتی باید هر روزه توسط فردی مجرب از نظر وجود هرگونه شواهد تهدید ناک نظیر گسیختگی گود، گسیختگی سیـستم های حفاظتی یا سازه نگهبان گود یا جریان آب، بازرسی شوند. بازرسی باید قبل از شروع شیفت کار و در صورت نیاز در تمام ساعات کار انجام شود. همین طور بعد از هر بارندگی یا شرایط تهدید ناک دیگر الزامی است. این بازرسیها فقط وقتی مورد نیازند که تهدید ی افراد شاغل در گود ساختمانهای مجاور را تهدید نماید .
ارزیابی های مکانیک خاک چیست؟
ارزیابی های مکانیک خاک انجام تحلیل های مکانی در مورد زمینشناسی عمومی، معین ات خاک محل و سطح آبهای زیرزمینی است به مخصوص باید وجود و عمق خاکهای مسئلهداری نظیر خاکهای دستی را معین نمایند. پیشنهاد های فنی در مورد نوع پی، پایداری مجاز خاک زیر پی و نشستهای مورد انتظار پارامترهای طراحی دیوارهای حایل دیگر بخشهای ضروری گزارش مکانیک خاک را تشکیل میدهند.
همچنین با توجه به عمق گودبرداری مورد نیاز معین ات ساختمانها دیگر تأسیسات مجاور مثل معابر، خطوط گاز، فاضلاب … باید تهدید گودبرداری بررسی شده روش گودبرداری، شیب ایمنی گودبرداری، مراحل گودبرداری، نیاز به سازه نگهبان، نوع سازه نگهبان و روش طراحی اجرای آن به تفصیل بیان شود. برای این کار لازم است که معین ات ساختمانها و تأسیسات مجاور به تفصیل برداشت شده و در گزارش ارائه گردد.
اما گاه میتوان معین ات ساختمانها و تأسیسات مجاور را در این وهله به صورت تخمینی تعیین کرد تعیین دقیق آنها را به وهله طراحی گودبرداری واگذار نمود که در این صورت مشاور باید این موضوع را به روشنی در گزارش بیان نماید. همچنین تهدید ات اقطعا لی مثل چاهها، قنات و حفرههای زیرزمینی دیگر باید شناسایی شده عمق، موقعیت تأثیر آنها بر ساختمان و روش مقاومسازی آنها جهت رفع تهدید به تفصیل بیان گردد.
از مسائل دیگری که در گزارش بیان میشود تعیین نوع زمین جهت برآورد تأثیر آن بر نیروهای زلزله طراحی ساختمان است که تأثیر بسیاری در ایمنی لرزهای و هزینه های ساختمان دارد.
مشاور باید با توجه به شیب زمین و معین ات زمینشناسی محل اسکان ظهور ناپایداری هایی نظیر رانش زمین، ریزش سنگ، جریان گل و نظایر آنها را به طور اجمالی ارزیابی کرده و در صورتی که تهدید ات فوق در محل بیان باشند، به تفصیل این مسائل را ارزیابی کرده توصیه های اجرایی در مورد رفع تهدید ات آنها بر ساختمان ارائه نماید. همچنین مشاور باید با توجه به تحلیل کلی اجمالی عکسهای هوایی و نقشههای پایه امکان وجود تهدید اتی مثل گسل فعال روانگرایی حین زلزله را تحلیل کرده در صورت نیاز ارزیابی های تفصیلیتری را در مورد آنها انجام دهد.
- در حال حاضر شهرداری فقط برای ساختمان های ۶ طبقه و بیشتر انجام ارزیابی های مکانیک خاک را الزامی کرده ولی خوبتر است که شما اگر ساختن ساختمانی با تعداد طبقات کمتری را هم در نظر دارید، به برای اگر عمق گودبرداری بیش از ۵/۱ متر باشد، قطعا ً ارزیابی های مکانیک خاک را انجام دهید زیرا این ارزیابی ها اگر به درستی انجام شوند، ایمنی ساختمان و عملیات ساختمانی را تضمین کرده حتی میتوانند از طریق تعیین دقیق پایداری خاک نوع زمین تأثیر بسیاری در بهینه کردن و پیشگیری از افزایش هزینه ها در مسائل غیرضروری داشته باشند.
- سعی بکنید شرکت انجام دهنده ارزیابی ها را از بین کمپانی های معتبر انتخاب بکنید و دقت بکنید که نقد ها به طور کامل و دقیق انجام شده صوری برگزار نشود.
- اکثرا ً برای انجام نقد های مکانیک خاک، شرکت انجام دهنده ارزیابی ها بعد از ارزیابی عکسهای هوایی و نقشههای پایه محل و بازدید و تحلیل محلی، گمانه یا گمانه هایی را حفر از خاک نمونهبرداری میکند و نمونهها را برای انجام تست به تست گاه میفرستد. همین طور همراه با حفاری، تست هایی در محل انجام می شود.
- قطعا ً باید فرد متخصصی از کمپانی در زمان حفاری ها و انجام آزمایش های مکانی حاضر باشد شرایط حفاری، آزمایش -های محلی و نمونه برداری را کنترل نماید . بعد از انجام تست های تست بعضی شرکـت باید گزارش ارزیابی ها را تهیه ارائه نماید .
دقت بکنید که گزارش به طور کامل تهیه شده باشد و در صورت لزوم گزارش را جهت کنترل به فردی کارشناس ارائه دهید و رفع نواقص آن را از شرکت بخواهید. بهبرای باید پیشنهاد های جامعی در مورد انجام گودبرداری و حفاظت گود از ارائه شده باشد. به خاطر داشته باشید که هرگونه نقص در این پارت میتواند مخارج بسیاری را در جریان گودبرداری به شما تحمیل کرده و یا باعث ریزش گود و ایجاد خسارت شود. مهندس محاسب ساختمان باید این گزارش را در طراحی پی شیوه گودبرداری مورد استفاده قرار دهد.
پس از وی بخواهید که در میزان مسائل استفاده خود از گزارش، کیفیت و محتویات آن را کنترل نماید و در صورتیکه اشکال یا ابهامی به نظر وی رسید جهت رفع به شرکـت مکانیک خاک اعلام نماید . پس خوب است تصفیه حساب با کمپانی مکانیک خاک را به کنترل کیفیت آن توسط مهندس محاسب، مأمورین کنترل شهرداری و یا متخصصین دیگر موکول بکنید .
- باید توجه شود گاه سری های ضعیفی در خاک وجود دارند که با حفر گمانهها به بهتر ی وجود آنها معین نمیشود. تغییرات ضخامت خاک دستی یا نهرها مسیلهای پر شده از این دسته می باشند . در این گونه مسائل نقد عکسهای هوایی قدیمی که پستی و بلندیها یا مسیلهای قدیمی را نشان میدهند میتواند در شناسایی سری های ضعیف موثر باشد. همچنین نظارت یا کنترل یک زمینشناس یا کارشناس خاک بعد از عملیات گودبرداری و ترجیحاً در زمان گودبرداری برای تشخیص این نقاط ضعف موثر خواهد بود.
سیدفرشید غزنینی هاشمی